THỰC HÀNH XỬ TRÍ TRẺ BỆNH pot

Mục tiêu: Đánh giá kỹ năng xử trí trẻ bệnh của các nhân viên y tế tại các cơ sở y tế có triển khai chiến lược XTLGBTE tại hai huyện Tan Bình và Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long.. Kết luận: Các

THỰC HÀNH XỬ TRÍ TRẺ BỆNH

TÓM TẮT

Chiến lược xử trí lồng ghép bệnh trẻ em (XTLGBTE) được Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra năm 1992 nhằm mục tiêu làm giảm tỷ lệ tử vong và tỷ lệ trẻ bệnh tại các nước đang phát triển Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã triển khai chiến lược XTLGBTE vào Việt Nam từ năm 1995 và đạt được các kết quả khả quan

Mục tiêu: Đánh giá kỹ năng xử trí trẻ bệnh của các nhân viên y tế tại các cơ

sở y tế có triển khai chiến lược XTLGBTE tại hai huyện Tan Bình và Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long

Phương pháp: Mô tả cắt ngang

Kết quả: Giám sát thực hành xử trí trẻ bệnh của 37 nhân viên y tế tại các cơ

sở y tế của hai huyện Tam Bình và Bình Minh, cho thấy tỷ lệ nhân viên y tế đánh giá đúng là 37,8% (14/ 37), phân loại bệnh đúng là 59,5% (22/ 37), điều trị đúng là 35,1% (15/ 37), tham vấn đúng là 25,7% (9/ 35), xử trí lồng ghép các vấn đề của bệnh nhi đúng là 21,6% (8/37) Thời gian xử trí trẻ bệnh trung bình là 22,6 phút

Kết luận: Các tỷ lệ xử trí trẻ bệnh đạt được đều thấp chứng tỏ kỹ năng xử trí

trẻ bệnh của nhân viên y tế ở các cơ sở y tế đã được huấn luyện IMCI chưa đạt được mục tiêu mong đợi

ABSTRACT

Background: IMCI strategy was launched by World Health Organization in

1992 with the target of decreasing the mortality and morbidity in children in developing countries In Vietnam, Ministry of Health implemented IMCI strategy in 1995 and got some optimistic achievements

Objectives: To evaluate the IMCI skills of the health workers (HW) who

were trained IMCI in several IMCI - implemented health stations in two districts in Vinh Long

Method: cross – sectional and descriptive study

Results: In observing IMCI skills of 37 health workers in IMCI –

implemented health stations in two districts (Tam Binh and Binh Minh), we found that the proportion of the children who were correctly assessed by the

HW is 37.8%; correctly classified is 59.5%; correctly treated is 35.1% and correctly consulted is 25.7% The proportion of the children who were integratedly managed is 21.6% The average time of the management for a child is 22.6 minutes

Conclusion: The proportions of the health workers managing the child were

not good and that means their IMCI skills did not got the expected result

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hằng năm trên thế giới có khoảng 10 triệu trẻ em tử vong trước khi được 5 tuổi và khoảng 70% các trường hợp tử vong này là do phối hợp các bệnh lý khác nhau như viêm phổi (19%), tiêu chảy (15%), sởi (9%), sốt rét (7%), nhiễm HIV/AIDS (3%)… Tỷ lệ tử vong ở trẻ em tại các nước đang phát triển cao hơn gấp 10 lần tại các nước đã phát triển(6)

Tổ chức Y tế Thế giới và Quỹ Nhi Đồng Liên Hợp Quốc đưa ra chiến lược XTLGBTE năm 1992 với mục tiêu làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi(1,2,3,7) Năm 1995, Bộ Y tế đã triển khai chiến lược này thí điểm tại một số tỉnh, thành và sau đó mở rộng ra các tỉnh khác(3).Vĩnh Long

là một trong số 4 tỉnh, thành được triển khai dự án IMCI do tổ chức DANIDA (Đan Mạch) tài trợ Đề tài này nhằm mục đích đánh giá hiệu quả của việc triển khai chiến lược IMCI tại địa phương và giúp cho việc hoạch định kế hoạch trong tương lai

