GIỚI TRẺ VIỆT NAM VỚI NHỮNG TRÀO LƯU MỚI Chúng ta đang hồ hởi bước vào thời kỳ hội nhập của toàn cầu hóa. Đất nước đang bước những bước khả quan trong đà tăng trưởng về kinh tế, những tiến bộ khoa học ngày một ứng dụng rộng rãi. Người dân đang bước vào thời kỳ mà hàng hóa vật chất lan tràn và phong phu. Có thể nói mọi nhu cầu của ta đều được đáp ứng cách nhanh chóng. Sống hưởng thụ là nhu cầu không thể thiếu được trong xã hội ngày nay và con người đang lao mình vào “mê hồn trận” của chủ nghĩa tiêu thụ và lối sống hối hả. Và đây cũng là thời kỳ của hội nhập văn hóa với việc du nhập văn hóa phương Tây ngày càng nhanh.
Trang 1Phân Khoa Triết Học
GIỚI TRẺ VIỆT NAM VỚI NHỮNG TRÀO LƯU MỚI
Tiểu Luận năm Triết học II
Bộ môn: Dẫn luận Văn hóa
Sinh viên: Vinhsơn TRẦN VĂN MONG
Giáo sư hướng dẫn: Lm. Giuse ĐỖ TRUNG THÀNH, OP.
Năm học 2009 – 2010
Trang 2
DẪN NHẬP ……… 4
1. XÃ HỘI VÀ GIỚI TRẺ NGÀY NAY ………….……… 5
1.1. Xã hội ngày nay ……… 5
1.2. Giới trẻ ngày nay ……… 6
1.2.1. Giới trẻ là ai ……… 6
1.2.2. Ngày nay giới trẻ có gì và cần gì……… 7
1.2.3 Thực trạng ngày nay ……….……… 8
2. GIỚI TRẺ VỚI NHỮNG TRÀO LƯU MỚI ……… 10
2.1. Sống đua đòi ……… ……… 10
2.2. Sống “sĩ diện” và “chảnh” ……… 12
2.3. Sống hưởng thụ thực dụng……….……… 14
2.4. Sống buông thả, sống thử ……… ……… 17
2.5. Thể hiện “cái tôi” quá đáng ……… ………… 18
2.6. Các trào lưu khác ……… ……… 19
3. HƯỚNG ĐI CHO GIỚI TRẺ ……… 21
3.1. Sống có lý tưởng và có mục đích……… 21
3.2. Sống có hành trang……… 22
3.3. Sống có bản lĩnh và ý chí ……… …… 22
3.4. Giới trẻ Công Giáo sống giữa xã hội ngày nay……… 24
KẾT BÀI ……….……… 27
THƯ MỤC ……… 28
Trang 3DẪN NHẬP
Chúng ta đang hồ hởi bước vào thời kỳ hội nhập của toàn cầu hóa Đất nước
đang bước những bước khả quan trong đà tăng trưởng về kinh tế, những tiến bộ khoa
học ngày một ứng dụng rộng rãi Người dân đang bước vào thời kỳ mà hàng hóa vật
chất lan tràn và phong phu Có thể nói mọi nhu cầu của ta đều được đáp ứng cách
nhanh chóng Sống hưởng thụ là nhu cầu không thể thiếu được trong xã hội ngày nay và
con người đang lao mình vào “mê hồn trận” của chủ nghĩa tiêu thụ và lối sống hối hả Và
đây cũng là thời kỳ của hội nhập văn hóa với việc du nhập văn hóa phương Tây ngày
càng nhanh. Sự phát triển và hội nhập văn hóa xã hội đó tác động nhanh và mạnh nhất đối với
giới trẻ Giới trẻ đang ngày đêm quay cuồng trong vòng xoáy của sự phát triển đó Bởi
lẽ người trẻ mang trong mình sức sống dồi dào, mang trong mình nhiệt huyết sôi nóng.
