QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC 7 pps

 Câu 18: Trình bày quan ni m duy v t bi n ch ng v ngu n g c, b n ch t và k t c u c aệ ậ ệ ứ ề ồ ố ả ấ ế ấ ủ

ý th c ứ

V n đ ấ ề ngu n g c ồ ố và b n ch t ả ấ c a ủ ý th c ứ là v n đ r t ph c t p c a tri t h c, là n iấ ề ấ ứ ạ ủ ế ọ ơ

di n ra cu c đ u tranh quy t li t gi a ch nghĩa duy v t và ch nghĩa duy tâm, gi a khoaễ ộ ấ ế ệ ữ ủ ậ ủ ữ

h c và th n h c N u ọ ầ ọ ế ch nghĩa duy tâm - tôn giáo ủ đ ng nh t ý th c con ngồ ấ ứ ườ ới v i linh h nồ

cá nhân, r i đ ng nh t linh h n cá nhân v i linh h n th gi i, và tìm ki m ngu n g c, b nồ ồ ấ ồ ớ ồ ế ớ ế ồ ố ả

ch t c a chúng trong cái siêu nhiên, phi l ch s - xã h i, thì ấ ủ ị ử ộ ch nghĩa duy v t ủ ậ – khoa h c ọ coi

ý th c con ngứ ười là đ i s ng tâm lý - tri th c - tinh th n c a h , và d a vào các thành t uờ ố ứ ầ ủ ọ ự ự khoa h c cùng c s th c ti n đ tìm ki m ngu n g c, làm rõ b n ch t c a nó trong cái tọ ơ ở ự ễ ể ế ồ ố ả ấ ủ ự nhiên, cái l ch s - xã h i c a chính con ngị ử ộ ủ ười

1 Ngu n g c c a ý th c ồ ố ủ ứ

Ch nghĩa duy v t bi n ch ng cho r ng, ủ ậ ệ ứ ằ b óc ng ộ ườ cùng v i i ớ s tác đ ng ự ộ c aủ th gi i ế ớ

v t ch t ậ ấ lên b óc ng ộ ườ là ngu n g c t nhiên i ồ ố ự c aủ ý th c ứ Nh ng ngu n g c t nhiên m iư ồ ố ự ớ

ch là đi u ki n c n ch ch a đ đ ý th c ra đ i Ý th c ch xu t hi n th t s khi s hìnhỉ ề ệ ầ ứ ư ủ ể ứ ờ ứ ỉ ấ ệ ậ ự ự

Page 160 of 487

thành b óc ngộ ười và s tác đ ng c a th gi i v t ch t lên b óc ngự ộ ủ ế ớ ậ ấ ộ ườ ắi g n li n v i cácề ớ

ho t đ ng ạ ộ lao đ ng ộ , ngôn ng ữ x y ra trongả các quan h xã h i ệ ộ c a h ủ ọ

a) Ngu n g c t nhiên ồ ố ự

+ B óc ng ộ ườ B óc c a con ng i: ộ ủ ười hi n đ i là s n ph m c a quá trình ti n hóa lâuệ ạ ả ẩ ủ ế dài v m t sinh v t – xã h i V m t sinh v t, óc ngề ặ ậ ộ ề ặ ậ ười là k t qu c a s ti n hóa sinh h cế ả ủ ự ế ọ

t óc vừ ượn Nó là m t t ch c v t ch t s ng đ c bi t, có c u trúc tinh vi và ph c t p, baoộ ổ ứ ậ ấ ố ặ ệ ấ ứ ạ

g m kh ang 14 t t bào th n kinh có liên h n i t i và v i các giác quan t o thành m tồ ỏ ỷ ế ầ ệ ộ ạ ớ ạ ộ

m ng lạ ưới thu nh n, đi u ch nh ho t đ ng c a c th trong quan h v i th gi i bên ngoàiậ ề ỉ ạ ộ ủ ơ ể ệ ớ ế ớ qua các ph n x Ho t đ ng sinh lý th n kinh trong b óc ngả ạ ạ ộ ầ ộ ười th ng nh t trong mình haiố ấ quá trình khác nhau nh ng ràng bu c v i nhau: ư ộ ớ quá trình sinh lý và quá trình ý th c ứ Cũng

