CHẤN THƯƠNG CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG SỐ docx

Tổn th- ơng th- ơng đđĩa ĩa đđệm ệm-- thân thân đđốt ốt sống sống ỉ Vỡ r Vỡ rììa tr- ớc thân x- ơng: V a tr- ớc thân x- ơng: Vữững ng ỉ Vỡ dẹt toàn bộ thân: Mất v Vỡ dẹt toàn bộ thân: Mấ

C

CỘ ỘT S T SỐ ỐNG NG

ĐẠ ẠI C I CƯƠ ƯƠNG NG

n Phân Phân lo loạạii

n CóCó liliệệtt

n KhôngKhông liliệệtt

n Phân Phân lo loạạii theo theo vvịị trí trí

Gi¶i phÉu

Anatomy of spinal cord

C5

T5

L5 S3

Anterior spinal artery

Posterior spinal

artery

C¬ chÕ chÕ chÊn chÊn th- ¬ng th- ¬ng

n Dån Ðp

n Hay ë g·y cét sèng l- ngHay ë g·y cét sèng l- ng th¾t l- ngth¾t l- ng

n Tæn th- ¬ng vTæn th- ¬ng v÷÷ng vng v×× d©y ch»ng vµ trôc sau cßnd©y ch»ng vµ trôc sau cßnnguyªn vÑn

Phân loại th- ơng tổn x- ơng

n Th- ơng tổn đĩa đệm dây chằng

n Th- ơng tổn x- ơng

n Th- ơng tổn hỗn hợp

ỉ T- thế an toàn: Hơi gấp

n Rách đĩa đệm Rách đĩa đệm dây chằng không trật dây chằng không trật

ỉ Khó chẩn đoán

ỉ Mất v Mất vữững ng

Tổn th- ơng th- ơng đđĩa ĩa đđệm ệm thân thân đđốt ốt sống sống

ỉ Vỡ r Vỡ rììa tr- ớc thân x- ơng: V a tr- ớc thân x- ơng: Vữững ng

ỉ Vỡ dẹt toàn bộ thân: Mất v Vỡ dẹt toàn bộ thân: Mất vữững và hẹp ống tủy ng và hẹp ống tủy

n Vỡ vụn đốt sống: Mất v Vỡ vụn đốt sống: Mất vữững và tổn th- ơng ng và tổn th- ơng tủy nặng

n Lún xẹp thân đốt sống: V Lún xẹp thân đốt sống: Vữững ng

Th- ¬ng tæn hçn hîp

G·y

G·y trËttrËt

ThuyÕt ba trôc cña Denis ( 1983)

3 trôc hoÆc trôc gi

3 trôc hoÆc trôc gi÷÷a lµa lµ

kh«ng v

kh«ng v÷ ÷ng ng

Pathogenesis of SCI

1 Mechanical insult

Blow Damages the cord in both horizontal and vertical direction

Deystroys Stromal tissues

Cellular tissues Capillary vessels

Capillary diapedesis anh haemorrhage in central region of grey matter

2 Heat insult damages spinal cord

Kinetic energy Thermal energy heat damages

Thrombosis Pseudocyst

3 Enzymal and chemical reactions centrifugal

cephalic caudal

Damage entire the length of the cord

Các h

Các hìình thái lâm sàng của th- ơng nh thái lâm sàng của th- ơng

tổn tủy

n Tổn th- ơng tủy hoàn toàn

n Do dập nát, thiếu máu, phù tủy

n Mất hoàn toàn chức nMất hoàn toàn chức năăng TK bên d- ớing TK bên d- ới

n Tổn th- ơng tủy không hoàn toàn

n Do chèn ép hoặc đụng dập tủy

n Mất không hoàn toàn chức nMất không hoàn toàn chức năăng TK, rối loạn tùyng TK, rối loạn tùythuộc vị trí th- ơng tổn

n Choáng tủy: Mất tạm thời chức n Choáng tủy: Mất tạm thời chức năăng TK ng TK

The Brown- Sequard syndrome:

- ít găp

- Liệt nửa ng- ời cùng bên, rối loạn cảm giác nông bên đối diện

- Hồi phục 90%

The anterior cord syndrome

v LiÖt hoµn toµn

v Cßn c¶m gi¸c s©u

v Håi phôc 10 %

The central cord syndrome

• Rèi lo¹n c¬ trßn

• LiÖt tay nhiÒu h¬n

ch©n

• Håi phôc75 %

n LiÖt cøng hay liÖt mÒm

n LiÖt hoµn toµn hay kh«ng hoµn toµn

n Kh¸m c¶m gi¸c

n Rèi lo¹n c¬ trßn

Sơ đồ phân

vùng

cảm giác

Thang điểm vận động ( ASIA)

Phân độ theo Frankel (1969 )

Loại A Liệt hoàn toàn: không có bất cứ cảm giác

hay vận động nào d- ới mức tổn th- ơng

Loại B LiệtLiệt khôngkhông hoànhoàn toàntoàn:: còncòn cảmcảm giácgiác ++ mấtmất

vậnvận độngđộng

Loại C LiệtLiệt khôngkhông hoànhoàn toàntoàn:: còncòn cảmcảm giácgiác ++ cơcơ

lựclực đếnđến 22//55

Loại D LiệtLiệt khôngkhông hoànhoàn toàntoàn:: còncòn cảmcảm giácgiác ++ cơcơ

lựclực 33//55 44//55

Loại E BBììnhnh th- ờngth- ờng

XQuang qui

XQuang qui ướ ướcc

ChÈn ®o¸n h

ChÈn ®o¸n h××nh ¶nh nh ¶nh

ChÈn ®o¸n h

ChÈn ®o¸n h××nh ¶nh:CT Scann nh ¶nh:CT Scanner er

ChÈn ®o¸n h

ChÈn ®o¸n h××nh ¶nh nh ¶nh IRM IRM

Các yếu tố tiên l- ợng

n Hồi phục thần kinh: Phụ thuộc t Hồi phục thần kinh: Phụ thuộc tìình trạng th- ơng nh trạng th- ơng tổn thần kinh ban đầu

n Mất hoàn toàn vận động, cảm giác: ít cơ hội

n Mất vận động, còn cảm giác: Có thể hồi phục nh- ngkhông hoàn toàn

n Còn vận động: Khả nCòn vận động: Khả năăng hồi phục caong hồi phục cao

n Thời gian hồi phục: Chủ yếu với loại th- ơng tổn tủykhông hoàn toàn, th- ờng trong n

không hoàn toàn, th- ờng trong năăm đầu và kéo dài vàim đầu và kéo dài vàinnăămm

Các yếu tố tiên l- ợng

n Xác định tổn th- ơng tủy hoàn toàn

n Liệt vận động hoàn toàn, mất cảm giác d- ới th- ơngtổn

n Liệt mềm

n Mất phản xạ cơ thắt hậu môn, c- ơng cứng d- ơng vật

n Giai đoạn sau có tự động tủy

n Thang điểm đánh giá sự hồi phục: Thang điểm Frankel

Chiến l- ợc xử trí cấp cứu

chế th- ơng tổn tủy thứ phát

n Nắn chỉnh, cố định các th- ơng tổn mất v Nắn chỉnh, cố định các th- ơng tổn mất vữững ng cột sống: bên ngoài, bên trong

Chiến l- ợc điều trị

n Hạn chế th- ơng tổn thứ phát và tái tạo thần kinh ( TTneuron và tổ chức đệm)

n Steroid: Methylprednisolone (Solumedrol)

n Thời gian cửa sổ: 8 giờ đầu

n Cách dùng: Truyền tĩnh mạch

n30mmg/kg/15phút Nhắc lại sau 45 phút

n23giờ sau: 5mmg/kg/giờ

n Solumedrol không có tác dụng với VT tủy và chấnth- ơng kín vùng đuôi ngựa, ng- ợc lại t

th- ơng kín vùng đuôi ngựa, ng- ợc lại tăăng nguy cơng nguy cơnhiễm trùng và chảy máu dạ dày

Chiến l- ợc điều trị

n Kiểm soát huyết động

n Hạ huyết áp do mất máu và dãn mạch vHạ huyết áp do mất máu và dãn mạch vìì rối lọanrối lọan

TKTV

n Duy trDuy trìì HA từ 110HA từ 110 140 mmhg để bảo đảm l- u l- ợng140 mmhg để bảo đảm l- u l- ợngtuần hoàn tủy

n Phẫu thuật giảm ép và cố định: tùy theo mục đích để chọn

đ- ờng mổ và thời gian mổ Xu h- ớng mổ sớm trong 6

đ- ờng mổ và thời gian mổ Xu h- ớng mổ sớm trong

6 24h đầu

ChiÕn l- îc ®iÒu trÞ (tiÕp)

n X«ng tiÓu tr¸nh bµng quang cX«ng tiÓu tr¸nh bµng quang c¨¨ng vµ suy thËnng vµ suy thËn

n Phßng nhiÔm trïng BQ vµ Héi chøng BQ bÐ: Thay

x«ng vµ kÑp x«ng ng¾t qu·ng tËp ph¶n x¹

NÑp vÝt cét sèng th¾t l- ng