Họ thường là người rất năng động, tích cực trong mọi việc, trong mọi vấn đề của cuộc
sống, kể cả tình yêu Họ cũng là người dồi dào tình cảm, nhạy bén trong sự cảm thụ cái
hay, cái đẹp của cuộc đời; nhưng ngược lại, họ cũng là người dễ nông nổi, dễ đi quá
trớn, nếu thiếu sự hướng dẫn, và những căn cơ chừng mực cần thiết. Sinh ra, sống và đối diện với vực thẳm của xã hội tiêu thụ, các bạn trẻ đang lần mò
những bước đi chập choạng, quờ quạng như đi trong đêm tối Trên bước đường đó,
biết bao những trào lưu, phong cách sống được nảy sinh giữa họ, tốt có, xấu có, cứ sen
lẫn và lần lượt nổi lên Không ít bạn trẻ đã vấp ngã trên bước đường đó Những trang
viết ngắn ngủi này sẽ cho chúng ta cái nhìn sơ sài về những trao lưu tiêu biểu trong số
vô vàn những trào lưu đang ngày đêm nảy sinh nơi giới trẻ Và cũng hy vọng các bạn trẻ
sẽ tìm được “lối đi trong đời” cho riêng mình và can đảm bước đi giữa sóng gió của cuộc đời
Trang 41.1. Xã hội ngày nay
Nhân loại vừa bước vào thế kỷ XXI, một thế kỷ được mệnh danh là kỷ nguyên của
toàn cầu hóa hay thời đại của văn minh trí tuệ với sự bùng nổ và phát triển kinh tế trên
toàn thế giới “Mặc dầu chưa có sự đồng thuận về ý nghĩa và giá trị của toàn cầu hóa,
nhưng không ai có thể phủ nhận sự hiện hữu và tầm quan trọng của nó Đây là một tiến
trình lịch sử đa dạng, phong phú, phức tạp vả chưa hoàn thành Nhưng nó là một tiến
trình bất khả phục hồi và đang biến đổi sâu rộng không những cơ cấu chính trị, mô hình
kinh tế, tổ chức xã hội, mà ngay chính cuộc sống và tất cả bộ mặt của thế giới” Một 1
mô hình kinh tế mới đang được hình thành và phát triển mạnh Vấn đề an sinh và phúc
lợi xã hội càng ngày càng được an tâm và đẩy mạnh Cũng trong thời nay, vai trò của
phái nữ sẽ trội lên trong mọi lãnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội, y tế, và cả khoa học kỹ
thuật… Những ngành Tin Học, Viễn thông và Sinh học là những mũi nhọn của thế kỷ XXI
(Thế kỷ XX là cơ khí học) Đặc biệt trong thời kỳ này, vai trò của cá nhân trong cộng
đồng được đặt nổi bật hơn cả. Những quyền con người được đề cập tới nhiều hơn. Toàn cầu hóa đem lại một luồng gió mới cho nhân loại “Lần đầu tiên trong lịch sử,
nhờ toàn cầu hóa, một số nước có khả năng thỏa mãn nhu cầu vật chất của người dân
và đã có thể mơ tưởng đến một ngày mai sung túc hơn Những tiến triển của kỹ thuật
thông tin cũng cống hiến cho nhân loại tiềm năng không thể tường tượng được trong
việc sử dụng lượng thông tin khổng lồ, chế tạo thông tin, đưa thông tin tới bất cứ chân
trời góc bể nào và nhất là áp dụng nó vào sản xuất”. 2
Nhưng những biến đổi đó quá rộng lớn và nhanh chóng, con người hầu như không
còn “kịp suy nghĩ” Xa lộ thông tin thực sự là “mầu nhiệm” và tầng lớp lớn tuổi chẳng mấy
chốc đã trở thành những người “vô đạo” đối với thông tin điện toán Trái lại, nó lại mở 3
ra thời huy hoàng cho thế hệ trẻ rất nhanh nhạy và uyển chuyển, đã thích nghi cách nhanh
chóng “Đứa con nít vắt mũi chưa sạch, đáng tuổi cháu chắt chúng ta, vẫn có thể sử
dụng những tiện nghi khoa học kỹ thuật ấy thành thạo hơn cả các tiến sĩ triết học hay văn chương, mà chẳng cần phải học hỏi lâu dài” 4
1 Nguyễn Thái Hợp OP, Để họ Lớn lên, (Đức Tin & Văn Hóa, 2007), tr. 112.
2 Ibid., tr. 113.
3 Xc Thiện Cẩm OP, trong Nguyễn Thái Hợp OP, Tư duy & Lối sống của người Việt thời Hội nhập, (CLB
Phaolô Nguyễn Văn Bình, 2009), tr.135.