gi ng nh m i tín hi u đi u mang n i dung thông tin, thì trong b óc ngố ư ọ ệ ề ộ ộ ười m i quá trìnhọ sinh lý đ u mang n i dung ý th c Các thành t u c a khoa h c t nhiên mà trề ộ ứ ự ủ ọ ự ước h t là sinhế

lý h c c a h th n kinh cho phép kh ng đ nh quan đi m duy v t bi n ch ng cho r ng, ọ ủ ệ ầ ẳ ị ể ậ ệ ứ ằ ý

th c ứ ch là ỉ thu c tính ộ c a m t d ng v t ch t s ng có t ch c cao làủ ộ ạ ậ ấ ố ổ ứ b óc ng ộ ườ B óc i ộ

người là c quan v t ch t c a ý th c, còn ý th c là ch c năng c a b óc ngơ ậ ấ ủ ứ ứ ứ ủ ộ ười Ho t đ ng ýạ ộ

th c c a con ngứ ủ ười di n ra trên c s ho t đ ng sinh lý th n kinh c a b óc ngễ ơ ở ạ ộ ầ ủ ộ ười Ý th cứ

ph thu c vào ho t đ ng b óc ngụ ộ ạ ộ ộ ười, do đó, khi b óc b t n thộ ị ổ ương thì ho t đ ng c a ýạ ộ ủ

th c s không bình thứ ẽ ường

+ S tác đ ng ự ộ c aủ th gi i v t ch t ế ớ ậ ấ lên b óc ng ộ ườ D a trên lý lu n ph n ánh i: ự ậ ả 32, chủ nghĩa duy v t bi n ch ng kh ng đ nh r ng, ậ ệ ứ ẳ ị ằ ý th c ứ là hình th c ph n ánh cao nh t th gi iứ ả ấ ế ớ

hi n th c, ý th c ch n y sinh giai đo n cao c a th gi i v t ch t, cùng v i s xu t hi nệ ự ứ ỉ ả ở ạ ủ ế ớ ậ ấ ớ ự ấ ệ

32 Quan ni m duy v t bi n ch ng cho r ng: ệ ậ ệ ứ ằ

• Ph n ánh ả là năng l c ự c a m t h th ng v t ch t này ủ ộ ệ ố ậ ấ tái hi n trong mình nh ng đ c đi m tính ch t c a m t h th ng v t ch t khác ệ ữ ặ ể ấ ủ ộ ệ ố ậ ấ khi chúng t ươ ng tác qua l i l n nhau ạ ẫ Ph n ánh ả là thu c tính khách quan, ph bi n ộ ổ ế c a v t ch t đủ ậ ấ ượ c bi u hi n ra trong s liên h , tác ể ệ ự ệ

đ ng qua l i gi a các h th ng v t ch t v i nhau ộ ạ ữ ệ ố ậ ấ ớ K t qu c a s ph n ánh ph thu c vào c hai h th ng v t ch t - tác đ ng và b tác ế ả ủ ự ả ụ ộ ả ệ ố ậ ấ ộ ị

đ ng H th ng b tác đ ng bao gi cũng mang thông tin v h th ng tác đ ng, nghĩa là quá trình ph n ánh bao hàm quá trình thông tin ộ ệ ố ị ộ ờ ề ệ ố ộ ả

• D a trên m c đ k t c u – t ch c hay trình đ phát tri n c a v t ch t mà ph n ánh đ ự ứ ộ ế ấ ổ ứ ộ ể ủ ậ ấ ả ượ c chia thành ph n ánh ả lý – hóa h c, ph n ọ ả ánh sinh h c ọ và ph n ánh xã h i ả ộ

Ph n ánh lý – hóa ả h c ọ là đ c tr ngặ ư c b n c a ơ ả ủ gi i t nhiên vô sinh ớ ự Nó mang tính th đ ng, ch a có tính đ nh h ụ ộ ư ị ướ ng và l a ch n, ch u ự ọ ị

s chi ph i c a các quy lu t c - lý - hóa h c và ự ố ủ ậ ơ ọ th hi n b ng s thay đ i các đ c tính hóa - lý - c ể ệ ằ ự ổ ặ ơ

