Xơ vữa động mạch docx

Theo thời gian, mảng bám sẽ cứng dần lên và làm hẹp động mạch là giảm lượng máu giàu oxy đến nuôi dưỡng các cơ quan và những bộ phận khác của cơ thể dẫn đến nhiều hậu quả nặng nề bao gồm

Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch là tình trạng xuất hiện mảng bám bên trong động mạch Động

mạch là những mạch máu chuyên chở máu giàu oxy từ tim đến các phần khác của

cơ thể

Mảng bám này được tạo ra bởi mỡ, cholesterol, canxi và những chất khác có trong máu Theo thời gian, mảng bám sẽ cứng dần lên và làm hẹp động mạch là giảm lượng máu giàu oxy đến nuôi dưỡng các cơ quan và những bộ phận khác của cơ thể dẫn đến nhiều hậu quả nặng nề bao gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc thậm chí có thể tử vong

TỔNG QUAN

Bệnh xơ vữa động mạch có thể xuất hiện ở bất kỳ động mạch nào của cơ thể, bao gồm các động mạch ở tim, não, tay, chân và vùng chậu dẫn đến nhiều hậu quả khác nhau tùy vào nơi xuất hiện của nó

Bệnh mạch vành Là khi mảng xơ vữa tích tụ bên trong các mạch vành là những

động mạch cung cấp máu cho tim Khi lượng máu đến tim giảm hoặc nghẽn hoàn toàn có thể dẫn đến đau ngực và nhồi máu cơ tim Bệnh mạch vành là nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Hoa Kỳ

Bệnh động mạch cảnh Là khi mảng xơ vữa tích tụ bên trong các động mạch

cảnh là những động mạch cung cấp máu cho não Khi lượng máu đến não giảm hoặc nghẽn hoàn toàn có thể dẫn đến đột quỵ

Bệnh mạch máu ngoại biên Xuất hiện khi mảng xơ vữa tích tụ bên trong các

động mạch chính cung cấp máu cho chân, tay và vùng chậu Khi lượng máu đến những khu vực này giảm hoặc nghẽn hoàn toàn có thể gây ra cảm giác tê, đau, và đôi khi gây ra một số tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm

Một số người bị xơ vữa động mạch không có bất kỳ triệu chứng nào cả và không được phát hiện ra cho đến khi họ bị nhồi máu hoặc đột quỵ

Phương pháp điều trị chính cho xơ vữa động mạch là thay đổi lối sống Bạn cũng

có thể cần phải uống thuốc hoặc chịu sự can thiệp của y học mà với sự ngày càng tiến bộ của y học, chúng sẽ giúp chất lượng sống của bạn nâng cao hơn

Nguyên nhân gây xơ vữa động mạch vẫn chưa được tìm ra Tuy nhiên, có một

số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện bệnh, những yếu tố này được gọi là những yếu tố nguy cơ Bạn có thể kiểm soát được một số yếu tố nguy cơ, chẳng hạn như thiếu vận động, hút thuốc lá và chế độ ăn không hợp lý Có một số yếu tố nguy cơ bạn không kiểm soát được, chẳng hạn như tiền sử gia đình bị bệnh tim mạch

TRIỆU CHỨNG

Xơ vữa động mạch thường không gây ra những dấu hiệu hay triệu chứng nào cho đến khi nó làm cho động mạch bị hẹp nặng hoặc bít tắc hoàn toàn Nhiều người

thậm chí không biết rằng họ có bệnh cho đến khi phải vào phòng cấp cứu do nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ

Một số người có những biểu hiện và triệu chứng của bệnh tùy thuộc vào động mạch nào bị hẹp hoặc bít tắc

Động mạch vành cung cấp máu giàu oxy cho tim nên khi bị mảng xơ vữa gây hẹp hoặc bít tắc (tình trạng này được gọi là bệnh mạch vành) thì triệu chứng thường gặp sẽ là đau ngực