4 Thiện Cẩm OP, trong Nguyễn Thái Hợp OP, Tư duy & Lối sống của người Việt thời Hội nhập, (CLB
Trang 5Thời kỳ này cũng là thời lỳ của vật chất ngự trị, hàng hóa phong phú và dồi dào.
Người ta không còn nghĩ đến chuyện “ăn no mặc ấm” nữa rồi mà thay vào đó là “ăn
ngon mặc đẹp” rồi “ăn kiêng mặc mốt” Đời sống hưởng thụ ngày càng tăng và giới trẻ
hồ hởi hưởng ứng và tận hưởng nó; họ đua nhau tận hưởng tối đa những gì mà đời
sống vật chất đem lại. 1.2. Giới trẻ ngày nay 1.2.1. Giới trẻ là ai Ở đâu và vào thời nào, người trẻ cũng luôn được xem là tương lai của
quốc gia, là giường cột của nước nhà, là tinh hoa của dân tộc Bởi lẽ
trong một xã hội, người trẻ luôn là sức mạnh nội lực, là sự sống còn của
cả dân tộc, họ phải lèo lái, dẫn dắt con thuyền dân tộc tiến vào tương lai
trong sự thành đạt và tiến bộ của nhân loại Mặt khác, người trẻ luôn là
cầu nối giữa quá khứ của dân tộc với tương lai của thế giới; là nơi lưu
dấu và cất giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc để chuyển
trao cho lớp thế hệ trẻ mai sau Thế nên, người trẻ đóng một vai trò quan
trọng đối với quê hương và đất nước và một trách vụ nặng nề đối với dân
tộc và quốc gia Ý thức được những nghĩa vụ cao trọng ấy, người trẻ phải
luôn biết đóng góp công sức và trí tuệ làm cho quốc gia trở nên “Dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh” Lý tưởng của một
người trẻ là như thế đó! Đúng với khẩu hiệu: “Đâu cần thanh niên có, đâu
khó có thanh niên”; hay “Làm trai cho đáng nên trai, Xuống đông đông
tĩnh, lên đoài đoài yên”. 5
Đáp ứng lý tưởng cao vời và đầy trọng trách đó, người trẻ phải là những người
đang sống, đang hình thành, đang lớn dần, đang muốn khẳng định, muốn trưởng thành,
bộc lộ, hội nhập, thành công, và muốn cảm thấy mình có ích cho xã hội, cho người khác,
cho giáo hội và cho gia đình Họ đang sống quanh ta và muốn lăn xả, hòa nhập vào
trong đó với một sức sống, một lý tưởng và một mục đích rõ rệt, muốn đóng góp sức
mình vào đó Họ muốn tạo cho họ một cuộc sống có ý nghĩa cho bản thân và cho đời Họ đang ở trong giai đoạn sung mã nhất của cuộc đời.
Phaolô Nguyễn Văn Bình, 2009), tr.135.
5 Xc Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr.278.
Trang 6Nhưng người trẻ cũng là người đầy mộng mơ, luôn muốn được đổi mới, muốn
được nổi trội, muốn được người ta ca tụng Chính vì thế mà họ luôn tìm cách theo đuổi
những giá trị, nhưng phương cách sống nhằm thỏa mãn họ Người trẻ cũng là người
nông nổi nhất thời nhất, chưa có độ chín chắn trong suy nghĩ và hành động, mọi thứ đối
với họ chỉ nhất thời, nhiều khi là chóng qua Họ luôn khao khát cái mới, cái nổi trội, vì thế
mà họ luôn tìm mọi cách để nổi trội, để đổi mới, không chịu gò bó trong một khuân khổ
nào cả. 1.2.2. Ngày nay giới trẻ có gì và cần gì Ngày hôm nay, người trẻ có những gì trong tay? Tất nhiên là họ có sức khỏe, sự
cường tráng, sự liều lĩnh, ý chí vượt khó, sự hăng hái xả thân, lòng nhiệt thành Họ có
kiến thức phổ thông, kiến thức sống và kiến thức hội nhập bạn bè, hàng xóm, gia đình.
