Giaó trình và phương pháp giảng dạy môn đọc hiểu cho sinh viên-năm thứ nhất khoa nga

Giaó trình và phương pháp giảng dạy môn đọc hiểu cho sinh viên-năm thứ nhất khoa nga

GIÁO TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN ĐỌC HIẾU

CHO SINH VIÊN HỆ ĐÀO TẠO CHÁT LƯỢNG CAO

NĂM THỨ NHÁT KHOA NGA

TS Lé Thiéu Ngan Khoa NN&VH Nga - DHNN - DHQGHN

1 Dat van dé

Trong khoa học giáo dục nói chung và trong giảng dạy ngoại ngữ nói riêng có 3

yếu tố quyết định phần lớn thành công đó là:

- Sách giáo khoa, giáo trình, sách tham khảo, tài liệu, dụng cụ học tập

- Cách day của thầy

- Cách học của trò

Từ trước đến nay những người thày, các cán bộ quản lý và các chuyên gia giáo

dục luôn suy nghĩ, trăn trở, tìm tòi, nghiên cứu, cải tiến các bộ sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu dụng cụ học tập cho học sinh, sinh viên Đó cũng là chủ đề của nhiều cuộc hội nghị, hội thảo khoa học, là đề tài của nhiều công trình nghiên cứu, sách báo, luận văn, là mối quan tâm của toàn xã hội

Điểm thứ hai mà các nhà giáo, các nhà quản lý và chuyên gia giáo dục cũng

trăn trở, tìm tòi không kém, đó là: Nội dung và phương pháp giảng dạy của ñgười thây Hầu như ở bất cứ thời điểm nao, ở mọi môi trường giáo dục, họ luôn tìm tòi đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy nhằm cải tiến tìm kiếm được những phương pháp, cách thức giảng dạy tốt nhất để truyền thụ kiến thức cho người học một cách hiệu quả nhất Một điểm nữa là: Cách học của trò Đây cũng là bước quyết định cuối cùng: Kiến thức mà sách vở, người thầy đem lại sẽ "đến" được trò như thế

nào, được họ tiếp thu ra sao Trên quan điểm giáo dục pháp hiện đại "lấy người học làm trung tâm" và khuynh hướng dạy ngoại ngữ "giao tiếp cá thể hoá", người học vừa là một chủ thể tiếp nhận kiến thức, vừa là khách thể để sách vở và người thầy tác động tới Vì thế người học vừa mang tính chủ động vừa mang tính bị động Bước thứ ba này cũng là hệ quả của hai bước trên, cùng tạo nên ba mắt xích gắn bó, ràng buộc, bổ sung, tác động, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình dạy-học

Trong bản báo cáo này chúng tôi sẽ trình bày, phân tích 3 yếu tố nêu trên thể

hiện qua việc biên soạn giáo trình và giảng dạy môn Đọc hiểu cho sinh viên lớp chất

lượng cao năm thứ nhất khoa Ngôn ngữ và Văn hoá Nga của trường ĐHNN - ĐHQG Hà Nội

181

2 Vị trí của kỹ năng Đọc hiểu trong giảng dạy ngoại ngữ

Dạy ngoại ngữ theo bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết là một trong những xu thế dạy-học ngoại ngữ tiên tiến nhất của thế giới hiện nay Bốn kỹ năng trên chính

là bốn kỹ năng giao tiếp, là chức năng cơ bản của ngôn ngữ Việc dạy kết hợp, xen

kẽ, thứ tự các kỹ năng như thế nào trong giảng dạy ngoại ngữ là cả một nghệ thuật

Các kỹ năng có những đặc điểm gì và tác động tương, hỗ giữa chúng ra sao sẽ được xem xét sau đây