Bệnh nhân có thể đau ngực hoặc có cảm giác khó chịu ở ngực khi cơ tim không được cung cấp đủ máu Bệnh nhân cũng có thể cảm thấy bị đè nén hoặc co thắt ở lồng ngực Những cảm giác này cũng có thể xuất hiện ở vai, tay, cổ, hàm hoặc lưng

Cơn đau có thể nặng hơn khi vận động và khỏi khi nghỉ ngơi Những stress về cảm xúc cũng có thể làm khởi phát cơn đau

Những triệu chứng khác của bệnh mạch vành bao gồm thở nông và loạn nhịp tim

Các động mạch cảnh cung cấp máu giàu oxy cho não nên khi bị mảng xơ vữa gây hẹp hoặc bít tắc thì bệnh nhân có thể sẽ bị đột quỵ Bệnh nhân có thể đột ngột có cảm giác tê, yếu và hoa mắt, chóng mặt

Mảng xơ vữa cũng có thể tích tụ ở những mạch máu chính cung cấp máu cho chân, tay và khung chậu (bệnh mạch máu ngoại biên) gây hẹp hoặc bít tắc dẫn đến

tê, đau và đôi khi gây ra những nhiễm trùng nguy hiểm

CHẨN ĐOÁN

Bác sĩ sẽ chẩn đoán xơ vữa động mạch dựa vào các yếu tố:

Tiền sử bệnh tật và gia đình

Yếu tố nguy cơ

Kết quả khám lâm sàng và các xét nghiệm

Các chuyên khoa liên quan

Khi được chẩn đoán bị xơ vữa động mạch, bạn sẽ được bác sĩ khám tổng quát chuyển đến những bác sĩ thuộc chuyên khoa khác nếu như bạn cần sự can thiệp của họ Các chuyên khoa đó có thể là:

Khoa tim mạch nếu bạn bị bệnh mạch vành hoặc bệnh mạch máu ngoại biên

Khoa thần kinh nếu bạn bị đột quỵ

Khám lâm sàng

Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ dùng ống nghe đặt lên những động mạch bị ảnh hưởng để nghe xem có những tiếng rít bất thường không Tiếng rít là sự biểu hiện của dòng máu bị ngăn trở do mảng xơ vữa

Bác sĩ cũng có thể kiểm tra xem mạch ở một vị trí nào đó trên cơ thể bạn (chẳng hạn như chân) có yếu hoặc mất không Mạch yếu hoặc mất là biểu hiện của tình trạng động mạch bị bít tắc

Các xét nghiệm và thủ thuật

Các bác sĩ có thể thực hiện một hoặc nhiều xét nghiệm để chẩn đoán bệnh Ngoài

ra những xét nghiệm này còn giúp bác sĩ biết được sự tiến triển của bệnh và chuẩn

bị kế hoạch điều trị tốt nhất

Xét nghiệm máu Dùng để kiểm tra nồng độ một số chất trong máu như chất béo, cholesterol, đường và protein Nồng độ bất thường có thể chứng tỏ bạn đã có yếu

tố nguy cơ của xơ vữa động mạch

Điện tâm đồ (ECG - Electrocardiogram) Dùng để ghi lại hoạt động điện của tim Điện tâm đồ cho phép kiểm tra được tim đập nhanh như thế nào và có nhịp bất thường không Nó còn cho thấy được cường độ và thời giancủa các tín hiệu điện khi nó đi qua những vùng khác nhau của tim ECG còn có thể cho thấy những nghi ngờ bệnh mạch vành và cho những dấu hiệu của nhồi máu cơ tim sắp diễn ra hoặc đang diễn ra

X quang ngực Chụp lại hình ảnh của các cơ quan và cấu trúc bên trong ngực bao gồm tim, phổi và các mạch máu X quang ngực có thể cho thấy dấu hiệu của suy tim