Họ có đủ điều kiện để có một lý tưởng sống chính đáng, có một đích điển hướng tới cái
hay cái đẹp, một hy vọng tràn trề vào tương lai Mặc dù sống trong thời đại đầy đủ với
sự khích lệ của moi phương tiện như thế, nhưng đôi khi hoặc không thiếu người trẻ vẫn
chỉ có sự sợ sệt, e dè, thiếu tự tin, dễ chán nản, dễ thất vọng… hay là vẫn có sợ đụng
chạm, sợ ngại khó, sợ hội nhập cái mới và đôi khi sợ bị chê bai Hoặc đôi khi người trẻ
lo ngại do dễ sai phạm, dễ xung khắc, dễ buông thả, dễ nghe, dễ bị cám dỗ, dễ lệ thuộc,
dễ bắt chước, dễ gièm pha trách móc Điều đó dẫn tới sự trống vắng, không mục đích,
không lý tưởng, dễ khủng hoảng, dễ cô đơn, dẫn đến thái độ bất cần, vô vọng, mặc
kệ… Sự bùng nổ và phát triển kinh tế trên toàn thế giới đòi hỏi người trẻ phải thực sự
nhanh nhạy, khôn ngoan, phải có đủ sức khỏe thể xác, tinh thần để hội nhập, để lắt léo,
để thành đạt nhanh, để tiến bộ nhanh, tránh lạc hậu, tránh chờ đợi Xã hội đòi hỏi nơi họ
sự thay đổi và thích nghi với cái mới trong vật chất, ứng xử, giao tiếp, lối sống, tinh thần
và quyết định Giới trẻ cũng được đòi hỏi có sự trỗi dậy và khao khát thành công, danh
vọng, chỗ đứng, tiền tài, sự nghiệp, tình cảm và ưu thế Họ phải biết khắt khe trong
cạnh tranh, sáng tạo đổi mới, bắt nhịp sống với thời cơ và may mắn. 1.2.3 Thực trạng ngày nay Này ! Chắc hẳn mỗi người trong chúng ta đã có hơn một lần xuống
phố vào buổi tối Nhưng có ai đã từng quan sát hết sự việc xảy ra
trong xã hội này chưa? Vậy bây giờ, mời các bạn hãy cùng tôi điểm
Trang 7lại một số sự việc nhé ! Vừa bước ra khỏi nhà tôi đã bị choáng ngộp
bởi những chiếc xe “tay ga” đủ loại Nhìn quanh thì tôi lại bị “hoa mắt”
vì những “trang phục”của các bạn trẻ thời đại @, nhất là các bạn nữ
ngày nay thường ra đường với những trang phục “cực ngắn”, “cực hở”
mà được giới trẻ ngày nay “quánh giá” bằng những từ ngữ thật
“pro…” đó là “cực hot”, là “thời thượng” Nhìn đến các chàng trai trẻ
thấy mười người thì đã có đến chín cái đầu “hai lai”, chẳng những
“hai lai” mà có khi đến “ba, bốn lai” đấy Tôi thật không hiểu sao các
bạn có thể “hành hạ” mái tóc của mình như thế chứ ? các bạn có thể
ra đường với một cái “mặt tiền” như thế ư? chắc vì nó “beti ” phải
không nào?! Ôi những từ ngữ nữa Anh nữa Việt này nghe thật
“hướng ngoại” nhỉ ! Thì cũng đúng với thời đại xã hội hòa nhập vào
nền văn minh thế giới. 6
Thế đấy, nhìn vào thực trạng ở nơi người trẻ ngày nay chúng ta thấy gì? Ta thấy
đâu đó hết trào lưu này tới trào lưu khác xuất hiện Tựu chung lại, ta có thể thấy nơi họ là
sự đua đòi, cám dỗ, hưởng thụ, khám phá cái mới của vật chất, tiện nghi, cảm xúc và
thống trị người khác Cuộc sống của họ là cuộc chạy đua với các trào lưu mà không có
đích, không có trào lưu nào làm thỏa mãn họ lâu dài được, họ cứ loay hoay với cái vòng
xoáy của thời đại, của “cơn lốc thị trường” Cuối cùng là sự mệt mỏi, nhàm chán, và
gánh nặng của đòi hỏi làm cho họ mất định hướng, không biết đi về đâu. …Trong hàng loạt các tập sách Saigon by Night của tác giả Cù
Mai Công hay gần đây nhất là hai tập sách phóng sự xã hội (Cơn Lốc
Màu Hồng và Cơn Lốc Cuộc Đời) của tác giả Vương Liễu Hằng, tất cả
như cố gắng vén vạch cho chúng ta thấy những sinh hoạt “ngoài luồng”
của một số không nhỏ lớp thanh thiếu niên thành phố; từ việc tập trung
đua xe, hút chích ma túy đến việc tụ tập ăn uống, kéo bè kết đảng thanh
toán nhau bằng hung khí Bản chất của hiện trạng ấy chỉ cho chúng ta
thấy rõ xã hội chúng ta sống đang đứng trước cơn khủng hoảng về các
giá trị luân lý và đạo đức Riêng với lớp người trẻ, đó là dấu báo hiệu sự
suy vong và tụt dốc về lý tưởng sống và nhân cách sống Nếu đồng ý
với quan điểm của Marx khi cho rằng, con người là một tổng thể của
6 http://giaophanmytho.net/view.aspx?idx=59e1db6d0ab445799f6c1ce408ab5d2d&ag=mvgt/ truy cập
ngày 20/04/2010.