2.1 Quá trình hình thành kỹ năng giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ

Quan sát quá trình hình thành kỹ năng giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ chúng ta thấy: Đứa trẻ khi sinh ra, lớn lên biết giao tiếp với thế giới xung quanh, với người thân trước hết là nhờ thính giác và thị giác Song song với quá trình nhận biết mầu

sắc, vật thể xung quanh, bé bắt đầu biết phản ứng với tiếng động, lời nựng nịu,

tiếng hát ru của mẹ Kỹ năng nghe được bắt đầu từ đây Trên cơ sở tiếp nhận được

âm thanh, lời nói xung quanh, con người từng bước hình thành kỹ xảo phát âm, kỹ năng nói, biểu đạt tư duy từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Từ đây kỹ

năng nói được hình thành Khi bé 6-7 tuổi, ở trường cô giáo sẽ dạy bé học hai kỹ

năng mới: đọc chữ và viết chữ để "Đọc thông viết thạo" tiếng mẹ đẻ Như vậy quá

trình hình thành kỹ năng giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ được bắt đầu bằng khẩu ngữ

(Nghe - Nói) Trong đó nghe là thành tố có trước, là điều kiện tiên quyết để hình thành kỹ năng Nói (thực tế cho thấy đứa trẻ bị điếc bẩm sinh thì cũng bị câm, vì

không nghe được âm thanh, lời nói để mà bắt chước) Quá trình trên cũng cho thấy

kỹ năng nghe có trước kỹ năng nói từ 1 đến 2 năm, khẩu ngữ hình thành trước bút

ngữ (Đọc - Viết) từ 5 - 6 năm Trên thế giới có nhiều tộc người chỉ có khẩu ngữ mà

không có bút ngữ, họ chỉ giao tiếp với nhau bằng lời nói mà không có chữ viết

2.2 Quá trình hình thành kỹ năng giao tiếp bằng tiếng nước ngoài

Quá trình này thực chất là quá trình dạy-học ngoại ngữ theo bốn kỹ năng:

Nghe, Nói, Đọc, Viết để đạt được cái đích của việc học là hình thành nên kỹ năng

giao tiép bằng tiếng nước ngoài

Việc học ngoại ngữ đối với học sinh, sinh viên ở nhà trường là phải đồng thời

rèn luyện bốn kỹ năng: Nghe, Nói, Đọc, Viết chứ không thể chỉ học khẩu ngữ hoặc bút ngữ Và giữa các kỹ năng đó cũng không thể có "quang cách" thời gian như quá trình học tiếng mẹ đẻ như đã phân tích ở trên Việc rèn luyện đồng thời 4 kỹ năng

ngôn ngữ không chi xuất phát từ nhu cầu đào tạo người thầy, chuyên Eg1a ngoại ngữ

mà còn do quá trình hình thành kỹ năng giao tiếp bằng tiếng nước ngoài của người học ngoại ngữ chỉ có thể có được khi họ được rèn luyện đồng thời cả 4 kỹ năng nêu

trên Chia việc dạy-học ngoại ngữ ra 4 kỹ năng chỉ mang tính tương đối và để có

182

nào thì người thầy cũng sử dụng mọi thao tác, mọi kỹ năng cho bài giảng của mình ' kiện rèn luyện sâu từng kỹ năng Trong thực tế giảng dạy, dù dạy một kỹ năng Người học cũng sẽ vận dụng mọi kỹ năng ngôn ngữ để tiếp thu bài giảng và luyện tập (tai nghe, mắt đọc, mồm nói, tay viết) Nhóm kỹ năng thụ động (nghe - đọc) sẽ giúp cho nhóm kỹ năng chủ động (nói - viết) phát triển và ngược lại giữa chúng sẽ

có những tác động đa chiều lẫn nhau như sơ đồ sau:

Khẩu ngữ Nghe«———y Nói

ĐọcŸ4_———y Viết

aa

Bút ngữ

2.3 Vai tro va vi tri cua kỹ năng Đọc hiểu

Quan sát sơ đồ trên chúng ta thấy kỹ năng đọc nằm trong nhóm kỹ năng thụ động, thuộc loại bút ngữ Thế nào là kỹ năng thụ động ? Nhóm kỹ năng thụ

