Giáo trình thực vật có hoa part 5 ppt

g Phân chi hoặc nhánh chứa loài chuẩn của chính chi ấy thì tính ngữ nhắc lại đúng tên chi, không cần thay đổi nhưng tên gọi không có tác giả.. 5.6.3 Tên loài a Tên loài là một tên ghép

− Nếu đó là tên của một taxôn mà khi chuyển từ giới động vật → thực vật mà đồng âm với taxôn thực vật

− Nếu việc sử dụng nó trong các nghĩa khác tên đó trở thành nguồn gốc của sự nhầm lẫn

Ví dụ: Tên Lavandula picta L (1753) có liên quan tới hai loài sau đó được viết L angustifolia Mill và L latifolia Vill Tên gọi L picta gần như được dùng chỉ cho cả hai loài

trên nên nó trở thành tên hai nghĩa, do đó tên đó bị bãi bỏ

− Nếu nó dựa vào mẫu chuẩn gồm hai hay nhiều thành phần hoàn toàn khác nhau mà không một thành phần nào hoàn toàn chọn làm thành phần thích hợp

Ví dụ: Các đặc điểm của chi Actinoticus Liv (1888) lấy từ hai chi Aesculus và Viburnum vì

người thu mẫu đã ghép cụm hoa của Viburnum vào chồi ngọn của một loài thuộc chi

Aesculus Vì vậy tên Actinoticus cần bãi bỏ

c Nếu nó dựa vào hiện tượng quái dị mẫu do sâu bệnh làm biến dị

5.6 TÊN GỌI CỦA CÁC TAXÔN

5.6.1 Tên gọi các taxôn trên bậc chi

Ngành, phân thành, lớp, phân lớp, bộ, phân bộ, họ, phân họ, tông, phân tông Mỗi bậc có các đuôi tương ứng: -phyta, -phytina, -opsida, -ideae, -ales, -inae, -aceae, -oideae, -eae, -inae

5.6.2 Tên chi và các phân hạng của nó

a) Tên chi: tên chi là một danh từ số ít hoặc một chữ nào đó được coi là danh từ những tên này có thể lấy bất kỳ, thậm chí có thể cấu tạo hoàn toàn tùy ý

Ví dụ: Rosa xuất phát từ Ros (màu hồng); Convolvulus (đừng sờ mó); Teonogia (cây Teo

nồng)

b) Tên chi không trùng với danh từ kỹ thuật, trừ khi nó công bố trước 1-1-1912 và ngay

từ đầu nó đã kèm theo tính ngữ chỉ loài hợp pháp theo phương pháp ghép đôi của Linnê Các từ:

Caulis thân không dùng đặt cho tên chiFolium láSpina gai

c) Tên chi không thể gồm hai từ, nếu có hai từ thì nên viết liền lại: Quisqualis,

Pseuduvaria (do viết liền nên được dùng) hoặc nối bằng gạch nối : Neo - uvaria

d) Chỉ dẫn : Khi đặt tên chi nên cố gắng dùng đuôi La tinh và cố tránh các tên khó La tinh hóa Không đặt tên chi bằng tên người hoàn toàn không liên quan tới thực vật, hóa học hoặc ít nhất với khoa học tự nhiên Khi sử dụng tên người làm tên chi thì dù đàn ông hay bà thì tên La tinh vẫn là cấu tạo giống cái

e) Tên phân hạng của chi: Là một tập hợp gồm tên chi và tính ngữ của phân hạng, liên kết với nhau bằng thuật ngữ chỉ bậc Tính ngữ phải phù hợp về giống và số như tên chi hoặc tính từ số nhiều hợp văn phạm với tên chi và được viết hoa

Ví dụ: Costus subg Metacostus Euphorbia sect Tithymalus

f) Tính ngữ của phân chi (Subgenus) hoặc nhánh (Sectio) không thể lấy từ tên chi chứa chúng để thêm các tiếp vĩ ngữ oides hoặc opsis hoặc tiếp đầu ngữ Eu

g) Phân chi hoặc nhánh chứa loài chuẩn của chính chi ấy thì tính ngữ nhắc lại đúng tên

chi, không cần thay đổi nhưng tên gọi không có tác giả Ví dụ: phân chi của chi Malpighia L

có chứa mẫu chuẩn của chi là loài M glabra sẽ được gọi là: Malpighia L subg Malpighia

5.6.3 Tên loài

a) Tên loài là một tên ghép đôi gồm tên chi kèm theo tính ngữ loài nếu tính ngữ gồm hai hay nhiều từ thì chúng cần thiết viết liền lại hoặc liên kết với nhau bằng dấu gạch nối Các tính ngữ ngay từ khi công bố không liên kết với nhau lại hoặc nối với nhau thì không bị bãi bỏ nhưng khi viết cần viết liền lại hoặc thêm dấu nối Tính ngữ loài có thể lấy bất cứ nguồn nào

đó, thậm chí lấy tuỳ ý

Ví dụ : Talauma gioi (cây giổi) Piper lolot (lá lốt)

− Tính ngữ loài không thể lặp lại tên chi (tên loài không lặp danh)

Ví dụ: Linaria linaria là không đúng

− Tính ngữ loài không được cấu tạo nếu hình thức là tính từ không dùng làm danh từ

Nếu tính từ thì phải đúng với văn phạm của tên chi (hợp về giống và số)

Ví dụ: Helleborus niger (đực) Brassica nigra (cái)

Verbasinum nigrum (chung)

− Họ tên người đàn ông, đàn bà, đất nước, địa điểm khi dùng làm tính ngữ loài có thể viết dưới dạng danh từ cách hai hoặc dưới dạng tính từ

Ví dụ: Clusii (tên người là Clus) danh từ cách 2, clusianus (tính từ); locii (GS P K Lộc)

(danh từ), lociana (tính từ)

b) Chỉ dẫn: Khi cấu tạo tính ngữ loài nên tận dụng khả năng dùng đuôi La tinh, tránh các tính ngữ khá dài, khó đọc, tránh tính ngữ cùng nghĩa với tên chi, tính ngữ chỉ đặc điểm chung cho tất cả hoặc hầu hết loài của chi đó Tránh các tính ngữ quá giống nhau Tránh công bố lại tên dự kiến mới ghi ở bìa tiêu bản Tránh dùng tính ngữ tên địa điểm quá bé ít người biết đến trừ khi loài đó là đặc hữu với địa phương đó

5.6.4 Tên gọi của taxôn dưới bậc loài

a) Tên các taxôn trong loài là một tập hợp gồm tên loài hoặc tên taxôn bậc loài nào đấy

và tính ngữ chỉ taxôn đó và chúng liên kết với nhau nhờ thuật ngữ chỉ bậc Tính ngữ trong loài cấu tạo như tính ngữ loài Nếu chúng có dạng tính từ không dùng làm danh từ thì chúng hợp văn phạm với tên chi

Ví dụ: Andropogon ternatus subsp macrothrix

b) Tên gọi của taxôn trong loài có chứa mẫu chuẩn của loài sẽ có tính ngữ giống hệt tính ngữ của loài và không có tên tác giả Mẫu chuẩn của taxôn trong loài đó cũng đúng là mẫu chuẩn taxôn của loài Nếu tính ngữ của loài thay đổi thì mẫu chuẩn của loài cũng cần thay đổi theo

Lobelia spicata var originalis một thứ có chứa mẫu chuẩn của loài là L spicata Lam thì

cần phải đổi thành L spicata Lam var spicata

5.7 TRÍCH DẪN TÊN TÁC GIẢ VÀ CÁC TÀI LIỆU KÈM THEO TÊN

GỌI

5.7.1 Trích dẫn tên tác giả

Để việc trích dẫn tên taxôn đầy đủ, đúng đắn, dễ kiểm tra cần ghi họ tên tác giả đầu tiên công bố tên gọi đó Quy ước viết tên tác giả sau tên taxôn thì viết tắt trừ khi tên tác giả quá ngắn 1 âm tiết Khi viết tắt giữ âm tiết đầu Những tác giả có cùng họ hoặc họ giống nhau phải có ký hiệu phân biệt

Ví dụ: Fries → Fr ; Robert Brown → R Br.; Alexander Brown → A Br ; Micheli

→ Mich ; De Candolle → DC.; Michaux → Michx

Ví dụ: Monocatum Naud Ann Sci III.4 : 48 pl 2 1845; hoặc có thể viết: Monocatum Naud seri

3.4 48 pl 2 (1845) Có thể chuyển niên hiệu lên sát tên tác giả

5.7.2 Một số chỉ dẫn cần thiết cho việc trích dẫn tên tác giả

Khi trích dẫn tên gọi đã công bố với tên đồng loại cần thêm bên cạnh tên đó chữ Prosyn hoặc Synonym Nếu tác giả công bố tên đồng loại lấy từ bản thảo của người khác cần dùng

chữ et để liên hệ tên gọi hai tác giả

Ví dụ: tên loài Myrtus serratus là tên có ghi trong bản thảo Koenig nhưng lại do Steud

công bố với tư cách là một tên đồng loại của Eugenia laurina Willd nên cần phải viết là

Myrtus sernatus Koenig et Steud prosyn

− Khi trích dẫn các tên trần (tên gọi không kèm theo bản mô tả) thì sau tên gọi cần chỉ rõ

trạng thái của nó : nom nud (nomen nudum)

− Những tên gọi do gán nhầm không đưa vào tập hợp tên đồng loại mà nên dẫn ra ở sau

cùng mà nó được chỉ bằng chữ Auct non

Ví dụ: trong số những tên đồng loại của Altingia sinensis Craib có tên A gracilicer Auct

non Hemsl., Lecomte, Fl Gen Indoch 2 711 1920

− Nếu tên chi được coi là tên bảo tồn cần thêm vào trích dẫn chữ Nom Cons (nomen

conservatum = tên bảo tồn)

Ví dụ: Protea L 1911 nom cons., non L 1053

− Tên gọi viết trong tập hợp tên đồng loại phải viết đúng tên tác giả công bố nó, nếu cần giải thích thêm viết trong ngoặc ( ), nếu tên đã được thừa nhận có sai khác với bản đã công bố đầu tiên thì trong phần trích dẫn đầy đủ nên bổ sung thêm dạng viết đầu tiên và để nó trong dấu ngoặc kép “ ”

Ví dụ: Alphonsea tonkinensis DC Bull Herb Boiss.: 107 (1904) (“tonquinensis”)

5.8 LUẬT CHÍNH TẢ VỀ TÊN GỌI VÀ DẤU VĂN PHẠM VỀ TÊN

CHI

5.8.1 Luật chính tả về tên gọi và các tính ngữ

Dạng ban đầu của tên gọi và các tính ngữ cần được giữ lại trong trường hợp phải sửa các lỗi in sai và các lỗi chính tả do sơ ý Tuy vậy cần thận trọng trong khi sử dụng quyền sửa đổi tên Đặc biệt khi sửa đổi các âm tiết đầu, nhất là các chữ cái đầu tiên

− Nếu tên gọi của chi hay các phân chi, nhánh lấy từ tên người cấu tạo như thế nào?

Nếu tận cùng là nguyên âm a thì thêm ea: Colla → Collaea;

Nếu tận cùng là phụ âm → thêm ia;

Nếu tận cùng là er thì thêm a → era;

Nếu tận cùng là us → bỏ us thêm vào a: Dillenius→ Dillenia

− Cấu tạo tính ngữ loài:

Nếu tên người tận cùng bằng nguyên âm thêm i: glariou → glarioui;

Nếu tên người tận cùng bằng nguyên âm a thêm e: balansa → balansae;

Nếu tên người tận cùng bằng phụ âm thêm ii (bon → bonii);

Nếu tên người tận cùng bằng nguyên âm er thêm i (Hooker → hookeri)

Tên người có thể → dạng danh từ (Lasiococca locii), dạng tính từ (Schefflera lociana) hoặc số nhiều Clemens → Clementorum

Các tính ngữ lấy từ tên địa phương thường giữ lại gốc chữ và thêm tiếp vị ngữ - ensis (cochinchinensis, vietnamensis) hoặc anus ( cambodianus) hoặc icus (indicus, japonicus)

5.8.2 Giống văn phạm của tên chi cần xác định bằng cách

a) Các từ Hy Lạp hay La Tinh được dùng làm tên chi được giữ lại giống văn phạm vốn

có của mình, nếu giống văn phạm thay đổi thì tác giả cần phải chọn một trong các dạng của

nó Theo tập quán của các nhà thực vật cần coi các tên gọi Adonis, Diospyros, Strychnos là danh từ giống cái mặc dầu giống văn phạm cổ điển của nó là giống đực (Diospyros rubra); tương tự như thế thuộc giống cái có tên: Orchilis, Stachys, mặc dầu những từ này là giống đực

trong tiếng Hy Lạp và giống cái trong tiếng La Tinh

b) Các tên gọi cấu tạo từ hai hoặc nhiều từ Hy Lạp hay La Tinh thì giống văn phạm của chúng là giống của từ cuối cùng

Ví dụ: thuộc giống đực gồm có tên gọi có có tận cùng là codon, myces, odon, panax, pogon

và stemon lấy từ tiếng Hy Lạp (Trigonostemon bonianus) Việc Linnaeus coi tên gọi

Andropogon là giống trung là không đúng; thuộc giống cái có tận cùng - achne, - chlamys, - daphne, - mecon, - osma gốc tên gọi lấy từ tiếng Hy Lạp (Actiondaphne obovata)

5.8.3 Cách viết tên tác giả

Khi tên gọi một taxôn có hai hay nhiều tác giả cùng công bố thì việc trích dẫn tên phải

trích tất cả các tên Trường hợp hai tác giả thì liên kết bằng et hoặc &: Finet et Gagnepain →

Fin et Gagnep hoặc Fin & Gagnep

Trường hợp hơn ba tác giả thì chỉ viết tên tác giả đầu, sau đó dùng tổ hợp et al Nếu 1

taxôn nào đó do một tác giả đề nghị nhưng chưa công bố hữu hiệu, sau đó một tác giả khác

công bố hữu hiệu thì tên tác giả sau liên kết với tên tác giả trước bằng ex Ví dụ: Gossypium

tomentosum Nutt ex Seem (loài đó được Nutt đặt tên nhưng chưa công bố hay công bố

không đúng luật về sau Seem đã công bố lại đúng luật)

Nếu tên gọi có bản mô tả do một tác giả nào đó công bố trong một công trình của người

khác thì tên hai tác giả này được liên kết bằng giới từ in Ví dụ: Viburnum ternatum Redd in

Sarg (Redd đã công bố loài trên đăng trong tác phẩm của Sarg)

Việc thay đổi đặc điểm mô tả hoặc giới hạn độ lớn của taxôn nhưng vẫn giữ mẫu chuẩn thì chưa được phép thay đổi tên gọi Nhưng nếu những thay đổi này đáng kể thì có thể chỉ rõ bản

chất cần đổi bằng cách viết tắt các thành ngữ emend (hiệu chính) hay p.p (tức là một phần trong sưu tầm mẫu cũ thuộc loài đã mô tả, phần còn lại thuộc loài khác) hoặc excl (loại trừ) hoặc s ampl (nghĩa rộng), s str (nghĩa hẹp) Ví dụ: Loranthaceae tách ra, một phần thành họ Viscaceae thì tên họ khi chưa bị tách ra được viết là Loranthaceae (s ampl.) còn họ đó sau khi

đã tách một phần được viết là Loranthaceae (s str.)

Nếu tác giả chấp nhận một taxôn nào đó ở giới hạn mới đã loại trừ mẫu chuẩn taxôn ban đầu thì tên gọi cho taxôn có giới hạn mới thuộc về tác giả nào đã công bố nó (đã loại trừ mẫu chuẩn)

Ví dụ: Melodorum Lour mẫu chuẩn M arboreum Lour sau khi Hook et Thoms loại trừ

mẫu chuẩn thì tên chi Melodorum mới thuộc về Hook et Thoms không thuộc về Loureizo

nữa → Melodorum Hook et Thoms non Lour

Trích dẫn tác giả khi taxôn thay đổi vị trí hay thay đổi bậc: Ví dụ: Adelia resinosa Blume sau đó Merrill chuyển loài này vào chi Mallotus thì tên loài được viết là Mallotus resinosus (Blume) Merr., Aporosa wallichii var yunnanensis Pax et Hoffm, về sau Metcalf đã nâng thứ cây này thành loài, tên loài mới được viết là A yunnanensis (Pax et Hoffm.) Metc

5.8.4 Cách ghi tài liệu tham khảo kèm theo tên gọi

Tên riêng của tác giả hoặc nhiều tác giả : Khi tên tác giả không viết tắt thì sau tên tác giả dùng dấu phẩy (,) khi tên tác giả viết tắt thì dùng dấu ngắt câu (.) Ví dụ cây Dâu da -

Baccausea ramiflora Lour (Loureiro)

Tên sách hoặc tài liệu nghiên cứu khác: Tên sách thường viết tắt còn tên các bài báo in

trong các tạp chí định kỳ thường được bỏ qua mà chỉ nhắc đến tên tạp chí Ví dụ: tên bài báo

“Các loài mới thuộc họ Thầu dầu Việt Nam” đăng trong Tạp chí Sinh học, số 4 năm 1996, trang 40, khi trích dẫn viết như sau: Tạp chí Sinh học, 4 (1996) 40

Tên tạp chí định kỳ trong phần trích dẫn kèm theo, chỉ giữ lại những chữ quan trọng và nếu cần viết tắt thì chỉ viết một âm tiết đầu nếu nó không gây nhầm lẫn Còn những chữ khác đều

bỏ qua (giới từ, phụ ngữ) ví dụ Ann Miss Bot Gard Tên của tạp chí Annals of the Missouri

Botanical Garden Mỗi một tạp chí cần phải viết theo thứ tự tên tạp chí, tập, số, năm xuất bản,

số trang Một số tạp chí không viết tắt: Taxon, Blumea, Adansonia Những tạp chí khác nhau thuộc các nước khác nhau bên cạnh tên tạp chí cần ghi địa điểm xuất bản Flora (Quito) Flora

(Jena)

Số lần xuất bản và số xeri: Nếu quyển sách nào xuất bản nhiều hơn một lần thì số lần xuất

bản sau viết ed 2, ed 3, v.v Nếu tạp chí nào xuất bản từ hai xeri trở lên và trong mỗi xeri

nhắc lại số thứ tự các tập thì các xeri sau cách xeri đầu tiên viết bằng chữ số la mã hoặc: tên sách, tên tạp chí, số xeri phân cách với nhau và phân cách với các phần khác bởi dấu chấm để biểu thị sự viết tắt

Số tập số của tập cần ghi bằng chữ số Ả Rập và để chỉ rõ hơn có thể in nét đậm hơn Nếu tập sách không đánh số thì năm in ở tờ bìa có thể dùng như số của tập sách, số quyển phân cách với số trang, số bản vẽ bằng dấu 2 chấm (:)

Phần nhỏ hoặc tập nhỏ Nếu tập sách gồm nhiều phần in rồi đánh số, nhất là khi số trang mỗi tập nhỏ không theo thứ tự kế tiếp nhau thì số các phần đó đặt ngay sau số của tập cách bởi dấu hai chấm, hoặc đặt trong ( ) hoặc số viết lên trên hàng Đối với các tập sách có số trang được đánh số liên tục từ tập nhỏ này sang tập nhỏ khác thì việc nhắc số các tập nhỏ là không cần thiết, dễ gây nhầm lẫn

Số trang viết bằng chữ số Ả Rập trừ khi trong nguyên bản ghi bằng ký hiệu khác, nếu trích dẫn nhiều trang thì các số phân cách nhau bằng dấu phẩy (,) Nếu trích dẫn hai trang liên tiếp trở lên thì viết trang thứ nhất và trang cuối và ngăn cách bởi dấu trừ (-)

Hình vẽ và bản vẽ: nếu việc nêu nó là cần thiết thì viết bằng chữ số Ả Rập Trước đó viết

bằng chữ f hoặc fig hoặc pl (Plate) để chỉ rõ hơn cần viết nghiêng Hiện nay đôi khi dùng

tab thay pl

Niên hiệu năm công bố đặt cuối đoạn trích dẫn Để rõ hơn phải ghi rõ ngày, tháng, năm Niên hiệu có thể để trong dấu móc đơn ( )

Chương 6

Nguồn các bằng chứng phân loại

Các bằng chứng dùng để phân loại và xác định mối quan hệ tiến hóa rất đa dạng bởi vì tất cả các phần của cây ở các giai đoạn phát triển khác nhau đều có thể cung cấp những dấu hiệu phân loại bổ ích Các dấu hiệu đó phải được tập hợp càng nhiều càng tốt nhưng trong quá trình thu thập phải có sự chọn lựa, ưu tiên không nên đánh giá mọi đặc điểm ngang nhau Tính ưu tiên phải dành cho các dấu hiệu có liên quan đến quá trình phân hóa và tiến hóa để thích nghi với điều kiện sống đảm bảo sự sinh sản có hiệu quả và sự sinh tồn và phát triển nòi giống, liên quan đến quá trình cạnh tranh trong cuộc đấu tranh sinh tồn Những đặc điểm đó phải ổn định tức là đã được các nhân tố di truyền quy định

6.1 Hình thái học

Các đặc điểm hình thái hoa là quan trọng nhất trong phân loại cây có hoa Đó là những đặc điểm dễ quan sát, mang tính thực tiễn cao vì dễ sử dụng khi tra cứu và mô tả Hiện nay các đặc điểm hình thái được dùng nhiều nhất trong xây dựng các hệ thống phân loại Tất nhiên khoa học sinh học càng phát triển, dần dần sẽ được bổ sung các dẫn liệu khác để chỉnh lý, làm chính xác hay điều chỉnh một số hệ thống phân loại đã có

Sự chọn lọc tự nhiên kết hợp với sự sinh sản có hiệu quả giữ lại sự đồng nhất cơ bản các dấu hiệu sinh sản của hoa, quả và hạt trong nhiều loài chi và họ Tính ổn định chung đó đã tạo ra những cấu trúc chung cho từng nhóm phân loại Các đặc điểm cơ quan sinh sản thường ổn định hơn các đặc điểm cơ quan dinh dưỡng nên những đặc điểm đó thường được dùng nhiều trong phân loại

Sự thay đổi hình thái của hoa thường liên quan đến cách thụ phấn hay sự sinh sản chuyên hóa Hoa thụ phấn nhờ côn trùng thường to, lưỡng tính có màu sắc, có tuyến mật, và cao hơn các bộ phận của hoa dính lại, hoa đối xứng hai bên v.v Mục đích để thu hút côn trùng bằng mắt (màu, cánh môi), bằng mùi (hương của mật, của hạt phấn), bằng thức ăn (mật hoa, hạt phấn); để đảm bảo thụ phấn có hiệu quả cao bằng cách quy định hướng vào cho côn trùng (hoa đối xứng hai bên), các côn trùng nhận hạt phấn nhanh nhờ gai trên bề mặt hạt phấn, vòi nhụy nhận hạt phấn từ côn trùng có hiệu quả nhờ đầu nhụy có chất nhầy v.v Đối với hoa thụ phấn nhờ gió thì kẻ mang phấn là gió, nên hoa tập hợp thành cụm hoa ở đỉnh cành để dễ lung lay khi tiếp xúc với gió, bao hoa tiêu giảm để dễ dàng tung phấn và bắt phấn, phấn nhẹ và nhỏ, đầu nhụy xẻ nhiều với chất dính tốt (để tăng tiết diện bề mặt bắt phấn) để nhạy bén khi bắt phấn Vì vậy mọi sự thay đổi các thành phần trong hoa đều liên quan đến đảm bảo thụ phấn có hiệu quả

Dạng sống của cây (cây thảo hay cây gỗ) cũng rất có ích cho phân loại ở các bậc cao trong hệ thống phân loại như họ, chi ví dụ các loài trong họ Cải (Brassicaceae) là cây thảo, họ Cúc (Asteraceae) phần lớn là cây thảo, các họ, chi vừa ở nhiệt đới và ôn đới chắc chắn vừa có cây gỗ và vừa có cây thảo

Các dấu hiệu kiểu thân (thân quấn trái, quấn phải của Dioscorea), gai (gai cong của Uncaria),

kiểu lá (đơn như Magnoliales, kép lông chim ở Fabales), dạng lá (thuôn hay lá hình trứng rộng), cách phân gân (lông chim hay chân vịt) đều rất có giá trị cho phân loại và có liên quan chặt chẽ đối với quá trình tiến hóa

6.2 Giải phẫu so sánh

Khi sử dụng dấu hiệu giải phẫu cho phân loại phải chú ý một số nguyên tắc sau:

Các đặc điểm giải phẫu cũng tương tự như các đặc điểm khác

Hình 6.1

Lát cắt ngang gỗ Hai lá mầm

a) Mạch nguyên thủy ở Hạt kín với gỗ thứ cấp

gồm các quản bào

b) Schumacheria castaneifolia với gỗ có mạch

vòng đơn độc và mô mềm rải rác

c) Dillenia với gỗ nguyên thruy nhưng mạch gần tròn

d) Scytopetalum tieghemii, có mạch nhiều lỗ đơn độc

e) Pittosporum tenuifolium có mô mềm, một

loài tương đối tiến hóa (Dr.W.C Dickison & the Ann Mo

Bot Gard)

Các đặc điểm giải phẫu khi sử dụng phải sử dụng cùng các đặc điểm khác

Các đặc điểm giải phẫu có giá trị nhất đối với các bậc trên chi và ít giá trị đối với bậc chi

Các đặc điểm giải phẫu có giá trị nhất khi xét mối quan hệ tiến hóa

Từ những năm 30 thế kỷ XX, giá trị các trào lưu tiến hóa chuyên hóa của xylem thứ cấp đã được

sử dụng để giải quyết vấn đề tiến hóa trong thực vật có hạt (Bailey, 1957) Một loạt tiến bộ từ quản bào (phổ biến ở Hạt trần) đến các yếu tố mạch chuyên hóa tìm thấy ở xy lem thứ cấp ở cây có hoa Tất

cả các giai đoạn chuyên hóa từ gỗ không mạch đến các yếu tố mạch chuyên hóa cao ở cây có hoa có các gỗ không mạch có liên quan đến các đặc điểm nguyên thuỷ khác Các tài liệu về giải phẫu gỗ đã góp phần xây dựng các lý thuyết tiến hóa của cây có hoa (hình 6.1, 7.5 – 7.8)

Đối với mạch rây cho đến nay chưa được sử dụng nhiều cho phân loại thực vật Tuy nhiên các kiểu bản mạch rây, yếu tố rây đã cung cấp những số liệu để xây dựng các hệ thống phân loại (Behnke, 1977) (hình 7.4) Một số nhà giải phẫu thực vật cho rằng mối liên quan giải phẫu đối với các đặc điểm khác đã cung cấp những thông tin có giá trị cho tiến hóa của cây có hoa (Dickison, 1975) Thông tin này cho đến nay dùng để giải quyết mối quan hệ trong thực vật Hai lá mầm nguyên thủy

Các dấu hiệu giải phẫu lá đã được sử dụng thường xuyên Ví dụ như nghiên cứu giải phẫu lá liên quan đến cách quang tổng hợp nhóm C4 trong việc kiểm tra hệ thống phân loại một số chi trong họ Lúa (Brown, 1975) Các loài C4 có vòng diệp lục nổi rõ Mô hình phân giải của các lá hóa thạch đã bắt đầu là những thông tin lớn khi giải quyết các vấn đề xây dựng hệ thống phân loại như hệ thống Cronquist - Takhtajan (Hichkey,1973; Doyle and Hichkey, 1976; Jones and Luchsinger, 1979) Mạch

của cuống cũng là một đặc điểm rất có giá trị trong phân loại một số chi như Rhododendron nhưng nó

có thể được áp dụng cho các bậc cao hơn

Hình 6.2

Đặc điểm bề mặt của mầm Cannabis sativa

1) Thùy lá chét non, 2) mặt lưng lá non, 3) đỉnh lá già, 4) bề mặt của cuống có các lông không tuyến, các tuyến hình đầu, các tuyến tròn, 5) mặt bụng của lá, 6) mặt lưng của lá, 7) mặt lưng với những tuyến hình đầu, các lông dài và lông ngắn và các vòng

các tế bào bao quanh chùm lông dài (P Dayanandan & P B Kaufman, 1971)

Các mô hình biến đổi của lông có thể là những tiêu chuẩn có giá trị cho phân loại ở các bậc loài, bậc họ Cấu trúc lông rất đa dạng được thể hiện ở hình 6.2

Cấu trúc lông chủ yếu là kích thước, hình dạng và cách sắp xếp của các tế bào của lông Ví dụ lông có ý nghĩa rất lớn khi phân tích con lai Các kiểu tế bào lỗ khí, cách sắp xếp của các tế bào đóng

và các tế bào bao quanh Mỗi taxôn được đặc trưng các kiểu khác nhau Năm kiểu chính được đề cập,

một trong những ví dụ tốt nhất cho phân loại lớp Một lá mầm Một số công trình khẳng định tính chất giải phẫu có tính bảo thủ cao vì những tính chất không dễ dàng biến đổi trong các điều kiện môi