Ph n ánh sinh h c ả ọ là đ c tr ngặ ư c b n c a ơ ả ủ gi i t nhiên h u sinh ớ ự ữ , nh đó mà các sinh th t đi u ch nh mình trong m t m c đ nh t ờ ể ự ề ỉ ộ ứ ộ ấ

đ nh đ thích nghi đ ị ể ượ c v i môi tr ớ ườ ng nh m duy trì s t n t i c a mình Nó mang tính đ nh h ằ ự ồ ạ ủ ị ướ ng và l a ch n; nó b t đ u có tính ch ự ọ ắ ầ ủ

đ ng, và đ ộ ượ c th c hi n thông qua các hình th c c th sau: ự ệ ứ ụ ể Kích thích là hình th c ph n ánh c b n x y ra trong c th ứ ả ơ ả ả ơ ể th c v t ự ậ Ph n ả

xạ là hình th c ph n ánh c b n x y ra trong c th ứ ả ơ ả ả ơ ể đ ng v t có h th n kinh ch a hoàn ch nh, ộ ậ ệ ầ ư ỉ đ ượ c th c hi n ch y u d a vào các ự ệ ủ ế ự

ph n x không đi u ki n ả ạ ề ệ Tâm lý đ ng v t ộ ậ là hình th c ph n ánh c b n x y ra trong c th ứ ả ơ ả ả ơ ể đ ng v t có h th n kinh khá hoàn ch nh, ộ ậ ệ ầ ỉ

đ ượ c th c hi n ch y u d a vào các ự ệ ủ ế ự ph n x có đi u ki n ả ạ ề ệ Ph n ánh tâm lý đ ng v t mang tính b n năng do nhu c u sinh lý tr c ti pả ộ ậ ả ầ ự ế

c a c th và các quy lu t sinh h c chi ph i ủ ơ ể ậ ọ ố

Ph n ánh xã h i ả ộ hay ý th c ứ con ngườ là hình th c ph n ánh mang tính i ứ ả năng đ ng sáng t o, đ nh h ộ ạ ị ướ ng và l a ch n cao nh t ự ọ ấ c a m tủ ộ

d ng v t ch t có t ch c ph c t p nh t – v t ch t xã h i ạ ậ ấ ổ ứ ứ ạ ấ ậ ấ ộ Ý th c ứ là đ c tr ngặ ư c b n c a ơ ả ủ xã h i loài ng ộ ườ , nh đó mà loài ng i ờ ườ ự ề i t đi u

ch nh m i ho t đ ng c a mình đ c i t o môi tr ỉ ọ ạ ộ ủ ể ả ạ ườ ng nh m duy trì s t n t i c a mình Ý th c do nhu c u và l i ích tr c ti p c a cá nhân ằ ự ồ ạ ủ ứ ầ ợ ự ế ủ con ng ườ i và các quy lu t xã h i loài ng ậ ộ ườ i chi ph i ố

Page 162 of 487

c a con ngủ ười Ý th c là ý th c c a con ngứ ứ ủ ười, n m trong con ngằ ười; còn con ngườ ằ i n m trong th gi i v t ch t Ý th c không ch b t ngu n t thu c tính ph n ánh c a v t ch t màế ớ ậ ấ ứ ỉ ắ ồ ừ ộ ả ủ ậ ấ còn là k t qu phát tri n lâu dài c a nó N i dung c a ý th c là thông tin v th gi i v tế ả ể ủ ộ ủ ứ ề ế ớ ậ

ch t ấ Ý th c ứ là s ph n ánh c a v t ch t bên ngoài ự ả ủ ậ ấ – v t đậ ược ph n ánh - ả vào bên trong bộ