Đối tượng nghiên cứu

Gồm các nhân viên y tế (NVYT) của 10 trạm y tế và 2 phòng khám Nhi của

hai Trung tâm y tế huyện Tam Bình và Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long có tham gia các khóa huấn luyện XTLGBTE Loại trừ các trường hợp không có mặt tại các cơ sở y tế trong thời gian thực hiện nghiên cứu Đây là nghiên cứu

mô tả cắt ngang được thực hiện bằng cách quan sát các NVYT thực hành xử trí trẻ bệnh từ 1 tuần đến 5 tuổi và phỏng vấn các bà mẹ sau khi trẻ đã được khám và tham vấn điều trị Các dữ kiện đánh giá được thực hiện theo các biểu mẫu của Tổ chức Y tế Thế giới cung cấp

KẾT QUẢ

Có 37 NVYT được đánh giá về kỹ năng XTLGBTE trong một đợt giám sát

thường quy của Ban điều hành IMCI Tỉnh đối với hai huyện từ ngày 16/ 8 đến ngày 5/9/2005 Tại mỗi huyện, việc giám sát được thực hiện ở 4 trạm y

tế xã, 1 phòng khám đa khoa khu vực và 1 phòng khám Nhi của Trung tâm

Y tế Huyện

Đặc điểm của NVYT tham gia nghiên cứu

Trong số 37 NVYT được lượng giá, có 21 nam và 16 nữ Tuổi phân bố khá đồng đều trong 3 nhóm, từ 20 – 30 tuổi có 10 người, từ 30 – 40 tuổi có 14

người và từ 40 – 50 tuổi có 13 người Có 14 là bác sĩ, 13 y sĩ, 1 điều dưỡng

và 9 nữ hộ sinh Có 20 người có thời gian công tác dưới 10 năm, 15 người từ

10 - 20 năm và 2 người từ 20 - 30 năm Có 26 người tham gia khóa 11 ngày

và 11 người tham gia khóa 4 ngày do các bệnh viện huyện tự tổ chức

Đặc điểm trẻ bệnh trong nghiên cứu

Có 37 trẻ bệnh được xử trí bởi 37 nhân viên y tế, có 14 trẻ nam và 23 trẻ nữ Tất

cả trẻ đều thuộc nhóm tuổi từ 2 tháng - 5 tuổi Tuổi trung bình là 21,5 tháng 86% thuộc nhóm từ 2 – 36 tháng

Kết quả lượng giá kỹ năng xử trí trẻ bệnh của nhân viên y tế

Kỹ năng đánh giá

Có 14 trong số 37 NVYT đã thực hiện đúng hòan toàn phần đánh giá trẻ bệnh (37,8%) Nếu tính riêng từng phần thí có 37 người (100%) đánh giá đúng 4 dấu hiệu nguy hiểm toàn thân và có kiểm tra cân nặng theo tuổi của trẻ Hầu hết NVYT có kiểm tra chủng ngừa (36/37, 97%) và đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng và thiếu máu (31/37, 84%) cho trẻ đến khám bệnh Chỉ

có 22/37 (60%) người đánh giá đúng 4 triệu chứng chính ho/khó thở, tiêu chảy, sốt và vấn đề về tai

Bảng 1 Tỷ lệ đánh giá đúng đối với từng vấn đề của của nhân viên y tế

(n=37)

Các vấn đề

cần đánh

giá ở trẻ

bệnh

Bình Minh

Tam Bình

Tổng

số

Tỷ lệ (%)

Dấu hiệu

nguy hiểm

toàn thân

21 16 37 100

Bốn triệu

chứng chính

12 10 22 59,5

Kiểm tra cân

nặng theo

tuổi

21 16 37 100

Kiểm tra

tiêm chủng

20 16 36 97,3

Đánh giá

dinh dưỡng,

thiếu máu

17 14 31 83,8

Đánh giá

vấn đề nuôi

dưỡng (*)

10 5 15 46,8(*)