Trang 8các mối quan hệ trong xã hội thì hiện trạng trên là một hiện tượng mà
nhà xã hội học, Durkheim gọi là hiện tượng phi chuẩn Một khi xã hội bị
cuốn lôi vào trong cơn lốc của hiện tượng phi chuẩn thì xã hội ấy sẽ
thiếu các chuẩn mực đạo đức để hướng chỉ, kìm giữ các hành vi xã hội
từ bên trong 7 Giới trẻ ngày nay sống không có một chuẩn mực nào cả, cuộc sống của họ là phi
chuẩn hay tha hóa Hàng loạt các hiện tượng tiêu cực đang diễn ra ngày đêm Tỷ lệ bạn
trẻ nghiện hút và nhiễm HIV tăng cao và ngày càng trẻ hóa; học sinh, sinh viên buôn bán
ma túy; con số nữ sinh phá thai ngày càng nhiều đi sau những cuộc ăn chơi thả sức, đi
sau cái gọi là sống theo “phong cách Tây” Các cuộc ẩu đả, thanh toán giữa các băng
đảng không ngừng diễn ra đêm cũng như ngày Các tiêu cực của game, internet đối với
giới trẻ khi nào cũng là vấn đề sôi nổi Hiện tượng nữ sinh cũng thi nhau vùng dậy để ẩu
đả và thanh toán nhau chứ không chỉ riêng có nam Những màn ăn chơi “kỳ lạ” luôn luôn
được đổi mới… Nói chung, người trẻ mỗi lúc một điên cuồng hơn trong việc đeo đuổi hưởng thụ
vật chất Sở dĩ tâm cảnh người trẻ ngày nay đang chao đảo trong cơn bão thực dụng và
tình dục là bởi vì họ không có một hệ thống giá trị chuẩn mực chung được xã hội công
nhận và đề cao; qua đó, người trẻ tự soát xét về các hành vi ứng xử của mình Mặt
khác, điều ấy cũng một phần nào nói lên lý tưởng và giá trị sống không có ở nơi người
trẻ Họ sống vật vờ, hoang mang, bất mãn với hiện tại, không tin ở tương lai, thích
hưởng thụ mà không lao động Nói chung, người trẻ ngày nay, có nhiều người sống
không định hướng. 2. GIỚI TRẺ VỚI NHỮNG TRÀO LƯU MỚI 2.1. Sống đua đòi Con người luôn mang trong mình xã hội tính, chính vì thế mà con người sống là
sống cùng, sống với, sống bên người khác Ông bà ta cũng đã từng nói: “Buôn có bạn,
bán có phường”, dù làm gì hay sống thế nào, chúng ta cũng làm và sống với người
khác, sống trong một xã hội, một môi trường có nhiều người cùng sống Chính vì vậy,
mà con người dễ bị tác động bởi môi trường sống và những người chung quanh Mặt
khác, con người hay “đứng núi này trông thấy núi kia cao”, nghĩa là luôn ganh tỵ so bì
7 Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr. 278279.