óc ng ườ – c quan ph n ánh i ơ ả

Tóm l i, ạ ý th c không th di n ra bên ngoài ho t đ ng sinh lý th n kinh c a b óc ứ ể ễ ạ ộ ầ ủ ộ

ng ườ i, không th tách r i ý th c ra kh i b óc ng ể ờ ứ ỏ ộ ườ , và n u i ế không có s tác đ ng c a th ự ộ ủ ế

gi i v t ch t lên giác quan và qua đó lên b óc ng ớ ậ ấ ộ ườ i thì ý th c không th x y ra ứ ể ả

b) Ngu n g c xã h i ồ ố ộ

+ Lao đ ng ộ : Loài v t là sinh th ho t đ ng theo b n năng và s ng ch y u thích nghiậ ể ạ ộ ả ố ủ ế

v i môi trớ ường t nhiên đ khai thác các s n ph m t nhiên có s n c n thi t cho s s ngự ể ả ẩ ự ẵ ầ ế ự ố còn c a mình Nh ng loài ngủ ư ườ ại l i là sinh th ho t đ ng th c ti n, s ng ch y u c i t oể ạ ộ ự ễ ố ủ ế ả ạ môi trường t nhiên và hoàn c nh xã h i đ t o ra các s n ph m và các quan h c n thi tự ả ộ ể ạ ả ẩ ệ ầ ế cho s s ng còn c a chính mình C t lõi c a ho t đ ng th c ti n là quá trình ự ố ủ ố ủ ạ ộ ự ễ lao đ ng ộ

Thông qua lao đ ngộ c i t o th gi i khách quan có ch đích mà con ngả ạ ế ớ ủ ười tác đ ng vào cácộ

đ i tố ượng hi n th c m t cách năng đ ng, b t chúng ph i b c l nh ng thu c tính, k t c u,ệ ự ộ ộ ắ ả ộ ộ ữ ộ ế ấ quy lu t v n đ ng c a mình ra thành nh ng hi n tậ ậ ộ ủ ữ ệ ượng nh t đ nh Nh ng hi n tấ ị ữ ệ ượng này tác đ ng vào giác quan, và sau đó đi đ n b óc ngộ ế ộ ườ ại t o thành nh ng hình tữ ượng c a ý th củ ứ

ph n ánh v chúng Khi ho t đ ng th c ti n này càng đả ề ạ ộ ự ễ ược m r ng và đào sâu thì ý th cở ộ ứ con người càng phong phú và sâu s c.ắ

+ Ngôn ng : ữ Trong quá trình s ng c ng đ ng, m i cá th trong gi ng loài đ u c n ph iố ộ ồ ọ ể ố ề ầ ả giao ti p v i nhau và truy n nh ng hi u bi t cho nhau ế ớ ề ữ ể ế Loài v t ậ - sinh th ho t đ ng theoể ạ ộ

b n năng giao ti p và truy n nh ng kinh nghi m, hi u bi t cho nhau ch y u b ng ả ế ề ữ ệ ể ế ủ ế ằ hệ

th ng tín hi u th nh t ố ệ ứ ấ được mã hóa (b m sinh) trong b n năng loài v t Nh ng ẩ ả ậ ư loài ng ườ - i

sinh th ho t đ ng th c ti n giao ti p và truy n nh ng kinh nghi m, hi u bi t cho nhau chể ạ ộ ự ễ ế ề ữ ệ ể ế ủ

y u b ng ế ằ h th ng tín hi u th hai ệ ố ệ ứ được hình thành và phát tri n trong ho t đ ng th c ti nể ạ ộ ự ễ lao đ ng c a con ngộ ủ ười, x y ra trong c ng đ ng xã h i Đó là ả ộ ồ ộ ngôn ng - h th ng tín hi u ữ ệ ố ệ

v t ch t mang n i dung ý th c ậ ấ ộ ứ Nh vào ngôn ng mà ý th c t n t i và th hi n đờ ữ ứ ồ ạ ể ệ ược Ngôn

ng là cái v v t ch t c a t duy, là hi n th c tr c ti p c a t tữ ỏ ậ ấ ủ ư ệ ự ự ế ủ ư ưởng Nó v a là phừ ươ ng

ti n giao ti p v a là công c t duy V i tính cách là công c t duy, ngôn ng cho phép táchệ ế ừ ụ ư ớ ụ ư ữ