động (nghe - đọc) là khi người học lĩnh hội những gì người khác nói (bằng tai nghe)

và những gì người khác viết (bằng mắt nhìn - đọc) Nói cách khác Nghe và Đọc là

hai quá trình tiếp nhận, thu nạp thông tin, kiến thức của người khác Ngược lại Nói

và Viết thuộc nhóm kỹ năng chủ động Kiến thức, trình độ ngoại ngữ của người học

sẽ được họ thể hiện chủ động qua hai kỹ năng Nói và Viết

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, dưới tác động của việc dạy ngoại ngữ theo

khuynh hương giao tiếp-cá thể hoá, vài trò và vị trí của môn Đọc được nâng lên rõ rệt Đọc hiểu là một dạng hoạt động lời nói độc lập, có mục đích thu nhận thông tin

mới, bổ ích môn Đọc vừa là phương tiện, vừa là mục đích của việc học Trong đời sống của con người hiện đại, việc đọc (ca bang tiếng nước ngoài và tiếng mẹ đẻ) đóng một vai trò vô cùng quan trọng Là một công cụ của nhận thức và giao tiếp Đọc chiếm vị trí hàng đầu trong các hoạt động lời nói Người ta đã tính được rằng:

Trong xã hội hiện đại, trong các hoạt động lời nói của mình thì con người đã dành 39% cho việc đọc, 29,5% để nghe, 21,5% để nói và 10% thời gian để viết

Việc đọc làm giàu kiến thức cho con người giúp họ hiểu sâu sắc thế giới

Xung quanh, giáo dục và rèn luyện cho họ tình cảm và lý trí; đem lại cho con người

những rung cảm trước cái tốt cái đẹp, phẫn nộ trước những điều xấu xa Qua đó dần hình thành nên tính cách con người Ngoài những điều nêu trên, việc đọc bằng

tiếng nước ngoài còn có ý nghĩa sau đây:

185

“a

Trước hết việc đọc tạo nên một kênh giao tiếp réng lén hon nhiéu so véi ky

năng nói Số người có thể giao tiếp nói chuyện được với người nước ngoài là không nhiều Trong khi số người đọc được các tài liệu, sách báo nước ngoài là rất lớn Phần lớn thông tin mà con người tiếp nhận được là qua sách vở, báo chí, tài liệu in ấn

Không được chú trọng rèn luyện kỹ năng đọc thì việc học ngoại ngữ sẽ rất hạn chế,

nhất là trong điều kiện thiếu môi trường tiếng

Thứ hai người đọc dễ tiếp nhận được những thông tin, kiến thức qua những

tài liệu sách vở ngay trước mắt Họ có thể chủ động quá trình đọc và đọc nhiều lần

để hiểu, nắm được thông tin (điều mà, thí dụ, kỹ năng nghe không làm được) Có

thể thấy hầu như phần lớn các đơn vị ngôn ngữ "đi vào" bộ não của con người qua

"kênh nhìn" Vì tiếp nhận ngữ liệu ngôn ngữ, thông tin mới qua "kênh nhìn" hiệu quả hơn nhiều lần qua "kênh nghe"

Thứ ba, kỹ năng đọc và các kiến thức thu được khi đọc sẽ thúc đẩy việc hình

thành, phát triển và củng cố các kỹ năng, kỹ xảo khác của hoạt động lời nói Những

kỹ năng Nghe, Nói, Viết sẽ chóng rơi rụng nếu không được củng cố bằng sự đọc

Điểm cuối cùng đọc là một hình thức tự học hiệu quả nhất, đặc biệt đối với sinh viên đại học Nếu 3 kỹ năng Nghe, Nói, Viết cần được rèn luyện cùng với giáo viên, tại lớp học thì đọc là hình thức tự học lý tưởng, hiệu quả và được sử dụng

nhiều nhất Chú trọng dạy kỹ năng Đọc khi học ngoại ngữ, chúng ta cũng đồng thời

giáo dục rèn luyện cho người học thới quen trở lại với trang sách, nhất là trong thời đại ngày nay, khi con người dường như mất dần đi thói quen đọc sách