Đánh giá 14 10 24 65

vấn đề khác

(*): tính trên tổng số 32 trẻ có chỉ định đánh giá vấn đề nuôi dưỡng

Kỹ năng phân loại trẻ bệnh của NVYT

Tất cả 37 (100%) BN được phân loại đúng về dấu hiệu nguy hiểm toàn thân, 81% (30/37) BN được phân loại đúng và có 59,5% (22/37) được phân loại đúng về 4 triệu chứng chính Tính chung, có 59,5% trẻ bệnh được phân loại đúng

Bảng 2 Tỷ lệ các phân loại đúng của nhân viên y tế (n=37)

Các vấn đề

phân loại

Bình Minh

Tam Bình

Tổng

số

Tỷ lệ (%)

Dấu hiệu

nguy hiểm

toàn thân

21 16 37 100

Bốn triệu

chứng chính

12 10 22 59,5

Dinh dưỡng

và thiếu máu

17 13 30 81

Kỹ năng điều trị trẻ bệnh của NVYT

+ Xác định điều trị

Có 2 trẻ phải chuyển viện viện gấp vì phân loại VIÊM PHỔI NẶNG HOẶC BỆNH RẤT NẶNG Cả 2 trường hợp này trẻ đều được cho chuyển viện đúng và cho xử trí trước khi chuyển viện đúng

+ Điều trị tại cơ sở y tế

Tỷ lệ nhân viên y tế điều trị đúng cho trẻ bệnh là 35,1% (13/ 37)

Kỹ năng tham vấn

Tỷ lệ người chăm sóc trẻ được tham vấn đúng là 25,7% (9/ 35)

Kỹ năng xử trí lồng ghép đúng của nhân viên y tế

Đánh giá kỹ năng XTLGBTE của nhân viên y tế dựa vào tỷ lệ phần trăm các nhiệm vụ thực hiện đúng trên tổng số các nhiệm vụ lẽ ra phải thực hiện

Có 9/37 người không đạt (<50%), 8 người đạt trung bình (50 - 79%), 12 người khá (80 – 99%) và 8 người tốt (100%)

Thời gian xử trí trẻ bệnh trung bình của nhân viên y tế là 22,6 phút, ngắn nhất là 6 phút, dài nhất là 45 phút

BÀN LUẬN

Đặc điểm mẫu nghiên cứu

Nhân viên y tế trong mẫu nghiên cứu được tham dự vào khóa học 11 ngày

và 4 ngày Các khóa học 11 ngày thường tổ chức kỹ lưỡng hơn và học viên

có thời gian hơn để quan sát và chứng kiến gần như tất cả các dấu hiệu lâm sàng mà họ sẽ gặp hơn là khóa 4 ngày Trình độ chuyên môn của NVYT không đồng đều (13 bác sĩ, 14 y sĩ, 1 điều dưỡng và 9 nữ hộ sinh) cũng là yếu tố ảnh hưởng chất lượng huấn luyện

Kỹ năng xử trí trẻ bệnh của nhân viên y tế

Kỹ năng đánh giá và phân loại

Tất cả NVYT đều kiểm tra và phân loại đúng các dấu hiệu nguy hiểm toàn thân Các dấu hiệu này được nhắc lại nhiều lần trong quá trình phân loại các triệu chứng chính Vì vậy, NVYT thường quan tâm và nắm vững vấn đề Tỷ

lệ NVYT đánh giá và phân loại đúng các triệu chứng chính (ho/khó thở, tiêu chảy, sốt và vấn đề về tai) là 59,5% Đây là phần rất phức tạp nên cần đòi hỏi sự tỉ mỉ và cẩn thận của NVYT Sai sót nhiều nhất là phần đánh giá và phân loại sốt

Tỷ lệ nhân viên y tế đánh giá và phân loại đúng tình trạng dinh dưỡng và thiếu máu là 81% Việc kiểm tra và phát hiện tình trạng dinh dưỡng và thiếu máu của trẻ có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của trẻ và

là động tác bắt buộc đối với trẻ từ 2 tháng – 5 tuổi đến khám Tỷ lệ trẻ được

kiểm tra tình trạng tiêm chủng đúng là 97,3% (36/37) Chương trình tiêm chủng là một chương trình quốc gia lâu năm nên đã được NVYT quen thuộc