Page 164 of 487

ra kh i s v t c m tính đ ph n ánh th gi i m t cách tr u tỏ ự ậ ả ể ả ế ớ ộ ừ ượng, khái quát, đ ng th i ti nồ ờ ế hành các ho t đ ng suy nghĩ v th gi i m t cách gián ti p đ n m b t nh ng c p đ b nạ ộ ề ế ớ ộ ế ể ắ ắ ữ ấ ộ ả

ch t chi ph i các lĩnh v c hi n tấ ố ự ệ ượng x y ra trong th gi i ả ế ớ

Ý th c con ngứ ườ ồ ại t n t i trong các con người cá nhân nh ng nó không ph i là hi nư ả ệ

tượng thu n tuý cá nhân mà là hi n tầ ệ ượng mang tính l ch s - xã h i, ị ử ộ được hình thành và thể

hi n qua ệ các quan h xã h i ệ ộ mà cá nhân luôn b chi ph i.ị ố

Tóm l i, ạ không ph i h th gi i khách quan tác đ ng vào b óc con ng ả ễ ế ớ ộ ộ ườ i là trong con

ng ườ i có ngay ý th c v th gi i, mà ý th c đ ứ ề ế ớ ứ ượ c hình thành t trong quá trình ho t đ ng ừ ạ ộ lao đ ng và giao ti p c ng đ ng c a con ng ộ ế ộ ồ ủ ườ i Ý th c là s ph n ánh năng đ ng sáng t o ứ ự ả ộ ạ

th gi i khách quan vào trong b óc ng ế ớ ộ ườ i thông qua lao đ ng, ngôn ng và di n ra trong ộ ữ ễ các quan h xã h i Ý th c là s n ph m c a s phát tri n xã h i, ph thu c vào xã h i và ệ ộ ứ ả ẩ ủ ự ể ộ ụ ộ ộ mang tính ch t xã h i ấ ộ

2 B n ch t c a ý th c ả ấ ủ ứ

Khi kh c ph c c s tuy t đ i l n s coi thắ ụ ả ự ệ ố ẫ ự ường tính năng đ ng sáng t o c a ý th c,ộ ạ ủ ứ

kh c ph c vi c tách ý th c ra kh i v t ch t hay đ ng nh t ý th c v i v t ch tắ ụ ệ ứ ỏ ậ ấ ồ ấ ứ ớ ậ ấ 33, ch nghĩa ủ duy v t bi n ch ng ậ ệ ứ cho r ng, ằ ý th c ứ là hình th c ph n ánh xã h i – ph n ánh m t cách năng ứ ả ộ ả ộ

đ ng sáng t o hi n th c khách quan vào trong b óc con ng ộ ạ ệ ự ộ ườ i có l i ích ợ Vì v y,ậ tính ph n ả ánh, tính sáng t o, tính xã h i ạ ộ là nh ng m t t o nên ữ ặ ạ b n ch t ả ấ c a ý th c ủ ứ

Ý th c không ph i là b n sao th đ ng, gi n đ n, máy móc c a s v t Ý th c thu c vứ ả ả ụ ộ ả ơ ủ ự ậ ứ ộ ề con người – m t sinh th xã h i mà ho t đ ng b n ch t là ho t đ ng th c ti n sáng t o l iộ ể ộ ạ ộ ả ấ ạ ộ ự ễ ạ ạ

th gi i theo nhu c u c a xã h i Ý th c ph n ánh th gi i khách quan trong quá trình ho tế ớ ầ ủ ộ ứ ả ế ớ ạ

đ ng th c ti n sáng t o đó c a con ngộ ự ễ ạ ủ ười Ý th c “ch ng qua là v t ch t đứ ẳ ậ ấ ược đem chuy nể vào trong đ u óc con ngầ ười và đượ ảc c i bi n đi trong đó”ế ở 34 Vì v y, ậ ý th c là hình nh phi ứ ả

c m tính c a các đ i t ả ủ ố ượ ng v t ch t có s t n t i c m tính, là th c t i ch quan ậ ấ ự ồ ạ ả ự ạ ủ không mang tính v t ch t ậ ấ ph n ánh sáng t o th c t i khách quan - ả ạ ự ạ th gi i v t ch t.ế ớ ậ ấ

