GIÃN PHẾ QUẢN pdf

GIÃN PHẾ QUẢN I - ĐẠI CƯƠNG: 1/ Định nghĩa: Giãn phế quản GPQ là một bệnh giãn thường xuyên không hồi phục của một hay nhiều phế quản từ cấp 3 đến cấp 8, do tổn thương phá hủy cấu trúc

GIÃN PHẾ QUẢN

I - ĐẠI CƯƠNG:

1/ Định nghĩa:

Giãn phế quản (GPQ) là một bệnh giãn thường xuyên không hồi phục của một hay nhiều phế quản từ cấp 3 đến cấp 8, do tổn thương phá hủy cấu trúc thành phế quản

2/ Nguyên nhân:

- Viêm hoại tử thành PQ do nhiễm khuẩn như: cúm, sởi, ho gà, PQ- phế viêm

- Chít hẹp PQ do U, dị vật, lao PQ…phía dưới chổ chít hẹp dễ bị nhiễm khuẩn và

áp lực tăng -> giãn PQ

- Do tổn thương xơ quanh PQ gây co kéo: lao xơ hang, áp xe phổi

- Do bẩm sinh: H/C Kartagener( GPQ + Polip mũi+ viêm xoang+ đảo lộn phủ tạng); H/C Mounier-Kuhn (GPQ+ Viêm xương sàng)

3 - Phân loại:

+ Dựa vào khu vực:

- GPQ lan tràn

- GPQ cục bộ

+ Dựa vào hình ảnh chop XQ phế quản

- GPQ hình trụ ( hay gặp)

- GPQ hình túi hay hình kén ( ít gặp ):

+ Dựa vào nguồn gốc:

- GPQ mắc phải ( 90%)

- GPQ bẩm sinh ( 10%)

II - CHẨN ĐOÁN:

Giãn phế quản thể khô ( hay thể ướt),

1/ Chẩn đoán GPQ:

+ Ho khạc đờm dai dẳng ( thường khạc đờm vào buổi sáng, số lượng nhiều, Đờm

có thể lắng thành 3 lớp từ trên xuống: bọt-nhầy-mủ) gặp trong GPQ thể ướt

+ Ho ra máu tái diễn không khạc đờm trong GPQ thể khô

+ Đau tức ngực, khó thở

+ Khám phổi có thể thấy:

- H/C PQ ùn tắc: ran ẩm

- H/C đông đặc : ran nổ

- H/C PQ co thắt : ran rít, ran ngáy

- H/C hang : ran hang, tiếng thổi hang

- H/C khí phế thủng: lồng ngực hình thùng, gõ vang

+ Ngón tay dùi trống…

+ XQ : Tổn thương rốn phổi 2 bên, mờ không thuần nhất, Các ổ tròn sáng =< 2cm, rìa mỏng ở xung quang 2 rốn và nền phổi 2 bên xen kẻ những dãi xơ; mức nước mức khí ở một số ổ

- H/C hang

- H/C đông đặc nhu mô phổi

- H/C khí phế thủng

+ Chẩn đoán xác định dựa vào Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT= High Reolution Computed Tomography) hoặc chụp PQ cản quang:

Nhìn thấy ổ GPQ tập trung ở 2 bên rốn phổi bên cạnh là mạch máu

PQ to >=1,5 lần so với mạch máu thì được chẩn đoán là GPQ

2/ Chẩn đoán thể:

* GPQ thể ướt

- Ho khạc đờm nhiều năm, số lượng nhiều > 200ml/24h

- Ho khạc đờm thường xuyên

- Đờm có 3 lớp: bọt-nhầy-mủ

- ran ẩm, ran nổ

- Ngón tay dùy trống

- hay tiến triển thành tâm phế mạn

- XQ: hình ảnh ruột bánh mỳ

* GPQ thể khô:

- Ho ra máu, không có đuôi khái huyết

- Bệnh diễn biến vài năm, ho từng đợt,

- Ho ra máu nhiều năm, nhiều lần

- Tiến triển nặng dần nếu không được điều trị

3/ Chẩn đoán phân biệt:

- Lao phổi có hang nhỏ ở thùy dưới

- Viêm phế quản mạn

- Abcess phổi

III - CÁC XÉT NGHIỆM CẦN LÀM TRONG GPQ:

- Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT)

- Mantoux, AFB để phân biệt với lao

- Cấy đờm tìm BK và làm kháng sinh đồ vì trong GPQ dễ bị bội nhiễm

- Xét nghiệm máu: Trong đợt bùng phát có thể thấy BC tăng, N tăng, VSS tăng

- Đo thông khí phổi có thể thấy RL thông khí tắc nghẽn hoặc hổn hợp:

RLTK tắc nghẽn: RLTK hổn hợp:

VC : bình thường VC : giảm

FEV1: giảm FEV1: giảm

Tiffeneau : giảm Tiffeneau : giảm

+ Soi phế quản: thấy được chỗ chít hẹp trong GPQ do chít hẹp; có thể tìm được nguồn gốc của dịch mủ hay máu các phế quản bị giãn chảy ra Sinh thiết phế quản

và lấy dịch mủ làm xét nghiệm

+ Đo khí máu: PaO2 giảm < 70%

, PaCO2 tăng

IV - TIẾN TRIỂN VÀ BIẾN CHỨNG:

1/ Tiến triển:

- Bệnh không tự khỏi được, nếu không điều trị thì các ổ giãn có xu hướng lan rộng, thỉnh thoảng bị bội nhiễm làm cho bệnh nặng dần

2/ Biến chứng:

- Bội nhiễm phổi- Phế quản: dịch mủ ứ đọng trong ổ giãn->viêm, áp xe hóa

- Ho ra máu dai dẳng, có khi ho ra máu nặng->tử vong

- Biến chứng VPQM, Khí phế thủng

- Biến chứng toàn thân: suy hô hấp mạn, Tâm phế mạn, thoái hóa dạng tinh bột ở gan và thận

V - ĐIỀU TRỊ:

1/ Điều trị ngoại khoa: thường áp dụng với GPQ khui trú.

-> Là biện pháp hữu hiệu nhất

+ Chỉ định: GPQ khu trú, ho ra máu nặng đe dọa tính mạng hoặc ho ra máu dai dẳng, chỉ PT khi hết đợt bội nhiễm

+ Phương pháp:

- Gây mê bằng ống Carlens

- Cắt thùy hoặc phân thùy phổi

- Trường hợp ở cả 2 phổi và mỗi phổi khu trú tại một thùy thì có thể mổ lần lượt cắt thùy phổi ở hai bên phổi

+ Những biến chứng sau phẫu thuật:

- Chảy máu do phổi dính vào thành ngực

- Xẹp phổi do nhiều xuất tiết

- Rò phế quản do nhiễm trùng mỏm phế quản

- Ổ cặn khoang màng phổi dưa đến mủ màng phổi

2/ Điều trị nội khoa: thường áp dụng cho GPQ lan tràn

- Cấp cứu ho ra máu nếu BM ho ra máu

- Dẫn lưu đờm

- Kháng sinh phòng bội nhiểm

- Dùng thuốc giản PQ nếu có co thắt PQ

2.1/ Long đờm:

*Natribenzoat3% x 20ml/24h

*Acetyl Cystein :

+ BD:Mucomyst,ACC, Acemuc, Bisorven, Mucosolvan, RhDnase

+ TD:

Làm lỏng dịch nhầy đường hô hấp, làm lành tổn thương ở mắt

+ CĐ:VPQ cấp, mạn

+ CCĐ:Xông khí dung và nhỏ tại chỗ: đang có cơn hen, đang dùng kháng sinh liều cao kèm theo tổn thương niêm mạc đường hô hấp, mận cảm với thuốc, loét dạ dày tá tràng , Phenylceton niệu( thuốc uống)

+ LLCD:

- Xông khí dung: Bơm khí dung 2,5-10ml/24h chia làm 2-4 lần, mỗi lần 10-40p(

có thể pha loãng với dd NaCl 0,5%)

- Nhỏ tại chỗ( Trực tiếp qua KQ): 1-4h nhỏ 1-2ml dd 20%( hoặc pha loãng 1/2 với

dd NaCl 0,9%)