Đo chỉ số huyết áp ở mắt cá chân/cánh tay So sánh huyết áp giữa mắt cá chân và cánh tay giúp xác định được chất lượng dòng chảy của máu giúp chẩn đoán được bệnh mạch máu ngoại biên

Siêu âm tim

Dùng sóng âm để tạo ra hình ảnh động của tim, giúp cung cấp thông tin về kích thước, hình dạng của tim và hoạt động của các buồng tim và các van tim Nó cũng giúp xác định được khu vực nào ít máu nuôi, khu vực nào của cơ tim không co bóp bình thường và những khu vực tiền tổn thương của cơ tim do thiếu máu nuôi

CT scan Dùng máy vi tính tạo ra được hình ảnh của tim, não và những khu vực khác của cơ thể Nó có thể cho thấy được những chỗ hẹp và xơ cứng của các động mạch lớn

Nghiệm pháp gắng sức Khi thực hiện nghiệm pháp gắng sức, bạn sẽ vận động để cho tim làm việc nhiều hơn và đập nhanh hơn khi thực hiện các đo đạc trên tim Nếu bạn không thể vận động được, bác sĩ sẽ cho thuốc để tăng vận tốc hoạt động của tim Khi tim hoạt động mạnh hơn hoặc đập nhanh hơn, nó cần nhiều máu và oxy hơn Các động mạch bị hẹp do mảng xơ vữa không thể cung cấp được đủ máu

cần thiết cho tim Nghiệm pháp gắng sức cho thấy những dấu hiệu có thể có của bệnh mạch vành, chẳng hạn như:

Những thay đổi bất thường của tốc độ hoạt động của tim hoặc huyết áp

Những triệu chứng như thở nông hoặc đau ngực

Những thay đổi bất thường của nhịp tim hoặc hoạt động điện của tim

Khi thực hiện nghiệm pháp này, nếu như bạn không thể vận động được bằng với người bình thường ở cùng độ tuổi, đó có thể là dấu hiệu cho thấy máu không cung cấp đủ cho tim Nhưng cũng có những nguyên nhân khác ngoài bệnh mạch vành làm cho bạn không thể vận động được lâu (chẳng hạn như bệnh về phổi, thiếu máu hoặc thể lực kém)

Một số trường hợp có thể sử dụng chất cản quang, sóng âm, PET (positron emission tomography), hoặc cộng hưởng từ (MRI) để cho hình ảnh tim khi đang hoạt động mạnh và khi đang nghỉ ngơi

Những hình ảnh chụp được qua nghiệm pháp gắng sức có thể cho thấy được chất lượng dòng chảy của máu qua những phần khác nhau của tim Chúng cũng cho thấy khả năng bơm máu của tim khi đập

Chụp mạch máu Là xét nghiệm dùng chất cản quang và tia X để cho thấy hình

ảnh bên trong động mạch Xét nghiệm này có thể cho biết được mảng xơ vữa có

làm tắc nghẽn động mạch hay không và độ nặng của nó Khi thực hiện, một ống dẻo và mỏng được gọi là catheter được luồn vào mạch máu ở cánh tay, háng (phần trên bắp đùi), hoặc cổ Chất cản quang có thể được nhìn thấy trên X quang sẽ được bơm vào động mạch Bằng cách nhìn vào phim X quang, bác sĩ có thể thấy được dòng chảy của máu qua các động mạch

ĐIỀU TRỊ

Điều trị xơ vữa động mạch bao gồm thay đổi lối sống, uống thuốc, thủ thuật hoặc phẫu thuật

Mục tiêu điều trị

Làm dịu triệu chứng

Giảm yếu tố nguy cơ để cố gắng làm chậm lại, ngưng hoặc đảo ngược tiến trình tích tụ của mảng xơ vữa

Làm giảm nguy cơ hình thành huyết khối

Làm rộng hoặc bắc cầu qua động mạch bị tắc nghẽn

Phòng ngừa những bệnh có liên quan đến xơ vữa động mạch

Thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống thường có thể giúp ngăn ngừa hoặc điều trị xơ vữa động mạch Đối với một số người, những thay đổi này có thể đủ để điều trị được bệnh

