Các bệnh nhân không đáp ứng với điều trị chuẩn ức chế tiết acide hay phải dùng thuốc kéo dài cũng nên nội soi.. - Tránh các thuốc như ức chế calci, theophylline, an thần, anticholinergic
Trang 1BỆNH LÝ THỰC QUẢN- DẠ DÀY- TÁ TRÀNG & HP
I Bệnh lý thực quản
1 Bất thường cấu trúc và các rối lọan hỗn hợp
2 Rối lọan vận động thực quản: achalasia…
3 GERD và nhiễm trùng thực quản
4 U thực quản
Bất thường cấu trúc: đa số là các bất thường bẩm sinh như dò thực quản – khí quản,
hẹp thực quản bẩm sinh, tịt thực quản ( esophageal atresia)…
Các rối lọan hỗn hợp:
- Túi thừa thực quản
- Thóat vị hòanh
- Tổn thương thực quản do chất ăn mòn
- Tổn thương thực quản do thuốc
- Dị vật thực quản
- Bệnh hệ thống ảnh hương đến thực quản
Trang 2- Tổn thương thực quản do chấn thương
A Co thắt tâm vị (Achalasia):
1 Chẩn đóan:
a/ Biểu hiện lâm sàng: có thể bao gồm nuốt khó, trớ, đau ngực, sụt ký và viêm phổi hít
b/ Cận lâm sàng:
Đo áp lực thực quản (E manometry): là khuôn vàng cho chẩn đóan
bệnh
Dấu hiệu đặc trưng là cơ vòng thực quản dưới không dãn và không có nhu động ở thân thực quản
Chụp thực quản cản quang (Barium radiograph):dãn thực quản trong
lòng ngực, mất bóng hơi dạ dày, và hẹp đọan xa thực quản với đặc điểm hình mỏ chim (bird’s peak)
Nội soi (Endoscopy): giúp lọai trừ chích hẹp hay khối u ở đọan xa thực
quản, thân thực quản dãn và chứa đầy thức ăn củ, nhưng vẫn có thể đưa ống soi vào dạ dày
2 Điều trị:
a/ Nội khoa:
Trang 3Các chất dãn cơ trơn (smooth muscle relaxants) như Nitrates và các
thuốc chẹn calci được cho ngay trước bữa ăn có thể làm giảm triệu chứng một thời gian ngắn Nói chung, điều trị nội khoa thường không hiệu quả và chỉ được chỉ định như là giải pháp tạm thời
Botulium toxin được tiêm trực tiếp vào LES lúc nội soi sẽ làm giảm
triệu chứng của bệnh mà có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng Rất có ích đối với bệnh nhân lớn tuổi hay bệnh nhân yếu mà khó chịu đựng được phẩu thuật Có thể gây ra xơ hóa vùng LES, tạo trở ngại cho phẩu thuật về sau
b/ Ngọai khoa:
Nong thực quản bằng hơi có thể làm giảm triệu chứng Tuy nhiên
GERD sẽ xảy ra sau thủ thuật cần sử dụng thuốc ức chế lâu dài và thủng thực quản xảy ra # 3-5% đòi hỏi phải can thiêp phẩu thuật
Phẩu thuật Heller ( surgical myotomy) qua phẩu thuật nội soi ổ bụng
Thường kết hợp cắt cơ với kỹ thuật chống trào ngược để ngăn ngừa các triệu chứng từ trào ngược acid
B GERD:
1 Chẩn đóan:
a/ Triệu chứng lâm sàng:
Triệu chứng nổi bật là ợ nóng và trớ
Trang 4 Các triệu chứng không điển hình : ho, suyễn, khàn giọng, đau ngực, nấc cục…
Đáp ứng với điều trị thử bằng PPIs
b/ Nội soi: khi có các dấu hiệu báo động như nuốt khó, nuốt đau, đầy bụng sớm, sụt ký hay chảy máu; hoặc các triệu chứng không điển hình Các bệnh nhân không đáp ứng với điều trị chuẩn ức chế tiết acide hay phải dùng thuốc kéo dài cũng nên nội soi
