LỊCH SỬ NGHỆ AN - Phủ Diễn Châu pps

NGHỆ AN Phủ Diễn Châu Có hai huyện : Huyện Đông Thành a 1 Huyện Quỳnh Lưu b Phủ Diễn Châu ở phía bắc trấn Nghệ An, giáp liền với Thanh Hoa.. Huyện Đông Thành phía nam giáp huyện Hưng Ng

NGHỆ AN Phủ Diễn Châu

Có hai huyện :

Huyện Đông Thành (a) (1)

Huyện Quỳnh Lưu (b)

Phủ Diễn Châu ở phía bắc trấn Nghệ An, giáp liền với Thanh Hoa Huyện Quỳnh Lưu liên tiếp với

huyện Ngọc Sơn Huyện Đông Thành phía nam giáp huyện Hưng Nguyên, hai huyện này đều giáp bãi biển Phủ này địa giới rộng xa, người phần nhiều thuần hoà, chăm học Về việc đỗ đạt thì huyện Đông Thành thịnh hơn (c)

_

(a) Có 76 xã, 4 thôn, 29 trang, 1 sách, 2 sở, 3 vạn, 4 quán

(b) Có 33 xã, 9 thôn, 37 sách

(c) Huyện Quỳnh Lưu 5 người đỗ, huyện Đông Thành

20 người

(1) Nay có tên là huyện Yên Thành

Về cổ tích, có đền Càn Hải, núi Mộ Dạ, vẫn còn

thiêng lắm

( Đền Cản Hải ở cửa Cần Hải (1), huyện Quỳnh Lưu Tương truyền ngày xưa có ba mẹ con công chúa nhà Nam Tống chết đuối ở biển, trôi dạt đến đấy, hình dáng còn nguyên như lúc sống, nhân dân ở đấy lấy làm lạ, đưa đi chôn cất cẩn thận Về sau khi Trần

Thánh Tông (2) đi đánh giặc ở phía nam, đóng quân

ở cửa biển, đêm nằm thấy một người con gái báo

mộng rằng : " Thiếp là con gái họ Triệu, vì sóng gió nên bị chết đuối Thượng đế cho làm thần ở biển này

đã lâu Nay thấy nhà vua đi đánh phía nam, thiếp xin giúp" Hôm sau vua cho hỏi những người già lão ở đấy, biết được rõ chuyện Đến khi vua đi, biển im không có sóng, vua mới sai lập đền để thờ Từ đấy về sau, vẫn linh thiêng lắm, miếu hiệu là Thánh Nương, thờ làm Thượng đẳng thần Việc chép rõ ở sách [Việt điện] u linh [tập]

Chỉ Am Phan [Huy Ôn] có vịnh thơ :

Hương hỏa thiên thu âm tục Tống

Phong ba nhất mộng mặc phù Trần

[Dịch]

Có đền thờ hương khói nghìn thu là ngầm giúp cho dòng dõi vua Tống được dài lâu

Hiện vào giấc mộng ngầm giúp cho vua nhà Trần đi biển được yên sóng gió

Núi Mộ Da ở địa phận ba xã Tập Phúc, Hương Ái, Hương Lan thuộc huyện Đông Thành, có miếu An Dương Vương, có biển vàng viết chữ "Nam Hải đại vương", vẫn có tiếng thiêng Núi có nhiều chim công, nhưng không ai dám bắn Tục truyền An Dương

Vương mất nỏ thần móng rùa, chạy xuống mé biển nam, bị [Mỵ Châu rắc] lông ngỗng dẫn đường cho giặc đuổi, tức là chỗ này

Ảm Chương Bùi [Huy Bích] có vịnh thơ rằng :

La Nham hải bạn thạch thôi ngôi

Thần nỗ hà niên khởi họa thai

Đạo xuất Diễn Châu vô cẩm nhục

Miếu tồn Mộ Dạ hữu kim bài

Diểu mang thủy thượng văn tê khứ

Đoạn tục lâm biên khổng tước lai

[Dịch]

Cửa biển La Nham có đá lởm chởm

Là nơi nỏ thần gây nên mối tai vạ ngày xưa

Đường ra Diễn Châu nay không còn nệm gấm nữa Miếu ở núi Mộ Dạ vẫn còn cái biển vàng

Mông mênh trên nước, [An Dương Vương] đã cầm sừng con văn tê đi mất

Chỉ thường thường thấy chim công ở rừng bên bay lại thôi

Về vật lạ, thì có đầm Thủy Ô, bãi Bạng Cáp

( Đầm Thủy Ô ở xã Lịch Phúc, huyện Đông Thành, tục truyền là Bầu Ác, giữa đầm có nhiều hoa sen

Bãi Bạng Cáp (1) ở từ núi Mộ Dạ thuộc địa phần xã Tập Phúc huyện Đông Thành đến xã Tiên Lý, xã Ông Phùng (2) Những vỏ trai chồng chất lại từng đống sâu bốn năm thước lẫn lộn với nhau, và lẫn với cả đất sông nữa, người ta lấy ra đem phơi nắng để làm gạch, làm đá tảng, hoặc đắp thành hình voi ngựa để cúng

vào miếu thờ thần )

_

(1) Tức bãi Sò

(2) ĐNNTC chép là xã Hương Lan

Cửa biển thì có năm cửa : Càn Hải, Quyền Môn, Thai Môn, Bích Môn, Hiền Môn

( Cửa Càn Hải thì bờ bên hữu có núi, bờ bên tả là bãi cát phẳng Cửa ăn sâu vào chỗ dân cư

Cửa Quyền Môn (1) ở xã Hoàn Hậu, huyện Quỳnh Lưu Cửa biển sâu mà hẹp, hai bên bờ có nhiều núi

ôm bọc lấy

Cửa Thai Môn ở xã Thượng Viên huyện Đông

Thành, cửa này nông hẹp, bờ bên hữu là núi đá, bên

tả là bãi cát phẳng, trông dài rộng ngút ngàn

Cửa Bích Môn ở huyện Đông Thành

Cửa Hiền Môn ở làng La Nham huyện Đông Thành Cửa này rất hẹp rất nông, hai bờ đều có núi, thuyền lớn không vào được Trong sử chép An Dương

Vương cầm sừng con văn tê 7 tấc nhảy xuống nước, tức là chỗ này )

_

(1) Tức là cửa Quờn