Ăn những thức ăn có ít chất béo bão hòa và nồng độ cholesterol thấp

Không ăn muối trong bữa ăn nếu bị tăng huyết áp

Ăn nhiều thức ăn có chứa chất xơ (như rau quả và trái cây)

Ăn cá ít nhất 2 lần/tuần

Bỏ thuốc lá

Giảm cân nếu thừa cân

Tập thể dục dưới sự tư vấn của bác sĩ

Nếu bệnh nhân có nồng độ đường trong máu cao, cần phải theo dõi đường huyết

và HbA1c thường xuyên

Điều trị

Mục tiêu của quá trình điều trị là phục hồi lại dòng chảy của máu đến nơi bị ảnh hưởng hết mức có thể Mục tiêu này có thể đạt được bằng cách giảm những yếu tố nguy cơ qua một số bước sau:

Uống thuốc để điều hòa huyết áp nếu bị tăng huyết áp

Uống thuốc để điều hòa đường huyết, đặc biệt ở những bệnh nhân bị đái tháo đường

Uống thuốc để giảm lipid máu nếu nồng độ chất này trong máu cao Những loại thuốc này giúp làm giảm LDL và triglycerid và tăng HDL Statin là loại thuốc hạ lipid máu được dùng nhiều nhất do đã được chứng minh bởi kết quả nghiên cứu từ thử nghiệm lâm sàng kéo dài trong 11 năm qua

Ngưng hút thuốc Nguy cơ của thuốc lá trên bệnh nhân giảm rất nhanh và rõ rệt

nếu như bỏ hút Tần xuất bị bệnh mạch vành ở những người vừa bỏ thuốc tương tự với những những không hút thuốc lá trong vòng 2 năm trở lại đây Hút thuốc lá làm giảm những cholesterol tốt trong máu (HDL cholesterol) và tăng nồng độ những cholesterol xấu Thuốc lá thậm chí còn nguy hiểm hơn ở những người đã có nguy cơ bị bệnh tim mạch cao Nó làm tăng nồng độ CO trong máu có thể dẫn đến tăng nguy cơ bị tổn thương niêm mạc của thành động mạch dẫn đến việc hình thành mảng xơ vữa Khói thuốc là co thắt các động mạch đã bị hẹp do xơ vữa làm giảm lượng máu đến các tế bào xuống còn thấp hơn nữa

Tập thể thao, giảm cân, và thay đổi chế độ ăn cũng giúp làm ngăn ngừa tiến trình

xơ vữa

Aspirin cũng nên được dùng đều đặn ở những người đã có mảng xơ vữa ở bất kỳ động mạch nào và những người có nguy cơ cao Aspirin ngăn không có các tiểu

cầu có trong máu kết dính lại với nhau hình thành huyết khối và làm bít tắt những động mạch đã bị hẹp từ trước do mảng xơ vữa

Thuốc

Thuốc được dùng để làm hạ cholesterol máu được chia ra làm 5 nhóm

Statins: thường được dùng bao gồm atorvastatin (Lipitor), fluvastatin (Lescol), lovastatin (Mevacor, Altocor), pravastatin (Pravachol), simvastatin (Zocor), và rosuvastatin (Crestor) Statin làm ngăn enzyme có chức năng kiểm soát tốc độ sản xuất cholesterol của cơ thể Uống 1 lần mỗi ngày và thường bắt đầu sau khi thử nghiệm điều trị bằng chế độ ăn và tập luyện thể dục thất bại

Tác nhân cô lập acid mật: Cholestyramine (Questran, Questran Light, Prevalite, LoCholest), colestipol (Colestid), và colesevelam (Welchol) là những thuốc thường được dùng Chúng cô lập những acid mật có chứa cholesterol bên trong ruột non và sau đó được bài tiết ra phân Do đó, chúng làm giảm sự hấp thu của những cholesterol đã được tiêu hóa từ ruột non Chúng có thể gây ra tiêu chảy ở một số bệnh nhân không dung nạp được

