Sinh ly cay lua P1 docx

- Thời gian sinh trưởng của cây lúa được tính từ khi hạt lúa nảy mầm đến khi chín hoàn toàn, thay đổi tùy theo giống và điều kiện ngoại cảnh.. Giai đoạn hạt nảy mầm: II – CÁC GIAI ĐOẠN S

Trường ĐH Nông Lâm Tp.HCM

Phần I - ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT

HỌC CÂY LÚA

Nguồn:

ngân hàng

kiến thức

cây lúa http://www.vaas.org.vn/Images/caylua/02/02_relua.htm 5

1 Các loại rễ & nhiệm vụ:

+ Lúa thuộc loại rễ chùm Gồm rễ non, rễ trưởng thành, rễ già + Rễ mầm: từ phôi hạt, có tác dụng hút nước và chất dinh

dưỡng đến lúc cây lúa 3 – 4 lá.

+ Rễ phụ: từ đốt thân dưới mặt đất, sống trong lớp bùn.

 Hút chất dinh dưỡng nuôi cây trong suốt quá trình sống

 Trao đổi không khí, tạo môi trường hảo khí quanh bộ rễ.

 Giữ cho cây lúa đứng vững trong đất.

http://www.knowledgebank.irri.org /extension/index.php/morphology

Nguồn: IRRI

8 8

3 Sự phân bố của bộ rễ phụ thuộc:

+ Ðộ sâu của tầng đất mặt

+ Ðộ sâu của lớp nước tưới

+ Lượng không khí trong đất

+ Vị trí phân bón trong đất

+ Ðặc điểm của từng loại giống

+ Trong điều kiện thuận lợi rễ mọc sâu lan rộng hút các chất dinh dưỡng trong đất

9

4 Màu sắc của rễ lúa:

+ Rễ màu trắng là các rễ non

+ Rễ màu nâu – rễ đã già.

+ Rễ màu đen – rễ già, chết

- Trong một rễ, đầu rễ có màu trắng, đây là phần có lông hút (hút chất dinh dưỡng và nước), giữa và cuối

rễ có màu nâu (làm nhiệm vụ dẫn truyền)

- Tỉ lệ rễ trắng trong bộ rễ lúa là chỉ tiêu đánh giá khả năng hấp thụ của bộ rễ

10

1 Hình thái:

+ Thời kỳ mạ và lúa non, thân lúa do bẹ lá tạo thành

+ Sau khi làm đốt, thân lúa do lóng và đốt tạo thành

+ Số lóng/thân phụ thuộc vào giống: giống dài ngày 7-8 lóng, trung ngày 6-7 lóng, ngắn ngày 4-5 lóng

+ Lóng lúa rỗng, có tác dụng dự trữ, vận chuyển không khí từ lá xuống rễ

+ Lóng gốc thường to, lóng mang bông cờ nhỏ và dài.11

http://www.flickr.com/photos/

Nguồn ngân hàng kiến thức cây lúa

Nguồn: Giáo trình cây lúa –

+ Chiều cao cây: từ gốc đến điểm cao nhất.

+ Chiều cao thân: từ gốc đến cổ bông.

+ Kết cấu thân lúa liên quan khả năng chống đổ gẫy của cây.

14

Nguồn: ngân

hàng kiến

thức cây lúa

http://www.vaas.org.vn/Images/caylua/02/01_dacdiemthucvathoc.htm 16

1 Hình thái:

 Bẹ lá: là phần đáy lá kéo dài bao phần non của thân, vận chuyển khí, chất dd, dự trữ chất dd

 Phiến lá: hẹp, phẳng và dài hơn bẹ lá, quang hợp

 Cổ lá: nối phiến lá với bẹ lá, gốc độ của phiến lá

 Lá thìa: là vảy nhỏ và trắng hình tam giác

 Tai lá: một cặp tai lá hình lưỡi liềm

Nhận dạng

18

Nguồn: IRRI

20 http://www.knowledgebank.irri.org/extension/index.php/morphologyofthericeplant-leafNguồn: IRRI

+ Lá được hình thành từ các mầm lá Tốc độ ra lá thay đổi theo thời gian sinh trưởng và điều kiện ngoại cảnh.