c/ Ambulatory pH monitoring: khuôn vàng để chẩn đoán xác định
2 Điều trị:
a/ Thay đổi lối sống
- Ăn thành nhiều bữa, cố nhịn ăn trước khi nằm 2-3 giờ, nâng đầu cao 10-15 cm so với mặt giường; giảm ăn đồ mỡ, chocolate, café, cola và rượu
Ngưng thuốc lá
- Tránh các thuốc như ức chế calci, theophylline, an thần, anticholinergics vì làm tăng trào ngược
Có thể giải quyết triệu chứng ở phần lớn bệnh nhân GERD, nhưng được khuyến cáo nên được kết hợp với thuốc
b/ Nội khoa:
Trang 5- Nếu bệnh nhân nhẹ hay trung bình, antacid và H2RA được dùng cách khỏang hay phòng ngừa khi cần thiết
- PPIs được chứng minh có hiệu quả hơn so với placebo và H2RA liều chuẩn trong việc giảm triệu chứng cũng như việc lành vết thương qua nội soi
Liều cao như Omeprazole 20-40 mg b.i.d hay các họat chất tương đương
ở những cas nặng và các triệu chứng kéo dài Việc dùng lâu dài PPI an tòan và hiệu quả trong việc duy trì bệnh tái phát, được khuyến cáo nên dùng ở tình huống viêm chợt thực quản, Barrette thực quản và triệu chứng nặng
- Liều chuẩn H 2 RA ( bảng 1) giảm triệu chứng lên đến 60% và dấu hiệu
lành/ nội soi # 50% Liều cao H2RA ( tương đương ranitidine 600 mg/ ngày) làm cải thiện tỷ lệ lành lên đến 75% nhưng chi phí tốn kém Ở bệnh nhân suy thận phải chỉnh liều
c/ Ngọai khoa:
Phẩu thuật tái tạo phình vị (Fundoplication) Được chỉ định:
- Điều trị nội khoa kéo dài và tăng liều cao nhưng cải thiện rất ít
- Bệnh nhân không tuân thủ điều trị và mong muốn phẩu thuật
d/ Biến chứng:
Trang 6Lĩet và chích hẹp thực quản.Thiếu máu thiếu sắt hiếm gặp
Gây ra viêm thanh quản, lĩet thanh quản, suyễn và sâu răng
Barrette thực quản:
Niêm mạc bình thường chuyển thành biểu mơ chuyển sản ruột do tiếp xúc lâu dài với acid dịch vị
Nguy cơ cao chuyển thành adenocarcinoma
Nên thám sát bằng nội soi ở bệnh nhân Barrette thực quản cĩ triệu chứng kéo dài trên 5 năm
Liều lương các thuốc kháng tiết acde (Dosage of Acid-Suppressive Agents)
Thuốc
Peptic ulcer
Cimetidinea 300 mg ngày 4
lần
400 mg ngày 4 lần
300 mg q6h
400 mg ngày 2
lần
800 mg ngày 2 lần
Trang 7
800 mg lúc đi
ngủ
Ranitidinea 150 mg ngày 2
lần
150-300 mg ngày 2 lần or ngày 4 lần
50 mg q8h
300 mg lúc đi
ngủ
Famotidinea 20 mg ngày 2
lần
20- 40 mg ngày 2 lần
20 mg q12h
ngủ
Nizatidinea 150 mg ngày 2
lần
150 mg ngày 2 lần
300 mg lúc đi
ngủ
Omeprazole 20 mg hàng 20- 40 mg hàng
ngày or ngày 2
Trang 8
ngày lần
Esomeprazole40 mg hàng
ngày
20 - 40 mg hàng ngày or ngày 2 lần
20 - 40 mg q24h
Lansoprazole 15 - 30 mg
hàng ngày
15 - 30 mg hàng ngày or ngày 2 lần
30 mg q12 - 24h
Pantoprazole 20 mg hàng
ngày
20 - 40 mg hàng ngày or ngày 2 lần