- Uống: Viêm PQ, viêm TQ-PQ phòng tai biến hô hấp khi mắc các bệnh nhiễm khuẩn, tăng tiết PQ, Khí phế thủng:

Người lớn >7 tuổi ngày 3 lần x 100-200mg( đóng gói)

Trẻ em < 7 tuổi ngày 3 lần x 100mg

Trẻ em < 24 tháng : ngày 2 lần x 100ng

+ Tiêm( Fluimucil (pháp), Parvolex(Anh)):

Lọ 25ml chứa 5g Acetyl Cystein

ống 10ml chứa 2g Acetyl Cystein

TD giải độc bảo vệ tế bào gan, giải độc khi dùng quá liều Paracetamol

Liều tấn công: 150mg/kg pha 250ml dd Glucose 5% truyền trong vòng 15p

Liều duy trì: 50mg/kg pha 500ml dd Glucose 5% truyền trong vòng 4h

2.2/ Chống co thắt PQ:

*Nhóm Methyl xanthin:

-Theophylin0,1 x 3-4viên / 24h

Diaphylin 0,48% x 2ô/24h

-Amynophylin

-Sylthophylin0,24% x 1-2ô truyền TM

-Theostat(Mỹ)

- TD: Giãn phế quản, giãn mạch vành, trợ hô hấp, kích thích tim- lợi tiểu

- TDP: nhịp nhanh thất, Rung thất, kích thích dd gây buồn nôn,nôn

- CĐ: Hen PQ, Viêm PQ, khó thở kịch phát liên tục, đau thắt ngực từng cơn, suy tim

- CCĐ: Trẻ <3 tháng, không dung nạp thuốc, loét dd-tt, động kinh, , Không dùng với Erythromycin, Cimetidin, Troleandomycin

- LLCD: Viên 100-125mg x 1-2v x 3 lần/24h(người lớn)

10-15mg/kg/24h chia làm 3 lần (trẻ em)

-Theophylin

-Diaphylin

-Amynophylin

-> Dạng tiêm: Pha loãng tiêm chậm hoặc pha dịch truyền không dùng cho trẻ < 5 tuổi

* Thuốc kích tích õ2- Adrenergic:

+ Metaproterenal ( Orciprenalin, Metaproterenol sulfat, Metaprel )

Viên 20mg Uống 1 viên / lần x 2 lần / 24h

Bột xông cố định liều, ngày 3 - 4 lần

+ Albuteral ( Salbutamol, Ventolin ),viên 2 -4mg Uống 2- 3lần/ngày

+ Etyllephrin ( Effortil )

- Viên 10mg uống 1 viên / ngày

- Ống 10mg Tiêm tĩnh mạch 1 ống / ngày

+ lsoxsuprin ( Duvadilan )

- Còn dùng điều trị viêm tắc tĩnh mạch và co thắt động mạch chi ( bệnh Raynaud ) Uống 30mg / ngày

*Thuốc ức chế hệ M-cholin : Atropin và các thuốc giống Atropin(Atroven) :

*Thuốc tổng hợp: Atroven+Kích thích õ2-> Berodual dạng xịt

2.3/ Thuốc giảm ho:

- Tecpin-codein, Paxeladine

- Mucomyst, Mucitux

3/ Đơn cụ thể:

*BN: Bùi Nguyên Hảo 50T

∆: GPQ thể ướt

1 Metronidazol0,5 x 2 lọ/24h truyền TM

2 Ciprofloxacin0,2 x 2lọ/24h tiêm TMC.(độc với gan, thận)

3 Eganin 200mg x 4 viên/24h uống s,c

4 Mucomyst200mg x 3 gói uống s,t,c( Acetyl Cystein)

5 Theophylin 0,1 x 3-4viên / 24h

· Đỗ Hùng Mạnh 37T

∆: GPQ thể khô

1 Cefotaxim x 2lọ IV-IM

2 Gentamycinx 1ống IV-IM

3 Eganin 200mg x 2v/24h

4 Transamin0,5 x 2ống IM( cầm máu theo cơ chế ĐM)

5 Wincynonx 2ống ( co mạch máu-> cầm máu)

6 Codein x 4v ( giảm ho)

7 Seduxen x1v uống tối