Ức chế hấp thu cholesterol: Ezetimibe (Zetia) giảm hấp thu cholesterol một cách

có chọn lọc, thường được dùng kết hợp với statins

Nicotinic acid hoặc niacin: Vitamin B hòa tan được trong nước làm tăng HDL và giảm LDL Đỏ mặt là tác dụng phụ thường gặp nhất

Fibrate Những fibrate thường được dùng là gemfibrozil (Lopid) và fenofibrate (Tricor) Chức năng chính của chúng là làm giảm triglyceride và cholesterol xấu trong máu và tăng nồng độ cholesterol tốt

Phẫu thuật

Phẫu thuật tạo hình mạch máu bằng bóng Các bác sĩ sẽ dùng một catheter có bóng

ở đầu để khai thông động mạch bị hẹp hoặc nghẽn Catheter sẽ được đưa vào trong

cơ thể qua các mạch máu ở háng và luồn đến động mạch bị nghẽn Khi đến vùng

bị hẹp, bóng được bơm lên để ép mảng xơ vữa vào thành động mạch để giúp lòng động mạch rộng ra hơn do đó có thể tăng lượng máu đến Giới hạn của phương pháp này là có thể bóng sẽ làm thành mạch tổn thương tạm thời tạo ra sự kích thích lớp nội mạc tăng sinh và làm cho động mạch bị hẹp trở lại bởi các mô xơ

Đặt stent Là phương pháp phổ biến kế tiếp Stent, là một ống kim loại được đặt vào động mạch để giữ cho lòng mạch được thông sau khi nó đã được làm giãn thành công Stent có chức năng giống như một giá đỡ hỗ trợ cho thành mạch, ngăn không cho nó xẹp xuống và bịt lại phía trên khu vực tổn thương của nội mạc Một

số loại stent còn được phủ bởi những loại thuốc đặc biệt giúp ngăn không cho lớp nội mạc tăng sinh và gây nghẽn trở lại Sau khi đặt stent, bệnh nhân sẽ được yêu cầu dùng thuốc để chống hình thành khối máu đông ở trên bề mặt stent

Nếu như thay đổi lối sống và dùng thuốc không giúp làm giảm bớt triệu chứng, và/hoặc phẫu thuật tạo hình mạch máu bằng stent đã được làm và không thể thực hiện được thêm lần nữa, người ta sẽ sử dụng phẫu thuật bắc cầu

Phẫu thuật bắc cầu Dùng động mạch hoặc tĩnh mạch từ những khu vực khác của

cơ thể để bắt cầu qua động mạch bị tắc nghẽn để cải thiện lượng máu đến động mạch phía hạ lưu Khi phẫu thuật được thực hiện trên mạch vành, nó có tên là phẫu thuật bắc cầu mạch vành Phẫu thuật cắt lớp nội mạc động mạch cảnh giúp loại bỏ mảng xơ vữa bên trong động mạch do đó máu đến não sẽ dễ dàng hơn Phẫu thuật bắc cầu ở các động mạch chân thường dùng những ống ghép được thiết

kế đặc biệt từ vải, Dacron hoặc plastic để thực hiện

TÓM TẮT

Xơ vữa động mạch là tình trạng mảng xơ vữa tích tụ bên trong lòng động mạch

Theo thời gian, mảng xơ vữa sẽ làm động mạch cứng và hẹp lại gây giảm lượng máu giàu oxy đến nuôi các cơ quan và những bộ phận khác của cơ thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khác như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, và thậm chí có thể tử vong

Xơ vữa động mạch có thể ảnh hưởng đến bất kỳ mạch máu nào trong cơ thể:

Mạch vành gây ra bệnh mạch vành, là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại Hoa

Kỳ