Nó quen sống ở những nơi đó, với những người đó , cho nên nó rời không được, và sau này không bao giờ quên được.. Những trẻ nào mà cha mẹ nghèo khổ và thường thấy những nỗi lo lắng, đau
Trang 1CHƯƠNG XVII LÒNG ÁI QUỐC
I Lòng yêu quê hương Càng đau khổ thì càng quyến luyến với
cố hương và gia đình
Trong lòng ái quốc có tất cả những xu hướng đoàn thể tôi kể ở trên , cho nên nó phát triển hơi chậm Đối với trẻ thì nước là căn nhà nó ở, khu vườn nó chơi, là cha mẹ và bạn bè của nó Tuy nước của nó nhỏ như vậy mà cũng được nó quyến luyến lắm Khi nó càng lớn thì tình quyến luyến đó càng mạnh vì có thêm sức mạnh của tập quán vào Nó quen sống ở những nơi đó, với những người đó , cho nên nó rời không được, và sau này không bao giờ quên được Ai đi xa, trở về mà không thấy như có một điệu nhạc ở trong lòng ? Những vật mà hồi xưa ta dửng dưng với nó nay thành những bạn cũ của ta cả Chúng đều có một linh hồn, trong đó có vướng linh hồn của ta Một góc vườn, một phiến đá, một cành cây đều giữ được những kỷ niệm vui buồn, những ước ao, mơ mộng của ta
Mà hình như ta càng đau khổ thì càng quyến luyến với quê hương và gia đình Những con chim sống ở những nơi trơ trọi, hoang dã hình như khó rời những nơi đó hơn cả “Một người miền núi thích cái chòi của nó hơn là
Trang 2ông vua thích cung điện của ông Người miền núi thích núi hơn là dân đồng bằng thích luống cày”.Trong số những người thợ ra tỉnh làm ăn thì những người thợ nào thuở nhỏ ở một miền nghèo và buồn lại là những người thích
về cố hương hơn cả Gia đình cũng vậy Những trẻ nào mà cha mẹ nghèo khổ và thường thấy những nỗi lo lắng, đau đớn của người thân, lại là những đứa không thích ở trong trường Mặc dầu ở trường đời sống vật chất được đầy đủ hơn, chúng lúc nào cũng nhớ cha mẹ, anh em, lúc nào cũng xót xa, tiếc đời thanh đạm và những nỗi lo buồn mà chúng không được chia xẻ với người thân nữa
Vậy ta lại được thấy một lần nữa cái mãnh lực của sự đau khổ Chỉ có
nó mới thực kết hợp được một cách chặt chẽ loài người với đồng bào và các vật Khi người ta sống sung sướng ở giữa những người sung sướng, thì trái lại, người ta cứ lẳng lặng sống, không thấy cần phải hiến thân cho nhau Cho nên khi đi xa, người ta không thấy tiếc vì không để lại cái gì của mình cả
II Quan niệm về quốc gia nảy nở lần lần Lòng ái quốc
Trẻ càng lớn thì quan niệm về quốc gia càng rộng Quốc gia thành ra làng của chúng với đình chùa, trường học, với tất cả những ngưòi quen biết chúng và nhất là những bạn của chúng Vì vậy mới có lòng yêu làng mình, chê làng khác, những cuộc ẩu đả giữa trẻ làng này và làng khác Rồi sau quốc gia là xứ mình ở Người Bắc yêu xứ Bắc, Người Nam yêu xứ Nam
Trang 3Người Bắc xa xứ Bắc thì nhớ mùa đông ở xứ Bắc, người Nam xa xứ Nam thì nhớ mặt trời ở xứ Nam Nhưng rồi quốc gia còn rộng ra nữa và cao lên nữa Trong những đêm đông, cha mẹ hay ông bà kể chuyện thời xưa cho ta nghe , ta thấy cảm động và kính trọng tổ tiên rồi dần dần yêu tổ tiên, hiểu rằng tổ tiên có công với ta lắm Ở trường nhờ thầy dạy, ta lại hiểu thêm rằng
có những liên lạc giữa người cùng một nước, rằng người này có ích cho tất
cả những người khác và tất cả chúng ta đều cộng tác vào một sự nghiệp ; ta lại hiểu rằng tại sao ta phải trả nợ nước và trả cách nào, tại sao sống cách biệt những người khác, sống ích kỷ là một điều bất công, có khi còn là một hành vi hèn nhát nữa Cũng ở trường ta được hiểu rằng nước sở dĩ giàu có,
vẻ vang là nhờ công những người xưa đắp đường, đào kinh, xây nhà, cất viện bảo tàng, khổ tứ để viết những tác phẩm về văn chương, về khoa học
mà bây giờ ta được hưởng ; và nhờ công những người lính đã đổ máu để chống với ngoại xâm và nhờ những bậc vĩ nhân mà đến bây giờ ta còn được
vẻ vang lây Lúc đó, trong óc ta mới hiện lên cái hình ảnh thực của quốc gia,
ta mới thấy quốc gia là “một sự liên đới lớn”bắt nguồn vừa ở dĩ vãng, vừa ở hiện tại, và muốn cho nó được mạnh, thịnh, vẻ vang thì tất cả các tình cảm, các ý lực của mọi người phải cùng kết hợp lại
III Lòng ái quốc không nên câu chấp , hẹp hòi đến nỗi hóa ra bài ngoại
Trang 4Khi ta quảng đại, không câu chấp, nghĩa là khi ta biết nhân từ, tận tâm với đồng bào của ta mà không thù hằn người ngoại quốc Không phải vì ta yêu những người trong họ ta mà ta không được yêu những người họ khác
Ta yêu nước ta, nhưng không phải vì vậy mà ta không được yêu và giúp đỡ những người nước ngoài Nếu lòng ái quốc mất những tính cách đó thì hóa
ra là hẹp hòi, như khi một quốc gia bị đau khổ một cách bất công Những lúc
đó , không ai dám coi sự nhiệt tình là một tội cả, vì nhờ nó mà, một dân tộc mới ngóc đầu lên được Nhưng ngoài những lúc đó ra, yêu nước mà đến nỗi không thấy những tật xấu của mình, những nết tốt của người, muốn dựng một hàng rào cao kín giữa nước mình với các nước láng giềng thì lại là điều không nên