3 Giáo trình và việc giảng dạy kỹ năng Đọc hiểu cho sinh viên lớp

chất lượng cao năm thứ nhất khoa Nga

Sinh viên năm thứ nhất đều đã học tiếng Nga ở phổ thông, hầu hết học ở các

trường chuyên ngữ Các em đều đã qua những lớp luyện thi và thi vào đại học bằng

tiếng Nga Các em đã có những kiến thức ngữ pháp cơ bản của tiếng Nga, đọc hiểu

được các bài khoá thông quá khó Tuy nhiên phần phát âm còn rất đở vì chưa được rèn luyện Việc học ngoại ngữ theo 4 kỹ năng là điều mới mẻ với các em Vì vậy việc

dạy tiếng ở bậc đại học cần chú trọng tới đặc điểm của từng kỹ năng ngôn ngữ Phải

chú ý tới tính kế tiếp của trình độ phổ thông, dạy những cái "dễ quá, đã biết" thì sinh viên sẽ chán không có hứng thú học Nói cách khác, phải xác định trình độ đầu vào, các đặc điểm phát triển tư duy và các đặc điểm tâm lý lứa tuổi của sinh viên để

có những nội dung và phương pháp giảng dạy phù hợp

Các số liệu nghiên cứu eủa các nhà tâm lý học và thực tế cho thấy: Trí tuệ

của sinh viên đã phát triển đến mức độ trưởng thành, vượt trội so với học sinh phổ

thông Điều đỏ thể hiện qua sự phát triển của tư duy lô gích, trí nhớ, sự tập trung,

184

# _ trí tưởng tượng, khả năng phân tích suy diễn, khái quát, tổng hợp, khả năng giải

quyết các nhiệm vụ đòi hỏi sự phát triển của trí tuệ Và đấy chính là "một trong

những cơ sở của toàn bộ quá trình học tập" (Giáo dục học Đại học, Hà Nội, 1997)

Sinh viên nói chung và sinh viên lớp chất lượng cao nói riêng, có những đặc

trưng về tâm lý lứa tuổi cơ bản sau :

- Hướng tới cái mới : Háo hức với cuộc sống sinh viên và hứng thú tiếp nhận

nền giáo dục của trường đại học

- Tự hào va đầy trách nhiệm với trọng trách mới Sau kỳ thi đại học day cam go,

họ xác định việc học là cho nghề nghiệp tương lai cho bản thân, gia đình và xã hội

- Thích các hoạt động sáng tạo và các hoạt động tập thể dưới các hình thức

phong phú, đa dạng, vui vẻ

- ý thức tự trọng cao, nhạy cảm với những sự bất công, bất bình khi bị xúc

phạm đến nhân phẩm

- Quan tâm đến những vấn đề đạo đức (sống như thế nào để trở thành người

tốt, lý giải về sự tồn tại của mình) cũng như những vấn đề lớn của xã hội tương lai

Điều đó thể hiện ở chỗ họ quan tâm đến các sự kiện xã hội, chính trị, kinh tế đang xẩy ra trong ngoài nước và thích tìm hiểu, tranh luận về các vấn đề đó

- Bắt đầu có những rung cảm đầu tiên của tình yêu, rung động trước vẻ đẹp của con người, thiên nhiên, thương cảm cho những số phận không may trong cuộc

sống, trên phim ảnh, qua những tác phẩm văn học, nghệ thuật

3.2 Nội dung của giáo trình dạy Đọc hiểu

Từ những phân tích ở trên về đặc điểm của môn học và đối tượng người học

chúng tôi có những suy nghĩ chủ đạo khi biên soạn giáo trình day Đọc hiéu cho sinh viên lớp chất lượng cao năm thứ nhất như sau:

- Đưa các bài khóa nguyên bản, đa dạng thể loại, lấy từ các báo, sách, tạp chí 2-3 năm gần đây, với mục đích sinh viên phải được làm quen, cập nhật với các

loại văn bản viết sống động của mọi mặt đời sống

- Sinh viên phải được làm quen với nhiều loại văn phong: Hồi ký, truyện

ngắn, bài báo, bài nghị luận, thông báo, quảng cáo, thơ ca, truyện hài, truyện vui,

cách dạy nấu ăn, chương trình ti vi, dự báo thời tiết, mẹo vặt trong gia đình, bài

test trắc nghiệm

- Đưa bổ sung một số chủ đề mới, gần gũi và thiết thực, cập nhật và cấp thiết, hấp dẫn và lôi cuốn người học: những vấn đề về môi trường, những vấn đề

trong quan hệ con người, các vấn đề về văn hoá, nghệ thuật ẩm thực, những người nổi tiếng