40 mg q12 -24h hay 80 mg IV, sau đó 8 mg/hr truyền TM
GERD, gastroesophageal reflux disease
a
Chỉnh liều khi bệnh nhân suy thận
II Bệnh lĩet dạ dày tá tràng ( Peptic ulcer disease)
1/ Căn nguyên
Trang 9- HP chịu trách nhiệm cho ít nhất 50% lóet DDTT và phần lớn loét DDTT không do NSAIDs Khoảng 10 – 15% bệnh nhân bị nhiễm Hp mạn tính sẽ bị loét DDTT
- Dùng NSAIDs và aspirin lâu dài thì khoảng 15 – 25% là nguyên nhân gây bệnh lóet DDTT không do HP
- U tiết gastrine ( gastrinoma) chiếm < 1%
- Khi không có các nguyên nhân kể trên thì lóet được xem là vô căn
- Hút thuốc lá làm tăng gấp đôi nguy cơ bị lóet DD TT
2/ Chẩn đóan
a Biểu hiện lâm sàng
- Đau thượng vị và khó tiêu, tuy nhiên triệu chứng này không phải luôn luôn tiên đóan được sự hiện diện của lóet
- Đau tăng khi ấn chẩn
- 10% biểu hiện biến chứng của bệnh
- Cần lưu ý các triệu chứng báo động: sụt ký, chậm tiêu sớm, xuất huyết, thiếu máu, không đáp ứng với thuốc ức chế tiết acid thì nội soi được chỉ định để đánh giá biến chứng hay chẩn đóan khác
b Cận lâm sàng
Trang 10Nội soi tiêu hóa trên: là khuôn vàng để chẩn đóan xác định
Chụp dạ dày cản quang: có độ nhạy cao để chẩn đóan PUD, nhưng các ổ lóet nhỏ hay vết chợt dễ bỏ qua, vả lại không thực hiện được sinh thiết
3/ Điều trị
a Nội khoa
+ Bất kể nguyên nhân gì, ức chế tiết acid là thuốc đặc hiệu để điều trị PUD
Lóet DD: thời gian điều trị là 12 tuần
Lóet TT: thời gian điều trị là 8 tuần
+ PPIs & H 2 RA
* Qua đường uống là thuốc lựa chọn hàng đầu cho hầu hết các trường hợp
* Đường tiêm truyền cần thiết khi có sự hiện diện của XHTHóa không dùng được qua đường miệng hay không thể
Đối với H2RA thì nên chỉnh liều khi bệnh nhân suy thận
Tác dụng phụ ít
- Đối với H2RA: nhức đầu , bất thường trạng thái tâm thần (mệt mỏi, lú lẫn, trầm cảm, ảo giác) Rất hiếm gây độc cho gan, giảm tiểu cầu, giảm bạch cầu nhưng đã có báo cáo đối với H2RA
Trang 11Cimetidine làm giảm chuyển hóa nhiều thuốc gồm: chất chống đông warfarine, theophylline, phenytoin
- Đối với PPIs: đau bụng và tiêu chảy
+ Sucrafate: tác dụng như lớp bao bề mặt niêm mạc mà không ức chế tiết
acid và có hiệu quả tương tự như H2RA hay antacid liều cao
Tác dụng phụ: táo bón và làm giảm độ khả dụng sinh học một số thuốc:cimetidine, digoxin, fluoquinolone, phenytoin và tetracycline khi được cho đồng thời
+ Antacids: hiếm được sử dụng như là điều trị đầu tay trong bệnh lý lóet
DD TT nhưng hữu ích khi điều trị hỗ trợ để giảm đau Chọn lựa antacid phụ thuộc vào khả năng trung hòa có trong công thức và tác dụng phụ
Liều chuẩn: mỗi lần 30 ml dịch antacid được cho 4-6 lần trong ngày
Chú ý: antacid chứa magnesium nên tránh cho người suy thận
+ Kháng sinh: được cho thêm vào để điều trị tiệt trừ HP
+ Phương cách không dùng thuốc:
- Tránh những thức ăn gây ra triệu chứng khó tiêu
- Ngưng thuốc lá
Trang 12- Rượu dùng với số lượng lớn có thể gây tổn hại hàng rào niêm mạc dạ dày, chưa có bằng chứng giữa rượu và lóet tiêu hóa tái phát
- NSAIDs và aspirin nên tránh khi có thể
b Ngọai khoa:
Phẩu thuật khi có biến chứng hay khi triệu chứng kéo dài Chọn lựa phẩu thuật phụ thuộc vào vị trí của ổ lóet và hiện diện của biến chứng đi kèm
Giải quyết tốt các biến chứng sau phẩu thuật
c Theo dõi
Nội soi kiểm tra lại sau 8-12 tuần ở bệnh nhân lóet dạ dày để chứng tỏ sự lành vết lóet ; sinh thiết lập lại đối với vết lóet không lành để lọai trừ khả năng của lóet ác tính
Lóet tá tràng không bao giờ ác tính và do đó nội soi kiểm tra là không cần thiết ở bệnh nhân không có triệu chứng
d Biến chứng
Xuất huyết tiêu hóa
Hẹp môn vị
Thủng dạ dày tá tràng
Viêm tụy cấp
Trang 13Các phác đồ tiệt trừ Helicobacter pylori
Thuốc Liều lượng Ghi chú
Clarithromycin
Amoxicillin
PPIa
500 mg ngày 2 lần
1 g ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Phác đồ đầu tay
Metronidazole
Amoxicillin
PPIa
500 mg ngày 2 lần
1 g ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Sử dụng đầu tay khi trong tiền sử cĩ dùng Clarithromycin
Pepto-Bismol
Metronidazole
Tetracycline
524 mg ngày 4 lần
250 mg ngày 4 lần
Phác đồ đầu tay khi bn dị ứng với PNC
Phác đồ thay thế khi kháng với phác đồ 3 thuốc
Trang 14PPIa or H2RAb 500 mg ngày 4
lần
Ngày 2 lần
Clarithromycin
Metronidazole
PPIa
500 mg ngày 2 lần
500 mg ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Phác đồ thay thế khi kháng với phác đồ 4 thuốc không dung nạp
Levofloxacin
Amoxicillin
PPIa
250 mg ngày 2 lần
1 g ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Phác đồ thay thế
Rifabutin
Amoxicillin
PPIa
300 mg hàng ngày
1 g ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Phác đồ thay thế
Trang 15Furazolidine
Amoxicillin
PPIa
200-400 mg/ ngày
1 g ngày 2 lần
Ngày 2 lần
Phác đồ thay thế
PPI, proton pump inhibitor : Ức chế bơm proton
Thời gian điều trị: 10 -14 ngày Khi sử dụng phác đồ thay thế, nên chọn phác đồ có thuốc chưa được sử dụng trước đây
a
Liều chuẩn của PPI: omeprazole 20 mg, lansoprazole 30 mg, pantoprazole
40 mg, rabeprazole 20 mg, dùng 2 lần trong một ngày Esomeprazole
40-mg liều dùng một lần trong ngày
b
Liều chuẩn của H2RA: ranitidine 150 mg, famotidine 20 mg, nizatidine
150 mg, cimetidine 400 mg, dùng 2 lần trong một ngày
Tài liệu tham khảo:
1 Texbook of Gastroenterology, 5th edition, Yamada, 2009
2 Principle of Clinical Gastroenterology, Tadataka Yamada, 2008
Trang 163 Gastrointestinal Emergency, 2 nd edition, 2009
4 Harrison’s principle of medicin, 17 th edition, 2008
5 The Washington Manual of Medical Therapeutics, 33 rd edition