33 N u ế ch nghĩa duy tâm ủ tuy t đ i hóa tính năng đ ng sáng t o ệ ố ộ ạ c a ý th c, và coi ủ ứ ý th c mang b n tính siêu nhiên ứ ả , t đó cho r ng gi i ừ ằ ớ

t nhiên là s n ph m sáng t o c a ý th c siêu nhiên – Th ự ả ẩ ạ ủ ứ ượ ng đ , Linh h n vũ tr , thì ế ồ ụ ch nghĩa duy v t siêu hình máy móc ủ ậ l i ạ coi

th ườ ng tính năng đ ng sáng t o ộ ạ c a ý th c và cho r ng, ủ ứ ằ ý th c ứ ch là ỉ s ph n ánh m t cách th đ ng, gi n đ n, máy móc s v t trong ự ả ộ ụ ộ ả ơ ự ậ

th gi i ế ớ , là s sao chép nguyên xi gi i t nhiên vào trong b óc con ng ự ớ ự ộ ườ - óc sinh ra ý th c cũng gi ng nh gan sinh ra m t i ứ ố ư ậ

34 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn t p, T 23 ậ , Nxb Chính tr qu c gia, 1995, tr 35 ị ố

Page 166 of 487

Tính sáng t o c a ý th c th hi n r t phong phú T trong các quan h xã h i, t các cạ ủ ứ ể ệ ấ ừ ệ ộ ừ ơ

s hi n th c khách quan và ch quan hi n có, ý th c có th t o ra các s c thái c m xúc,ở ệ ự ủ ệ ứ ể ạ ắ ả

nh ng khao khát, nh ng hi u bi t m i; ý th c có th đ a ra các d báo, tiên đoán v tữ ữ ể ế ớ ứ ể ư ự ề ươ ng lai, xây d ng các gi thuy t, lý thuy t khoa h c r t tr u tự ả ế ế ọ ấ ừ ượng và khái quát; tuy nhiên ý th cứ cũng có th t o ra nh ng o tể ạ ữ ả ưởng, huy n tho i hoang đề ạ ường Ngoài ra, m t s ngở ộ ố ười còn

có m t năng l c ý th c r t đ c bi t nh tiên tri, thôi miên, ngo i c m, th u th … Đi u nàyộ ự ứ ấ ặ ệ ư ạ ả ấ ị ề

nói lên tính ph c t p ứ ạ c a đ i s ng tâm lý – ý th c c a con ngủ ờ ố ứ ủ ười Dù sáng t o là m t m tạ ộ ặ

r t c b n c a b n ch t ý th c, nh ng t b n thân mình, ý th c không th sáng t o ra v tấ ơ ả ủ ả ấ ứ ư ừ ả ứ ể ạ ậ

ch t; b i vì, ấ ở sáng t o c a ý th c ch là sáng t o theo quy lu t và trong khuôn kh c a s ạ ủ ứ ỉ ạ ậ ổ ủ ự

ph n ánh, sáng t o ra các khách th tinh th n ả ạ ể ầ

Quá trình ph n ánh sáng t o c a ý th c x y ra theo c ch sau: Xu t phát t s trao đ iả ạ ủ ứ ả ơ ế ấ ừ ự ổ thông tin hai chi u có ch đích và mang tính ch n l c gi a ch th và khách th - đ i tề ủ ọ ọ ữ ủ ể ể ố ượ ng

ph n ánh mà ch th mô hình hóa đ i tả ủ ể ố ượng trong t duy dư ướ ại d ng hình nh hay ý tả ưở ng tinh th n phi v t ch t, thông qua ho t đ ng th c ti n có ch đích, ch th l a ch n cácầ ậ ấ ạ ộ ự ễ ủ ủ ể ự ọ

phương ti n, công c hi u qu đ v t ch t (hi n th c) hóa mô hình tinh th n trong t duyệ ụ ệ ả ể ậ ấ ệ ự ầ ư

thành các s v t quá trình th c s t n t i trong hi n th c cu c s ng ự ậ ự ự ồ ạ ệ ự ộ ố Ý th c là m t hi n ứ ộ ệ

t ượ ng xã h i không ch do nó b t ngu n t th c ti n xã h i, mà còn do nó ph n ánh nh ng ộ ỉ ắ ồ ừ ự ễ ộ ả ữ quan h xã h i và sáng t o ra nh ng s n ph m tinh th n theo nhu c u, quy lu t xã h i cho ệ ộ ạ ữ ả ẩ ầ ầ ậ ộ phép.