Từ những suy nghĩ chủ đạo trên, khi biên soạn giáo trình, chúng tôi khai thác chủ yếu từ báo chí và một số sách mới ra gần đây Kết quả là sinh viên được

185

học diễn đạt ngôn ngữ sống động qua các loại văn phong đa dạng, có được những |

hiểu biết phong phú về các vấn dé thời sự cũng như những vấn dé muôn mặt của _ cuộc sống Học giáo trình sinh viên có những hiểu biết sau: Đám cưới ở nước Nga

trước kia và hiện nay, những mối quan hệ trong gia đình, hệ thống giáo dục của

nước Nga, Đại học tổng hợp Lômônôxốp, mối quan hệ giữa con người và vật chất, cậu bé doanh nghiệp 12 tuổi, những người nổi tiếng (Bác Hồ, Lep Tonstoi, Bill Gate, người biết 120 ngoại ngữ ), các vấn đề về môi trường và môi trường văn hoá, nghề nghiệp, tình yêu, ẩm thực Các vấn đề muôn mặt của cuộc sống, bệnh sida, quan hệ Nga - Mỹ, tình hình chính trị ở Pakistan, tỷ lệ mù chữ trên thế giới, cảnh báo về các chú rể ngoại quốc ở Nga, tác hại của rác thải và tiếng ồn, hỏi đáp về vấn

đề tài sản, cách làm một số món ăn, thông báo về đổi bán nhà, tuyển sinh, trắc nghiệm về ẩm thực, mẹo vặt trong gia đình

3.3 Một số dạng bài tập của giáo trình Đọc hiểu cho đối tượng sinh viên lớp chất lượng cao

Cơ sở để hình thành nên kỹ năng, kỹ xảo Đọc, để ứng dụng được các phương tiện ngôn ngữ vào hoạt động lời nói, để biến quá trình tiếp nhận thụ động thành

quá trình chủ động của hoạt động lời nói chính là sự đa năng của hệ thống bài tập

Từ góc độ tâm lý học và nhận thức học đã cho thấy việc nắm và sử dụng được các

phương tiện ngôn ngữ chỉ được hình thành và tự động hoá khi người học tham gia vào các hoạt động lời nói và hoạt động đó lặp lại nhiều lần Hệ thống bài tập đa dạng của giáo trình Đọc sẽ đưa người học tham gia vào các dạng hoạt động lời nói

để hình thành nên các kỹ năng kỹ xảo ngôn ngữ Do vậy hệ thống bài tập, bài kiểm tra cũng chính là thước đo kiểm nghiệm các kỹ năng và trình độ nhận thức, kiến

thức và kết quả học tập của người học

Bài tập của kỹ năng Đọc được chia ra làm ba gjai doan :

- Bài tập chuẩn bị trước khi Đọc

- Bài tập trong quá trình Đọc

- Bài tập sau khi Đọc

Các loại bài tập của từng giai đoạn sẽ có những yêu cầu và đặc thù riêng mà chúng ta sẽ xem xét sau đây

3.3.1 Bài tập chuẩn bị trước khi đọc

Các loại bài tập này có nhiệm vụ tháo gỡ những khó khăn gây cản trở cho người đọc trong quá trình hiểu bài và giúp họ hình thành nên kỹ năng, kỹ xảo

trong khi đọc Những khó khăn mà người đọc gặp phải có thể thấy trên mọi bình diện cấp độ ngôn ngữ : ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng, cấu tạo từ, tu từ, những kiến

thức khác biệt (so với tiếng mẹ đẻ) về văn hoá, xã hội, đất nước học Các bài tập

186

này cũng cần gây hứng thú, động não, thúc đẩy tưởng tượng và khả năng phán

` : —— Bài tập trước khi đọc cĩ thể được hình thành như sau : t f s “ e - ` `

# - Ilpountaiite 3aronoBok TeckKTa H CKA2KHT€, B H€M, 10 BallleMy MHEHHIO, COCTOHT OCHOBHO€ CO/I€P›KAaHWe€ TeckTa?

(Hãy đọc đầu bài và nĩi, theo ý bạn, nội dung chính của bài là gì?)