 Thời kỳ mạ non: trung bình 3 ngày/1lá

 Thời kỳ mạ khoẻ: trung bình 7-10 ngày/1lá

 Thời kỳ đẻ nhánh: trung bình 5-7 ngày /1lá

 Cuối đẻ nhánh - làm đòng: khoảng 12-15 ngày/1lá.+ Lá xanh tồn tại/cây từ 4-6 lá Số lá xanh càng nhiều, tiềm năng năng suất cao

21

+ Số lá/cây phụ thuộc vào giống:

 Giống dài ngày > 18 lá,

http://www.vaas.org.vn/Images/caylua/02/05_hoalua.htmNguồn: ngân hàng kiến thức cây lúa

1 Cấu tạo hoa lúa:

25

http://www.knowledgebank.irri.org/extension/index.php/morphologyofthericeplant-floret

Nguồn: IRRI

26 http://agricoop.nic.in/SeedTestguide/rice.h2.jpg

Nguồn: Bộ Nông nghiệp Ấn Độ

28 http://huyminh.wordpress.com/2010/06/22/hoa-lua/

Nguồn: Blog WordPress

+ Chất dd từ 2 vảy cá được chuyển vào nuôi bầu noãn

 2 vỏ trấu khép lại, mở – đóng khoảng 45 phút.

+ Hạt phấn độc lập sống được khoảng 5 phút, 43 0 C – 7 phút mất sức nảy mầm, nướm nhụy từ 3 – 7 ngày 29

http://knowledgebank.cimmyt.org/extension/images/stories/HybridRiceSeed/image7.gif

http://www-plb.ucdavis.edu/labs/rost/Rice/reproduction/flower/flower.html#AnatomyNguồn: UcDavis University of California 31

c Sự thụ tinh:

d Hình thành hạt:

+ Dịch lõng trong hạt từ từ đặc lại và chuyển từ chín sữa sang chín sáp, chín vàng, chín hoàn toàn (khoảng 30 ngày sau trổ).

Nguồn: Flickr

V – BÔNG LÚA

+ Bông lúa là loại phát hoa chùm gồm một trục chính mang nhiều nhánh gié bậc 1, bậc 2 và bậc 3, nhánh gié mang hoa + Hoa lúa được gắn bởi cuống hoa ngắn mọc ra từ nhánh gié + Bông lúa có nhiều dạng: túm hay xòe, đóng hạt thưa hay dày, cổ hở hay cổ kín tùy giống và điều kiện môi trường.

+ Khi bông lúa chưa trổ còn nằm trong bẹ lá gọi là đòng lúa + Hình thành đòng đến trổ bông mất 17–35 ngày 30

34

Nguồn: Giáo trình cây lúa – PGS.TS Nguyên Ngọc Đệ

http://waynesword.palomar.edu/ecoph12.htm

Nguồn: waynesword

Hạt lúa gồm vỏ trấu và gạo lức.

2 Gạo lức gồm: phôi và phôi nhủ

+ Phần phôi hay mầm (embryo): nằm ở góc dưới hạt

gạo, chổ đính vào đế hoa, ở vỏ phía trấu lớn

+ Phôi nhủ: chiếm phần lớn hạt gạo chứa chất dự trữ, chủ yếu là tinh bột Bên ngoài hạt gạo được bao bọc bởi một lớp vỏ lụa mỏng chứa nhiều vitamin (nhóm B) Khi xay xát lớp này tróc ra thành cám mịn

39

- Thời gian sinh trưởng của cây lúa được tính từ khi hạt lúa nảy mầm đến khi chín hoàn toàn, thay đổi tùy theo giống và điều kiện ngoại cảnh.

+ Đối với lúa cấy: Bao gồm thời gian ở ruộng mạ và ở ruộng lúa cấy.

+ Đối với lúa gieo thẳng: Được tính từ thời gian gieo hat đến thu hoạch.

- Ở miền Bắc các giống lúa ngắn ngày từ 90 - 120 ngày, giống trung từ 140 - 160 ngày.

- Ở ĐBSCL các giống lúa địa phương có thời gian sinh trưởng 200 – 240 ngày ở vụ lúa mùa, cá biệt những giống lúa nổi có thời gian sinh trưởng lên đến 270 ngày.