Trang 9cao thấp, hơn thua với người khác Nên dễ rơi vào thái độ sống adua, đua tranh với
người khác 8 Thế giới của giới trẻ Việt Nam hiện nay khác rất xa với thế hệ cha mẹ của họ Nhu
cầu vật chất cao hơn, đời sống tiện nghi hơn và cái tôi của họ cũng phô bày cũng “thô
bạo” hơn Xã hội thì đầy những biến động xô bồ mà người trẻ lại là những người mang
trong mình nhiệt huyết của tìm tòi và khám phá, nên họ dễ bị lôi kéo, dễ bị cuốn hút vào
cuộc sống đua tranh và tìm khẳng định mình bằng lối sống hưởng thụ, đua đòi, và cũng
nhanh chóng bắt nhịp với thế giới hiện đại Rảo quanh các phố phường, các quán bar,
các khu vui chơi, chúng ta thấy nhan nhản những hình ảnh bạn trẻ ăn chơi đua đòi, họ có
cả một trào lưu bắt trước nhau. Đây gọi là “bản năng bầy đàn” 9
Nét đẹp riêng ở người con gái Việt Nam lẽ ra là chiếc áo dài trắng và dáng đi
yêu kiều, vậy mà nay tràn ngập khắp thành phố là những cô gái với mái tóc hoe
vàng, quần mặc trên đầu gối, áo mặc dưới gần ngực, đôi môi thì thâm tím, đi
đứng thì tự do, ăn nói thì thô lỗ, … còn một số bạn nam, mặt mũi rất “xinh gái”,
quần áo bó sát người, hết trên loe dưới túm, lại trên túm dưới loe … Họ lập
thành băng nhóm theo những phong cách ăn mặc riêng 10 Cùng hòa vào dòng xoáy của xã hội hưởng thụ, giới trẻ đua nhau thể hiện sự giàu
có về vật chất và thời gian, sành điệu trong tiêu dùng và giải trí Đi những loại xe đắt
tiền, xài điện thoại di động tân thời, đa chức năng, diện những bộ quần áo, giày dép,
đồng hồ hàng hiệu Đã ra đường với những chiếc xe sành điệu thì mặt mũi nào mà lui
tới những cà phê con cóc, những quán cơm bình dân? Phải là nhà hàng đặc sản, phải là
sàn nhảy, phải là khách sạn Đã vào mạng internet thì nhất định là chat, là email, là
games, là tìm cái gọi là “mì ăn liền” chứ hơi đâu mà truy cập các trang thông tin về kinh
tế, về thời sự, về văn hóa hay về khoa học kỹ thuật? Đã là dân sành điệu thì phải sao
cho giống phong cách của các minh tinh, phải đến với những chương trình ca nhạc xập
xình nhảy nhiều hơn hát, ai lại đi xem ba vở tuồng chèo, cải lương với những câu chuyện
lịch sử và những diễn viên hoá trang theo truyền thống? Rồi thời gian đâu mà tham quan
các bảo tàng hay đọc sách trong thư viện? 11
8 Xc Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr. 293294.
9 http://carehub.vn/tainguyen/bloghub/4025motsotinhcachdangbaodongcuagioitre.html/ truy cập
ngày 04/ 05/2010.
10 Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr.294.
11 Xc http://chungta.com/Desktop.aspx/PTKyNangSuNghiep/Song/A_congA_moc/ truy cập ngày
Trang 10Đó là những phong cách sống mà họ học được từ những bộ phim Hàn Quốc hay
từ một số người nổi danh nhờ lối sống “kỳ dị” Trào lưu này cũng xuất phát từ sự giàu có
mà thời đại đem đến Giới trẻ đang có một cuộc sống quá đầy đủ về mọi phương diện,
nhưng lại thiếu một ý hướng lành mạnh để theo đuôi, nó xuất phát từ đời sống tinh thần
trống trải, chưa được hun đúc đầy đủ Nhưng chớ chêu thay, trào lưu này cũng ngày
càng sâm nhạp vào cả tầng lớp những bạn trẻ vốn xuất thân từ tầng lớp nghèo và chân
quê Những cô cậu thanh niên lên thành phố học cũng nhanh chóng đua đòi để bắt nhịp
với cuộc sống mới Những đồng tiền đầu tiền dành để học hành, sắm vi tính thì nhanh
chóng được đốt vào quần áo, đầu tóc, trang sức, và họ nhanh chóng trở thành dân thị
thành Thậm chí nếu không có đủ tiền thì đi vay mượn hoặc mắc nợ, đã có nhiều trường