- [ÏpOWHTAaÏÍT€ 3aTO/IOBOK T€CKTA H CKA3KHT€, O KAKOM H3 CJI€JIYIOIHIHX ACI€KTOB

OỐb€KTa Õy/I€T FOBODHMTC4 B TeKCT€? ] , 2 3 , 4

(Hãy đọc đầu bài và nĩi, nội dung nào trong những phương án sau được đề cập đến trong bài)

Hoặc là các bài tập về từ vựng, liên quan đến các từ mới, từ được sử dụng trong bài, một số thành ngữ, cách nĩi đặc biệt cần lưu ý:

- [ÏPOWHTAĂT€ €JI€IYIOHUI€ CJIOBA H BBIPA3K€HHS, 3HA4€HH€ H€IOHSTHBIX CJIOB IIOCMOTPHT€ B CJIOBAD€, II€D€BO/IIT€ WX Hã DO/IHOĂI 83BIK

(Hãy đọc các từ và thành ngữ (cách diễn đạt) sau, tra từ điển những từ chưa

biết nghĩa, dịch sang tiếng mẹ đẻ)

- HalIWT€ AHTOHHMBI/CUHOHHMHI K €JI€JIYIOIIHM CJIOBAM

(Hãy tìm từ ngược nghĩa/đồng nghĩa với các từ cho dưới đây)

- HaliIWT€ O/IHOKOD€HHBI€ CJIOBA H3 CJI€JLYIOIIHX CJIOB, OIID€/I€JIMT€ X KOP€Hb (Tìm các từ cùng gốc trong các từ sau, xác định gốc của chúng)

- ÏIpO/IOJDKHT€ /IAHHHIÏ TCMaTHU€CKHÍI p3J1 CJIOB

(Hãy viết tiếp dãy từ cùng chủ đề sau)

- ÏÏOIuẴpKHHT€ CJIOBA, KOTODBI€ H€ IDHHA/UI€2KAT K KA2K/IOMY D#Y CJIOB ‘

(Hay gach chan những từ khơng thuộc trong dãy từ)

Lưu ý trong dang bai tap nay cĩ thể đưa dãy từ giống nhau về ngữ nghĩa, về hình thái, về cấu tạo từ

Thí du :

a) OT€II, MATb, CBIH, ÕaÕYIIIKA, /IOWb, /I€/IYHIKA, YUCHHK

6) KapTa, IIapTa, /IOCKa, CYMKA, pyyka, JIHH€ÌKA, T€TDA/IP

€) YHHT€'Ib, ID€IIO/IABAT€/Ib, IHCAT€:Ib, TOBODSHIHIÍ, CJIYIIAT€/IE, 1HTAT€1TE

- llpownTalTe €JI€/Iy!IOIIH€ (ÙpA3€OJIOTH3MEI H CK3?KHT€, €CTb JIH BO Bb€THAMCKOM 3bIK€ AHAJIOTHWHEI€ (Ù}pA3€O/IOTH3MHI

(Hãy đọc các thành ngữ sau và nĩi xem trong tiếng việt cĩ những thành ngữ

tương đương như vậy khơng)

Ỏ loại bài tập này sẽ đưa ra những thành ngữ hoặc cách diễn đạt đặc biệt trích

từ trong bài đọc

Ỏ phần bài tập chuẩn bị trước khi đọc này chúng ta cĩ thể đưa nhiều loại hình bài tập khác nữa như : giải thích nghĩa từ, phân tích một vài cấu trúc ngữ pháp mới

187

trong bài, chú giải những vấn đề khác biệt, những kiến thức về văn hố, xã h

Như đã nĩi ở trên các bài tập này sẽ tháo gỡ mọi khĩ khăn, gây hứng thú, động ~ não cho người đọc, để họ vững tin đi vào bài đọc Cần phải nĩi thêm là đối với sinh

viên lớp chất lượng cao họ cĩ thể làm được các loại bài tập trên sau một vài lần giải _ thích, cịn sinh viên các lớp khác thì giáo viên phải gợi ý, cùng làm, hoặc đơi lúc

phải dùng phương pháp dịch

3.3.2 Hài tập trong quá trình Đọc

Bài tập loại này sẽ chiếm phần lớn trong tổng số các bài tập Su da dang của hệ

thống bài tập sẽ định hướng và hình thành cho người học những kỹ năng cụ thể Với mục đích là cảm thụ và hiểu được bài đọc, các dạng bài tập ở phần này sẽ hình thành cho người học những thao tác và kỹ năng sau:

- Xác định chủ đề chính của bài

- Xác định bố cục nội dung của bài và mối quan hệ lơ gíc của các sự kiện

- Tìm những từ và những câu mang thơng tin chính hoặc thể hiện chủ đề chính

của bài, hoặc để khắc hoạ tính cách nhân vật, sự kiện

- Xác định tính chính xác của sự kiện, nhân vật trong bài

Sau đây là một số dạng bài tập để đạt được các mục đích trên:

- Ư teM TOBOPHTC4 B 3TOM TecKTe? (Trong bài nĩi về điều gì?)

- IIo/ITBePTHHT€ HJIH OIDOB€PTHHT€ €JI6/1YIOIIH€ BBICKA3bIBAHH4 CJIOBOM %«jÏ[a» HJIH

«Her» (Trả lời khẳng định hoặc phủ định các câu sau bằng từ "đúng", "sai")

- BBIO€PHT€ BADHAHT, KOTOPBIĂ HaiGoee NOHO HK TO4HO OTPA3KA€T CO/I€P3XAHHe€ TeckTa: a Õ B (Hãy lựa chọn phương án phản ánh chính xác và đầy đủ nội dung của bài)

- Hal/IHT€ B T€CKT€ ID€/UIO3€HHI, KOTODBI€ TOBOD4T O T/IABHOM T€pO€ T€CKTA/O

(Hãy tìm trong bài những câu kể về một nhân vật chính, một điều gì đĩ )

- Pa3/I€/IHT€ T€CKT Hâ ACTH H O3âT/IABbT€ H3 B HA3bIBHỌÌi OpMe

(Hãy chia bài thành từng đoạn và đặt tên cho từng đoạn)

- HaliIHT€ B T€CKT€ OTB€TBI Hâ C/I€/IYIOIHIM€ BOIpOCEI (Tìm trong bài những câu trả

lời cho các câu hỏi sau)

- llepeBe/IMT€ (O/1HH OỐ3aII) Ha BbeTHaMCKHĂí 43bIK (Dịch một đoạn ra tiếng Việt) Như chúng ta thấy, các bài tập trong phần này giúp người học hiểu đầy đủ,

chính xác bài khố, năm được nội dung và chủ đề tư tưởng của bai Riêng bài tập

chia đoạn và đặt tên cho từng đoạn của bài khố đồi hỏi thao tác phân tích và tổng hợp, địi hỏi kiến thức ngơn ngữ chính xác, khái quát (khi đặt tên) thì sinh viên

lớp chất lượng cao đáp ứng được, cịn các lớp khác thì cịn nhiều lúng túng

188

_ Việc "hiểu" của kỹ năng đọc gồm có 3 cấp độ:

_~ Hiểu nội dung chính của bài

- Hiểu nội dung trên cấp độ ý nghĩa

- Hiểu nội dung trên cấp độ chủ đề tư tưởng của bài

Theo chúng tôi hai cấp độ đầu thuộc giai đoạn trước và trong khi đọc, có nghĩa

là các bài tập trước và trong khi đọc sẽ giúp người học đạt được hai cấp độ đó Còn

cấp độ thứ ba thuộc về giai đoạn sau khi đọc, nghĩa là khi người học đã giải mã, đã

hiểu cặn kẽ từng từ, từng câu trong bài, ý nghĩa của bài đọc, thì chúng tôi thường

đưa các dạng bài tập viết để rèn luyện những suy nghĩ, suy luận về vấn đề nêu

trong bài Các bài tập loại này có thể hình thành như sau:

- KaKO€ pA3MEIIIIJI€HH€ BEI3BA/I Ha Bac IpOwWTaHHHIĂ paccKa3? (Bài đọc đã gây cho

bạn suy tưởng gì?)

- Kakoe BII€4ATJI€HW€ IPOH3B€7I Ha Bac IpOWHWTAHHHI paccKa3? (Câu chuyện để lại cho bạn ấn tượng gì?)