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

 Nếu tính theo giai đoạn sinh trưởng thì cây lúa có 10 giai đoạn sinh trưởng:

1 Giai đoạn hạt nảy mầm

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

1 Giai đoạn hạt nảy mầm:

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Trong suốt quá trình ngâm ủ, trong hạt xảy ra các hoạt động hoạt hóa tinh bột, protein và các chất béo thành những chất đơn giản cung cấp dinh dưỡng nuôi phôi, các tế bào phôi phân chia lớn lên thành mầm và rễ mầm, trục phôi trương to đẩy mầm và rễ mầm ra khọi vỏ trấu, kết thúc giai đoạn nảy mầm.

46

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

2 Giai đoạn mạ:

Thời kỳ mạ có ý nghĩa

quan trọng, chăm sóc mạ

tốt, mạ khỏe giúp cho cây

lúa khi cấy nhanh chống

hồi xanh, khả năng đẻ

nhánh tốt, tạo điều kiện

cho các giai đoạn sinh

trưởng phát triển sau này

47

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Thời kỳ mạ dài ngắn tùy thuộc vào giống, mùa vụ hoặc phương pháp gieo trồng Đối với các giống lúa

cũ dài ngày thời kỳ mạ khoảng 40-45 ngày ở vụ mùa, 50-60 ngày ở vụ đông xuân, các giống lúa ngắn ngày khoảng 25-30 ngày

Để cây mạ sinh trưởng thuận lợi, sau khi gieo cần giữ ẩm cho ruộng mạ, tránh bị ngập hay bị hạn

Người ta đếm số lá trên thân để tính tuổi cây mạ Cây mạ có bao nhiêu lá là có bấy nhiêu tuổi Trong giai đoạn đầu, cây lúa ra lá nhanh, trung bình 3-4

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Từ lúc nẩy mầm đến khi cây mạ được 3-4 lá (khoảng 10-12 ngày sau khi nẩy mầm) cây lúa chỉ

sử dụng chất dinh dưỡng dự trữ trong hạt gạo (phôi nhũ) Từ tuổi mạ 3,7 trở đi, cây bắt đầu cuộc sống tự dưỡng

Nhiệt độ thích hợp cho cây mạ phát triển là

từ 25-30 Dưới 15 và trên 40 cây ngừng sinh trưởng Nếu thiếu oxy thì mầm lúa vươn dài nhanh chóng, thân mềm yếu trong khi rễ phát triển chậm, ngắn và ít.

49

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

3 Giai đoạn đẻ nhánh:

Thời kỳ đẻ nhánh, cây lúa sinh

trưởng nhanh và mạnh về rễ và lá

Thời kỳ này quyết định đến sự

phát triển diện tích lá và số bông.

Giai đoạn này cần chăm sóc

hợp lí để đảm bảo số nhánh hữu

hiệu, số lá và số bông, tránh bón

phân nhiều, bón muộn làm cho

lúa đẻ nhánh lai rai thường làm

tăng tỷ lệ nhánh vô hiệu.

50

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Các trà cấy sớm có thời gian đẻ nhánh dài hơn các trà cấy

muộn Thúc đạm sớm, quá trình

đẻ nhánh sớm Mật độ gieo cấy

thưa thời gian đẻ nhánh dài hơn

so với cấy dày.

Trên cây lúa, những nhánh

đẻ sớm, ở vị trí mắt đẻ thấp, có số

lá nhiều, điều kiện dinh dưỡng

thuận lợi mới có điều kiện phát

triển đầy đủ để trở thành nhánh

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

4 Giai đoạn phát triển đốt thân:

Giống lúa ngắn ngày có thời gian làm đốt khoảng 25 -30 ngày, giống lúa trung ngày 30 - 40 ngày và dài ngày khoảng 50 -60 ngày.

Thân lúa được phát triển từ trục phôi Trong thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng, thân lúa là thân giả do các bẹ lá tạo thành Từ thời kỳ làm đốt trở đi, thân lúa chính thức mới hình thành.

Quá trình làm đốt được tính khi lóng thứ nhất ở gốc thân có chiều dài lớn hơn 0,5 cm Các lóng ở dưới gốc thường ngắn, tốc độ phát triển chậm Các lóng trên dài hơn và tốc độ phát triển nhanh hơn.