Tỷ lệ nhân viên y tế đánh giá đúng vấn đề nuôi dưỡng là 47% Việc đánh giá đúng chế độ nuôi dưỡng sẽ phát hiện ra các vấn đề nuôi dưỡng chưa hợp

lý hoặc các sai lầm của bà mẹ và tham vấn kịp thời Chỉ có phân nửa nhân viên y tế phát hiện ra vấn đề nuôi dưỡng của trẻ Thông thường NVYT chỉ đánh giá về vấn đề nuôi dưỡng khi trẻ có nhẹ cân, thiếu máu hoặc cha mẹ than phiền về vấn đề nuôi dưỡng mà không lưu ý các trường hợp trẻ dưới 2 tuổi không có chỉ định chuyển viện gấp

Kỹ năng điều trị

Có 2 trẻ phải chuyển viện vì phân loại VIÊM PHỔI NẶNG HOẶC BỆNH RẤT NẶNG NVYT đã xử trí đúng trước khi chuyển viện như cho liều kháng sinh đầu, viết giấy chuyển viện… Đối với các bệnh nhi điều trị tại nhà, có 2 trẻ được chỉ định kháng sinh đúng, 6 trường hợp còn lại không cần nhưng đã bị điều trị kháng sinh Chỉ có 15 trong số 23 trẻ được phân loại THIẾU MÁU được cho viên sắt Các trường hợp còn lại NVYT không phát hiện ra dấu hiệu lòng bàn tay nhợt Trong số 23 trẻ bị THIẾU MÁU, chỉ có 4 trẻ được sổ giun nhưng chỉ có 2 trẻ được cho sổ giun đúng

Khoảng 57% nhân viên y tế đã hướng dẫn đúng cho người chăm sóc trẻ về cách

sử dụng thuốc tại nhà Như vậy, gần phân nửa số người chăm sóc trẻ không được

hướng dẫn hoặc hướng dẫn chưa đầy đủ cách chăm sóc trẻ tại nhà Điều này sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều trị

Kỹ năng tham vấn

Để đánh giá kỹ năng tham vấn của NVYT, chúng tôi phỏng vấn người chăm sóc trẻ Có 2 trẻ cần dùng kháng sinh và 2 người chăm sóc trẻ đã trả lời đầy

đủ các bước khi sử dụng kháng sinh Chỉ có 2 trong 6 người chăm sóc trẻ trả lời đúng về cách sử dụng ORS tại nhà Chỉ có 20 trong 35 người chăm sóc trẻ biết 3 nguyên tắc chăm sóc trẻ tại nhà Số còn lại sẽ rất nguy hiểm cho trẻ

vì trong 3 nguyên tắc này có nguyên tắc khi nào trẻ có những dấu hiệu nặng cần khám ngay Chưa đến phân nửa người chăm sóc trẻ được hướng dẫn cách thay đổi chế độ ăn cho phù hợp với lứa tuổi của trẻ Điều này cho thấy nhân viên y tế cũng chưa chú ý đến chế độ nuôi dưỡng phù hợp với trẻ Chỉ có 20% nhân viên y tế xử trí đầy đủ và đúng tất cả các bước ở trẻ bệnh Kết quả này cho thấy nhân viên y tế cần được tăng cường huấn luyện và giám sát hơn nữa Đồng thời, bản thân mỗi nhân viên y tế cần tăng cường áp dụng nhuần nhuyễn các kỹ năng đã học thì mới mong đạt đến mức độ thành thạo và đúng

KẾT LUẬN

Các tỷ lệ đạt được trong nghiên cứu đều thấp chứng tỏ kỹ năng XTLGBTE của nhân viên y tế chưa đạt như mong đợi Điều này sẽ cảnh báo cho các Ban Điều hành chiến lược IMCI các cấp có kế hoạch huấn luyện, theo dõi và giám sát sau huấn luyện chặt chẽ hơn để chất lượng xử trí trẻ bệnh của nhân viên y tế ngày càng nâng cao hơn