hợp khi bị phát giác, khi không thể đủ sức mà “đua” đã phải bỏ lại một đời sinh viên lẽ
ra là cơ hội đổi đời trong tương lai như ước nguyện của những bậc cha me ngày đêm
vất vả ở quê nhà. Cơn sóng của lối sống adua, đua đòi, đu bám nơi tầng lớp người trẻ hiện nay là
một chỉ dấu cho thấy: họ thiếu vắng lý tưởng và giá trị sống cho tương lai Một khi họ
không tìm được ý nghĩa và giá trị sống đích thực thì họ dễ dàng lao vào những cuộc chơi
vô bổ và những cuộc tìm kiến bế tắc không lối thoát cho cuộc đời họ Họ chỉ muốn “quậy
một chút”, làm cái gì đó khác thường để thoát khỏi sự trống trải, nhàm chán. 2.2. Sống “sĩ diện” và “chảnh” Trước hết, ta hiểu sĩ diện chính là danh dự hay thanh danh của một người Ở đời,
con người sống thành công hay thất bại là nhờ biết sống có liêm sỉ, trọng danh dự và có
biết giữ thanh danh hay không Sĩ diện là tính tự nhiên nơi con người Ngay một đứa trẻ
cũng biết hổ thẹn trước lời quở trách hay mắng mỏ của cha mẹ Khi bị cha mẹ la mắng
hay trách cứ một điều gì đó, đứa bé tỏ thái độ cúi đầu, đỏ mặt tía tai Hay khi nó làm
hỏng hoặc nói lỡ một điều gì đó mà bị người khác bắt bẻ, chê bai tự nhiên nó cảm thấy
thẹn thùng xấu hổ Vì sĩ diện mang tính xác định cho vị thế của con người ở trong xã hội
mà rất nhiều người đã dùng sĩ diện để che đậy và lấp liếm về con người thật của họ Họ
tô son, đánh bóng bản thân bằng những thứ hoàng nhoáng ở bên ngoài. Cứ nhìn vào thực trạng cuộc sống ngày nay, rất nhiều người bạn trẻ thu nhập
không đủ sống, nhưng vẫn cố gắng sức, nhọc công chạy theo những mốt mới trong
trang phục, những kiểu dáng lạ trong trang sức Họ luôn chứng tỏ mình là những người
04/05/2010.
Trang 11“sành điệu”, những người “model”, những người “quý tộc”, những người hợp “thời đại”
… Bằng việc đi xe tay ga, điện thoại đời mới nhất, quần áo phải hàng hiệu, tiêu sài
cách thoải mái … Tất cả chỉ là để tôn vinh bản thân và lên mặt với những người khác.
Một nhà xã hội học khi nhìn vào lối sống trọng thị danh dự và bản thân đã nhận định thế
này: “Đây là một lối sống thiếu định hướng văn hóa, mất bản sắc dân tộc và chứng tỏ xã
hội đói nghèo những giá trị sống” 12 Típ người này làm gì cũng khác người và khác đời Chẳng hạn như khi
nói chuyện thì kèm theo điệu bộ như người bên trời “Tây” mới về; ăn
mặc thì nhìn không giống ai “quần thì tụt xuống áo thì tăng lên”; đầu tóc
thì kỳ dị “mặt ta đầu Tàu”, “da vàng mũi tẹt nhưng đầu sù lông nhím”
Cách ăn, lối nói của họ nói chung là cố tạo ra nét dị hợm khác đời….Típ
người này làm gì cũng khác người và khác đời Chẳng hạn như khi nói
chuyện thì kèm theo điệu bộ như người bên trời “Tây” mới về; ăn mặc
thì nhìn không giống ai “quần thì tụt xuống áo thì tăng lên”; đầu tóc thì kỳ
dị “mặt ta đầu Tàu”, “da vàng mũi tẹt nhưng đầu sù lông nhím” Cách ăn,
lối nói của họ nói chung là cố tạo ra nét dị hợm khác đời… 13 Giới trẻ cũng “hay xấu hổ, không muốn mọi người biết mình học kém, biết mình
nghèo, biết gia đình mình ở nông thôn Trong các mối quan hệ, trong giao tiếp hay giấu
dốt, những điều mình không biết không tự nhận là không biết mà hay nói quanh co hoặc
nói chệch cặc đánh trống lảng Thích phô trương, khoe khoang, thậm chí cả khoe
khoang những điều mình không hoặc chưa có Không ít sinh viên tốt nghiệp chưa kiếm
được việc đã vội vàng xin đăng ký học để lấy bằng thứ hai mà' không biết để làm gì.