Số lóng và kích thước lóng: Số lóng trên thân phụ thuộc vào giống Giống lúa trung ngày có 6 -7 lóng, giống lúa ngắn ngày có 4-5 lóng 52

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

5 Giai đoạn làm đòng:

Giai đoạn làm đòng ( từ phân hoá đòng đến đòng già), là quá trình phân hoá và hình thành cơ quan sinh sản, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành năng suất lúa Ở thời kỳ này, cây lúa có những thay đổi rõ rệt về hình thái, màu sắc lá, sinh lý, khả năng chống chịu ngoại cảnh

Quá trình này diễn ra ở dỉnh điểm sinh trưởng của các nhánh cây lúa, có thể nhìn thấy đòng lúa bắng mát thường khi đòng đã dài 1mm, nông dân gọi là cứt gián

53

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Sau khi hình thành bông nguyên thủy là giai đoạn vưon dài kết hợp với sự hình hình thành bông, gié và hoa hoàn chỉnh Lúc này chiều dài của đòng có thể đạt từ 6-12cm, bằng 1/2 chiều dài của bông sau này Đòng lúa lớn dần, phình to và phát triển cả về chiều dài.

Giai đoạn làm đòng kết thúc khi cây lúa có đòng già chuẩn bị trỗ bông Từ giai đoạn bông nguyên thuỷ cây lúa còn hình thành được ba lá nữa, không

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

6 Giai đoạn trỗ bông:

Khi đòng đã hoàn chỉnh

cây lúa bắt đầu trỗ Toàn bộ

bông lúa thoát ra khỏi bẹ lá

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

6.1 Giai đoạn nở hoa:

Trên một bông, những hoa ở đầu

bông và đầu gié nở trước, các hoa

ở gốc bông thường nở cuối cùng

Trình tự nở hoa có liên quan đến

trình tự vào chắc Những hoa gốc

bông nở cuối cùng, nên vào chắc

muộn và khi gặp điều kiện bất

thuận thường dễ bị lép và khối

lượng hạt thấp.

Thời gian hoa nở rộ thường vào

8-9 giờ sáng khi điều kiện thời tiêt

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

Khi nở hoa phơi màu, vỏ trấu mở ra Bao phấn vỡ, hạt phấn rơi vào đầu nhụy, ống phấn vươn dài tới phôi nang, vỡ ra, giải phóng 2 hạch đực 1 hạch kết hợp với trứng và phát triển thành phôi Hạch đực còn lại kết hợp với hạch thứ cấp và phát triển thành phôi nhũ.

Sau 8-10 ngày có thể phân biệt rõ các bộ phận của phôi như trục phôi, mầm và rễ phôi Sau 2 tuần phôi đã phát triển xong và nằm ở dưới bụng hạt.

Sau khi trỗ 10 ngày thì tất cả các hoa trên bông lúa đều được thụ tinh xong, bắt đầu phát triển thành hạt Những hoa lúa không được thụ tinh, hạt sẽ bị lép.

6.2 Giai đoạn thụ phấn và thụ tinh:

58

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

7 Giai đoạn làm hạt:

Khoảng 5-6 giờ sau khi thụ phấn thì sự thụ tinh đã hoàn tất, nhân của hạt phấn phối hợp được với nhân của bầu noãn và bầu noãn bắt đầu phát triển Bấy giờ, các chất dinh dưỡng dự trữ ở thân lá và các bộ phận khác sẽ được chuyển nhanh vào trong bầu noãn

Thời gian để trọng lượng hạt đạt tối đa thay đổi tùy giống và điều kiện ngoại cảnh, nhất là ánh sáng và nhiệt độ Ở 280C phần lớn các giống lúa đều đạt trọng lượng hạt tối đa vào khoảng 13-20 ngày sau khi thụ

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

8 Giai đoạn chín sữa:

Sau phơi màu 5 - 7

ngày, chất dự trữ trong hạt

ở dạng lỏng, trắng như

sữa Hình dạng hạt đã

hoàn thành, lưng hạt có

màu xanh Khối lượng hạt

tăng nhanh ở thời kỳ này,

có thể đạt 75 - 80 % khối

lượng cuối cùng

60

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

chuyển sang màu vàng

Khối lượng hạt tiếp tục

tăng lên.

61

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA

10.Giai đoạn chín hoàn toàn:

Giai đoạn này

II – CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG

PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA