THĂM KHÁM LÂM SÀNG HỆ Hễ HẤP TRẺ EM ppt

Khám vµ xác định được các dấu hiệu bình thường của đường hô hấp trên vµ hô hấp dưới ở trẻ em các lứa tuổi.. Đờm: lµ các chất tiết từ khí phế quản, phế nang, trên thanh môn từ các hốc mũ

THĂM KHÁM LÂM SÀNG HỆ Hễ

HẤP TRẺ EM

I/ Hµnh chính:

1 Đối tượng: sinh viên Y4

2 Thời gian: 3 tiết (135 phút)

3 Địa điểm giảng: bệnh viện, phòng khám, nhµ trẻ

4 Người biên soạn: ThS Trần Thị Hồng Vân

II/ Mục tiêu học tập:

1 Khám vµ xác định được các dấu hiệu bình thường của đường hô hấp trên vµ hô hấp dưới ở trẻ

em các lứa tuổi

2 Vận dụng được các chỉ số bình thường vµo việc phát hiện các bất thường về hô hấp ở trẻ em

3 Thái độ: thận trọng khi đánh giá các dấu hiệu bình thường vµ bất thường của hệ

hô hấp ở trẻ

em

III/ Nội dung:

1 Kỹ năng giao tiếp :

1.1 Lµm quen với trẻ vµ gia đình trẻ: nhẹ nhµng, tạo sự tin cậy của trẻ vµ gia

đình trẻ để có thể dễ

dµng thăm khám vµ hỏi bệnh

1.2 Hỏi kỹ, quan sát các triệu chứng cơ năng về hô hấp:

1.2.1.Ho: phân tích tính chất ho vµ thời điểm xuất hiện ho (ngµy/đêm), mức độ

nặng nhẹ

- Ho khan: ho không khạc đờm

- Ho có đờm: ho có khạc đờm Tuy nhiên cần xác định rõ những trường hợp trẻ nuốt đờm,

không khạc được đờm hoặc đờm quánh đặc không khạc được dễ nhầm với ho khan

- Ho húng hắng: ho từng tiếng rời nhau

- Ho cơn hay dạng ho gµ: ho nhiều tiếng liên tiếp nhau thµnh cơn

- Thay đổi âm sắc khi ho: ho ông ổng, khµn giọng (trong viêm thanh quản), giọng đôi (liệt

thanh quản)

- ảnh hưởng do ho: thường gặp khi có ho cơn dµi, nặng: đỏ mặt, tĩnh mạch cổ nổi, chảy nước

mắt, nôn, đau ngực,lưng, bụng, mệt mỏi, mất ngủ, tím, ngất, ngừng thở Ho lµm tăng áp lực

trong ổ bụng có thể gây thoát vị

1.2.2 Đờm: lµ các chất tiết từ khí phế quản, phế nang, trên thanh môn từ các hốc

mũi, các xoang

hµm, trán

- Đờm thanh dịch: trong, loãng, có bọt hoặc có bọt hồng (phù phổi cấp)

- Đờm nhầy: trong, nhầy, quánh dính ( viêm phế quản phổi , hen phế quản )

- Đờm mủ: do nhiễm khuẩn

- Đờm mủ nhầy (gặp trong giãn phế quản)

- Bã đậu: gặp trong lao phổi

1.2.3 Ho ra máu

1.2.4 ộc mủ

1.2.5 Khó thở: khi gắng sức hay thường xuyên, mức độ nhiều hay ít

1.2.6 Tím: khi gắng sức hay thường xuyên, mức độ nhiều hay ít, vị trí tím (quanh

môi, lưỡi, môi,

đầu chi, toµn thân)

1.2.7 Đau ngực: chỉ nhận biết được ở trẻ lớn

1.2.8 Các triệu chứng thường kèm theo: nôn, ỉa chảy, bú kém, bỏ bú, sốt, li bì,

hôn mê

2 Cách khám lâm sµng bộ máy hô hấp trẻ em :

Bài giảng lõm sàng Nhi khoa Bộ mụn Nhi ĐHY Hà Nội

20

- Cần khám toµn bộ đường hô hấp trẻ em : Mũi, họng hầu, nắp thanh quản, thanh quản, khí

phế quản, phổi, mµng phổi, lồng ngực vµ các cơ hô hấp

- Riêng bộ phận thanh quản vµ khí phế quản cần phải có dụng cụ soi vµ thầy thuốc cần có

trình độ kỹ thuật nhất định

2.1 Tư thế bệnh nhân :

Có thể khám trẻ ở tư thế nằm đầu cao hoặc ngồi Tốt nhất lµ tư thế ngồi Trẻ nhỏ cần có người lớn

bế Khi khám phía trước ngực, để trẻ ngồi dựa lưng vµo người bế trẻ, hơi ngả người ra sau, bộc lộ

toµn bộ vùng ngực vµ bụng Khi khám phía sau lưng, bế vác trẻ lên vai hoặc để trẻ quay mặt ôm lấy

người bế trẻ, bộc lộ toµn bộ vùng lưng

Trẻ cần ngồi yên, thở đều Tránh lµm cho trẻ sợ hãi, quấy, khóc

2.2 Khám toµn thân:

2.2.1 Quan sát:

- Vẻ mặt, cử động : trẻ tỉnh táo, hôn mê hay mệt

- Khó thở: cánh mũi phập phồng, đầu gật gù theo nhịp thở, co kéo cơ ức đòn chũm, rút lõm hố

trên ức

- Tím: tím quanh môi, môi, đầu chi hoặc tím toµn thân

- Móng tay chân khum như mặt kính đồng hồ, đầu ngón tay chân bè to hình dùi trống

- Biến dạng bộ mặt: Bộ mặt V.A

2.2.2 Sờ: Hệ thống hạch: hạch cổ, hạch cơ ức đòn chũm, hạch nách, bẹn

2.2.3 Nghe: tiếng thở rít, thở rên, tiếng rít thanh quản (stridor), tiếng khò khè,

tiếng khụt khịt

do tắc mũi

2.3 Khám đường hô hấp trên:

- Tư thế: trẻ ngồi quay mặt về phía người khám Trẻ em nhỏ hay giẫy dụa, người

bế trẻ dùng

một tay ôm vòng ra trước giữ 2 tay vµ thân trẻ, tay kia đặt lên trán trẻ kéo nhẹ ra sau tì vµo

ngực người bế, hai chân kẹp chặt chân của trẻ

- Khám mũi: Dùng đèn soi vµo mũi trẻ Quan sát niêm mạc mũi (viêm đỏ, tiết dịch), vách mũi,

cuốn mũi

- Khám họng: trẻ há to miệng, trẻ lớn có thể bảo trẻ kêu a a trong họng, dùng đè lưỡi đưa sâu

vµo gốc lưỡi đè xuống Quan sát:

• Niêm mạc họng: viêm họng đỏ, viêm họng giả mạc, mµu sắc của giả mạc, viêm họng

loét có giả mạc Vincent, viêm họng hoại tử

• Các tuyến bạch huyết: 2 amydales ở 2 bên giữa cột trụ trước vµ sau có to, đỏ, có

mủ,

hốc, loét không? Tuyến V.A ở vòm họng có to, sùi, chảy mủ, gây tắc mũi, chảy mũi

xanh đặc? (thường chỉ thấy bằng cách đưa ngón tay vµo sâu trong vòm họng hoặc

dùng gường soi họng để nhìn)

• Thµnh sau họng: có các hạt sùi đỏ (viêm họng hạt), ổ áp xe thµnh sau họng

2.4 Khám lồng ngực:

2.4.1 Phân khu lồng ngực:

- Phía trước: bên phải, bên trái, phía trong vµ ngoµi đường giữa đòn

• Hố trên đòn

• Hố dưới đòn

• Các khoang liên sườn

• Đỉnh phổi, đáy phổi, cạnh tim

- Phía sau: bên phải, bên trái: đỉnh phổi, rốn phổi, đáy phổi

- Phía bên: đường nách trước, giữa vµ sau

2.4.2 Quan sát:

- Hình dạng lồng ngực: lồng ngực cân đối hay biến dạng (lồng ngực hình trống, hình nơm, ngực

gµ, giãn hay xẹp 1 bên

Bài giảng lõm sàng Nhi khoa Bộ mụn Nhi ĐHY Hà Nội

21

- Động tác hô hấp: các động tác hô hấp hít vµo vµ thở ra đối xứng vµ đồng bộ hay kém di động,

tăng co rút lồng ngực, co kéo cơ liên sườn Nhịp thở bình thường theo lứa tuổi hay tăng, giảm,

đều hay không đều, rối loạn nhịp thở, cơn ngừng thở

2.4.3 Sờ nắn:

- Xác định các vùng phồng lên của lồng ngực (áp xe), cảm giác lạo xạo dưới da ( trµn khí dưới

da), vị trí mỏm tim vµ khí quản

- Sờ rung thanh: trẻ nhỏ khó sờ rung thanh vì lồng ngực nhỏ vµ trẻ không biết nói

Có thể sờ

khi trẻ khóc, áp sát lòng bµn tay vµo từng vùng nhỏ trên lồng ngực trẻ

2.4.4 Gõ ngực: đặt ngón giữa tay trái áp sát lên các khoang liên sườn, ngón giữa

tay phải gõ đều

lên trên ngón giữa tay trái

2.4.5 Nghe ngực:

- Tiếng rì rµo phế nang: êm dịu hay thô ráp, tăng, giảm hoặc mất

- Các tiếng bất thường:

• Tiếng ran:

o Ran phế quản :

- Ran ngáy: tiếng ngáy âm điệu trầm

- Ran ẩm to hạt (ran bóng): giống như tiếng bóng hơi vỡ trên mặt nước,

nghe lọc sọc, to nhỏ không đều, xuât hiện do có sự tiết chất nhµy nhớt

trong phế quản Tiếng ran nµy sẽ vang hơnkhi phế quản phát sinh ra

chúng bị bao bọc bởi một vùng mô phổi đông đặc

- Ran rít: tiếng rít âm điệu cao, phát sinh từ các phế quản nhỏ

- Tiếng khò khè: tiếng rít cao vµ êm, nghe ở một vùng cố định, biểu hiện

chứng hẹp phế quản

o Ran nhu mô:

- Ran ẩm nhỏ hạt: lµ tiếng ran ẩm rất nhỏ, nghe được cả hai thì hô hấp, do có dịch lỏng trong

phế nang

- Ran nổ: lµ tiếng ran rất nhỏ, chỉ nghe thấy trong thì hít vµo, do có ít dịch đặc trong phế nang

• Tiếng cọ mµng phổi : tiếng thô ráp do sự cọ sát của mµng phổi thµnh vµ mµng phổi tạng với

nhau, nghe rất gần

Tµi liệu tham khảo

1 Bộ môn Nội - Trường Đại Học Y Hµ Nội- Triệu chứng học nội khoa- Tập 1- Nhµ xuất bản Y

học 1976

2 V Fattorusso vµ O Ritter- Cẩm nang lâm sµng học tập bốn - viện thông tin thư viện Y học

trung ương 1990

3 Bộ môn Nhi- Trường Đại học Y Hµ Nội : Bµi giảng Nhi khoa - Tập I - Nhµ Xuất bản Y học

2000