- KaK BbI 1YMa€T€ O T/IABHOM repoe paccKa3a? (Bạn nghĩ gì về nhân vật chính trong bài?)

- Kak BbI 1YMA€T€ O JIIOÔBH TJIABHBIX repoeB paccKa3a2 (Bạn nghĩ gì vè tình yêu

của các nhân vật chính trong truyện?)

- llepenalre OCHOBHO€ CO/I€PXKAHH€ IOHHTAHHOTO T€CKTA B Bue 3 - 5 Ipe/ioennii (Hãy truyền đạt nội dung chính của bài đọc trong khoảng 3 - ð câu)

- QỐbø#CHHT€, KaKOÍÍ CMBICJI BKJIA/IBIBA€T aBTOp B TecKTe? (Hãy giải thích chủ đề

Bài tập dạng này thường sinh viên lớp chất lượng cao và một số em học khá giỏi ở các lớp khác mới làm được, vì nó đòi hỏi trình độ tư duy, tổng hợp khái quát

và biết diễn đạt chủ động bằng vốn kiến thức ngôn ngữ của mình Theo kinh

nghiệm giảng dạy của bản thân, chúng tôi thấy với đối tượng sinh viên lớp chất lượng cao, khi thực hiện làm miệng những bài tập này, chúng tôi để các em tự nêu

những suy nghĩ của mình, qua đó người này được nghe những ý kiến của người kia Các em có thể tán thành, phản bác, tranh luận ý kiến của các bạn, cũng có khi để

các em viết tại lớp trong vòng 5-7 phút, rồi đọc để các bạn cùng nghe Như vậy

trong giờ đọc các kỹ năng Nói, Nghe, Đọc, Viết sẽ được kết hợp nhuần nhuyễn với nhau

4 Kết luận

Trên đây chúng tôi đã trình bày các vấn đề về nội dung và giáo trình, các dạng

bài tập dạy môn đọc hiểu, với đối tượng là sinh viên lớp chất lượng cao năm thứ

nhất khoa ngôn ngữ và văn hoá Nga Nguyên tắc chủ đạo khi biên soạn giáo : h Đọc-hiểu và khi giảng dạy của chúng tôi với đối tượng trên là: 16 su

- Sử dụng các bài đọc đa dạng thể loại, đa dạng văn phong: bài báo, bài văn nghị luận, tuỳ bút, hồi ký, truyện ngắn đến các chương trình ti vi, thông báo thời

tiết, thông báo các loại trên báo chí, dạy nấu ăn, mẹo vặt trong nhà Các bài đọc

trên đều được lấy từ nguyên bản, không sử dụng bài viết giản lược lại

- Mục đích của việc dạy đọc với nội dung giáo trình như trên là nhằm giúp sinh viên tiếp cận, lĩnh hội mọi nội dung cập nhật, mọi thể loại và văn phong đa dạng

của tiếng Nga

- Từ đặc điểm của kỹ năng đọc hiểu là loại kỹ năng thụ động, sinh viên lớp chất

lượng cao có trình độ tương đối khá để lĩnh hội, chúng tôi đưa các dạng bài đọc có mức độ cao hơn so với các kỹ năng khác cả về nội dung và trình độ ngôn ngữ

Qua thực tế lớp chất lượng cao năm thứ nhất đã học gần 2 năm học qua cho

thấy các em đủ sức để học giáo trình mới, hào hứng, phấn khởi tiếp thu những thông

tin lý thú và bổ ích của giáo trình và biết ứng dụng tốt trong văn nói và văn viết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Lê Thiếu Ngân Những vấn đề về giáo trình và giảng dạy kỹ năng Nói cho sinh viên năm thứ nhất, Khoa Ngôn ngữ và Văn hoá Nga Đề tài khoa học cấp trường ĐHNN - DHQGHN 2001

2 Lê Thiếu Ngân Giáo trình dạy Đọc hiểu cho sinh viên lớp chất lượng cao.2002

3 Nguyên Văn Hải Cơ sở ngôn ngữ - giáo học pháp của việc xây dựng sách giáo khoa dạy đọc tiếng Nạga cho sinh viên chuyên ngữ Việt Nam giai đoạn đầu Luận án tiến sỹ

giáo dục học, 2003

190