XUẤT HUYẾT TIÊU HÓA ThS BS TRẦN THỊ KHÁNH TƯỜNG BM Nội ĐHYK PHẠM NGỌC THẠCH ĐỐI TƯỢNG : Sinh viên y2, CT2 THỜI GIAN : 1 tiết MỤC TIÊU : 1 Nắm vững định nghĩa XHTH.. 3 Nêu được các tri
Trang 1XUẤT HUYẾT TIÊU HÓA
ThS BS TRẦN THỊ KHÁNH TƯỜNG
BM Nội ĐHYK PHẠM NGỌC THẠCH
ĐỐI TƯỢNG : Sinh viên y2, CT2
THỜI GIAN : 1 tiết
MỤC TIÊU :
1 Nắm vững định nghĩa XHTH
2 Kể được các nguyên nhân gây XHTH trên và dưới
3 Nêu được các triệu chứng lâm sàng của XHTH trên và dưới
4 Nêu được các triệu chứng cận lâm sàng của XHTH
6 Biết cách phân biệt XHTH trên và dưới
7 Biết phân tầng nguy cơ XHTH trên theo Rockall
ĐẠI CƯƠNG :
Xuất huyết tiêu hóa (XHTH) một vấn đđề cấp cứu nội ngoại khoa thường gặp đe dọa tính mạng của bệnh nhân Tần suất mới mắc của XHTH trên khoảng 100/100.000 bệnh nhân mỗi năm Mặc dù có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, tỷ lệ tử vong do XHTH ở Hoa Kỳ và Châu Âu
từ 8 – 10%, hầu như không thay đđổi mấy trong suốt 20 – 30 năm qua Ở Việt Nam, tuy có nhiều tiến bộ về hồi sức cấp cứu, nhiều thuốc mới trong đđiều trị nội khoa, nhưng tỷ lệ tử vong do XHTH vẫn còn cao, từ 10 – 30%
ĐỊNH NGHĨA
Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng chảy máu trong ống tiêu hóa từ thực quản (TQ) đến hậu môn
XHTH trên : chảy máu từ TQ đến góc tá hổng tràng (trên dây
chằng Treiz) chiếm 80% các trường hợp XHTH)
XHTH dưới : : chảy máu từ góc tá hổng tràng trở xuống đến hậu môn
TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
Trang 21 Nôn ra máu : chỉ gặp XHTH trên
Màu sắc tùy thuộc : Nồng độ acit clohydrit, thời gian máu đọng và số lượng máu đọng trong dạ dày,
Có thể màu đỏ tươi, đỏ sậm hay màu café
Ống thông mũi dạ dày : 25% trường hợp không có máu do máu chảy ở tá tràng không trào ngược lên dạ dày
2 Đi cầu phân đen :
Gặp trong XHTH trên, rất hiếm gặp trong XHTH dưới
Đặc điểm phân đen : đen như than, bóng, dính như hắc ín, có mùi hôi đặc trưng
Phân biệt phân đen do uống sắt, bismuth, cam thảo…
Cần thăm khám trực tràng để xác định tính chất phân có phải do XHTH hay không
3 Đi cầu ra máu :
10% XHTH trên nặng có thể đi cầu ra máu
Thường gặp trong XHTH dưới
4 Triệu chứng toàn thân : có thể gặp trong trường hợp XHTH
trung bình đến nặng
Diệu sinh tồn : Mạch nhanh, huyết áp thấp
Da xanh, niêm nhạt
Chóng mặt
Tay chân lạnh, vã mồ hôi
Thở nhanh
Thiểu niệu, vô niệu
Rối loạn tri giác
Tóm lại :
XHTH trên : có thể có các triệu chứng sau
o Nôn ra máu
o Tiêu phân đen
o Đi cầu ra máu
o Triệu chứng toàn thân
XHTH dưới : có thể có các triệu chứng sau
o Đi cầu ra máu
o Tiêu phân đen (hiếm)
o Triệu chứng toàn thân
Trang 3TRIỆU CHỨNG CẬN LÂM SÀNG
1 Công thức máu
Hematocrit, Hemoglobin, số lượng hồng cầu giảm
Tiểu cầu, bạch cầu tăng nhẹ, bình thường sau vài ngày
2 Xét nghiệm đông cầm máu : thường bình thường
TS
TQ, TCK
3 Xét nghiệm sinh hóa
Ure máu tăng dù không suy thận gặp trong XHTH trên
Creatinin máu tăng khi có suy thận cấp do mất máu nặng
4 Chẩn đoán hình ảnh :
NỘI SOI DẠ DÀY :
Làm cấp cứu nếu được
Thấy hình ảnh sang thương
Can thiệp thủ thuật giúp cầm máu
NỘI SOI ĐẠI TRÀNG :
Ít làm cấp cứu
Kỹ thuật phức tạp hơn
NGUYÊN NHÂN
1 XHTH trên
Chảy máu từ TQ:
- Vỡ giãn tĩnh mạch TQ
- Viêm TQ
- Loét TQ
- HC MALLORY WEISS
Chảy máu từ DD-TT
- Vỡ giãn TM DD
- Loét DDTT
- Viêm DDTT
- Ung thư DD
- Thoát vị hoành
- Chảy máu đường mật
2 XHTH dưới
Trang 4 Hậu môn : trĩ, nứt
Đại trực tràng :
Bệnh viêm loét đại tràng xuất huyết
Viêm đại tràng do xạ trị ung thư vùng chậu
Ung thư đại – trực tràng
Lỵ amib
U lành / polyp đại - trực tràng
3 Ruột non (hiếm):
U ruột non
Lao ruột ( lao hồi manh tràng)
Viêm ruột hoại tử ( thường gặp ở trẻ em)
5 Nguyên nhân chung XHTH trên và dưới :
Rối lọan cơ chế đông máu – cầm máu
Giảm tiều cầu vô căn
Sốt xuất huyết
Do thiếu vitamin K
Do dùng thuốc chống đông máu
PHÂN BIỆT XHTH TRÊN -DƯỚI
TCLS thường gặp
Oáng thông mũi DD
Oùi máu/ tiêu phân đen
Ra máu
Đi cầu ra máu Không ra máu
Nội Soi (NS) NS tiêu hóa trên NS tiêu hóa dưới
Trang 5PHÂN TẦNG NGUY CƠ XHTH TRÊN TÁI PHÁT VÀ TỬ VONG THEO ROCKALL
shock
Mạch > 100 lần/phút
HA tâm thu <100 mmHg
Bệnh
kèm theo
1- Suy tim 2- TMCT – NMCT 3- RLĐM, CHA, COPD, TBMMN, cường giáp, ĐTĐ
1- Suy thận 2- Xơ gan 3- Bệnh ác tính
3 điểm : nguy cơ cao
Gĩan TM đại tràng xuất huyết
XHTH do vỡ gĩan TM TQ được cầm máu bằng phương pháp cột
Ổ loét dạ dày đang phun máu
Trĩ xuất huyết
Trang 6TÀI LIỆU THAM KHẢO
Don C Rockey Gastrointestinal Bleeding Gastrointestinal and Liver Disease, 7th edition 2002
Gastrointestinal Bleeding Harrison’s principle of medicin, 17 th edition, 2008 The McGraw-Hill company, Inc
Grace H Elta, Mimi Takami Approach to the patient with gross gastrointestinal bleeding Principles of Clinical Gastroenterology 2008
Patrick Allen, Tony C.K Tham Approach to Upper
Gastrointestinal Bleeding Gastrointestinal Emergencies 2009
Viêm loét đại tràng xuất huyết