Chưa có nhu cầu, đã mua ngay máy tính, máy ảnh ” 14
“Chảnh” là danh từ mà các bạn trẻ dùng để gọi những người thích làm điệu, làm
dáng, làm duyên; hay để gọi một số người làm ra vẻ dân chơi, “lãng tử” Điều này thấy
rất rõ nơi bạn trẻ ngày nay, đặc biệt là các bạn tuôi “teen”. Thời buổi hiện đại ngày nay, bạn trẻ được tiếp cận công nghệ thông tin quá nhanh
chóng, bên cạnh đó, văn hóa mạng lại không được hướng dẫn chọn lọc Thấy có gì mới
12 Xc Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr.294295.
13 Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr.286.
14 http://tuoitre.vn/Nhipsongtre/137289/NhungmatyeucuatuoitreVietNam.html/ truy cập ngày
10/05/2010.
Trang 12mẻ hấp dẫn, họ lại bắt chước hoặc sáng tạo thêm những phong cách “xa lạ” với văn hóa
Việt Nam Tâm lý muốn mình nổi bật, khám phá cái mới cũng thôi thúc họ có hành vi này.
Quá nhàm chán với quần bò, áo phông nam tính, giờ bạn trai thì muốn chuyển sang một
hình ảnh khác với thường ngày, xuất hiện trong trang phục của các bạn nữ chẳng hạn,
các em nữ thì ngược lại, xuất hiện với phong cách rất nam tính Và trong xã hội ngày
nay, một xã hội mà chủ nghĩa cá nhân ngự trị, các bạn trẻ thả sức trình diễn những “gu”
thời trang mà mình ưa thích. Phải nói rằng, bạn trẻ rất nhanh nhậy trong thời trang, trong việc bắt trước nhau và
bắt trước những gì được gọi la “văn hóa ngoại lai”, du nhập vào qua du lịch, phim ảnh
và hàng hóa thương mại Bạn có thể thấy ngoài đường, đâu đâu cũng có những “cô gái
trẻ tóc thì nhuộm vàng, mặc chiếc váy ngắn lòi cả nội y, áo thì kín trước hở sau (loại áo
hai dây chỉ che phần ngực còn hở phần lưng), có khi lại là “áo lưới” Còn một bạn nam
tóc cũng nhuộm vàng theo kiểu Hàn Quốc, áo mặc thì bỏ ngoài quần, với tông màu thật
nóng và đối lại với màu của quần … những ngày lễ hội, người trẻ lại ăn mặc như “tây”,
hát những bài hát sục sôi lòng thù hận, hay những bài hát sót xa, đau đớn cho một cuộc
tình trái ngang … Với lối sống ăn nhanh, nói lớn, nghe nhạc giật, mặc đồ hiệu, các bạn
trẻ muốn tìn cho mình một con đường để tự khẳng định mình, để chứng tỏ cho mọi
người biết tôi cũng thức thời và biết ăn chơi.” 15
2.3. Sống hưởng thụ thực dụng Tuổi trẻ muôn đời vẫn là tuổi của ước mơ, của hy vọng và quảng đại Thế nhưng
ngày nay, tuổi trẻ lại đang hướng nhiều về lối sống thực dụng và hưởng thụ, “tiêu dùng
điên loạn và xa hoa” Họ nhiệt tình, hăm hở chăm sóc cho cái vẻ bề ngoài của mình và 16
chỉ chú tâm tới ăn chới Thú “ăn chơi bất cần thân thể” là một lối sống khá phổ biến hiện
nay trong giới trẻ Người trẻ tìm khẳng định mình trong cách ăn mặc model, đi xe phân
khối lớn, sài những thứ hàng xịn Câu thành ngữ: “ngồi xế hộp – nộp thuế bar – ca di
động” đã trở nên tiêu chuẩn và lý tưởng sống của giới trẻ ngày nay Đua xe tốc độ, quan
hệ trai gái bừa bãi hoặc có những hành động mang tính phá hoại người khác chỉ để
mua vui cho bản thân! Đó là lối sống ăn chơi “mút mùa” Cuộc sống toàn là hưởng thụ 17
mà không thấy một lý tưởng dấn thân nào cả “Giới trẻ đang trên đà trở nên ngày càng
15 Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr.297298.
16 Nguyễn Thị Oanh, Thanh niên – Lối sống, (Nhà Xuất Bản Trẻ), tr. 7.
17 Xc Lê Nhân Tâm, Giới trẻ Việt Nam trong Thời kỳ Đổi mới,(Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004), tr. 305.