Tóm l i, ạ tính ph n ánh ả và tính sáng t o ạ c a ý th c th ng nh t v i nhau trong ho t ủ ứ ố ấ ớ ạ

đ ng ộ th c ti n xã h i ự ễ ộ c a con ng ủ ườ i Ý th c ứ là hình th c ph n ánh xã h i – ph n ánh m t ứ ả ộ ả ộ cách năng đ ng sáng t o hi n th c khách quan vào trong b óc c a con ng ộ ạ ệ ự ộ ủ ườ i có l i ích ợ

3 K t c u c a ý th c ế ấ ủ ứ

Ý th c có k t c u ph c t p, bao g m nhi u y u t và quan h thâm nh p vào nhau N uứ ế ấ ứ ạ ồ ề ế ố ệ ậ ế

d a theo “chi u ngang” thì ý th c đự ề ứ ược chia thành tri th c ứ , tình c m, ni m tin, lý trí, ý chí ả ề …, còn n u d a theo “chi u d c” thì ý th c đế ự ề ọ ứ ược chia thành t ý th c, ti m th c, ự ứ ề ứ vô th c… ứ

a) Tri th c, tình c m… ứ ả

Tri th c ứ là k t qu c a quá trình con ng ế ả ủ ườ i nh n th c th gi i ậ ứ ế ớ Tri th c thu c nhi uứ ộ ề lĩnh v c (v t nhiên, xã h i, con ngự ề ự ộ ười…) và có nhi u c p đ (c m tính và lý tính, kinhề ấ ộ ả nghi m và lý lu n, thông thệ ậ ường và khoa h c…) Tri th c là y u t c b n và c t lõi c a ýọ ứ ế ố ơ ả ố ủ

Page 168 of 487

th c, là phứ ương th c mà theo đó ý th c t n t i và theo đó m t cái gì đó n y sinh ra đ i v i ýứ ứ ồ ạ ộ ả ố ớ

th c Con ngứ ười là m t sinh th có ý th c, s ng b ng phộ ể ứ ố ằ ương th c ho t đ ng th c ti n c iứ ạ ộ ự ễ ả

t o th gi i Nh ng mu n c i t o hi u qu th gi i con ngạ ế ớ ư ố ả ạ ệ ả ế ớ ười ph i d a trên nh ng hi uả ự ữ ể

bi t v th gi i đ v ch ra phế ề ế ớ ể ạ ương hướng, cách th c hành đ ng Ý th c không ch a tri th cứ ộ ứ ứ ứ

ch là s tr u tỉ ự ừ ượng tr ng r ng, nó không giúp gì cho con ngố ỗ ười trong ho t đ ng th c ti n.ạ ộ ự ễ Quá trình hình thành và phát tri n c a ý th c cũng là quá trình con ngể ủ ứ ười tìm ki m và tích lũyế tri th c v th gi i xung quanh S hi u bi t càng nhi u thì ý th c càng sâu s c.ứ ề ế ớ ự ể ế ề ứ ắ

Tình c m ả là nh ng rung đ ng tâm lý khá b n v ng n đ nh c a cá nhân con ng ữ ộ ề ữ ổ ị ủ ườ i ph n ả ánh thái đ c a mình tr ộ ủ ướ c hi n th c cu c s ng ệ ự ộ ố Tình c m thúc đ y m i ho t đ ng c a conả ẩ ọ ạ ộ ủ

người S thành công hay th t b i trong ho t đ ng c a con ngự ấ ạ ạ ộ ủ ười ph thu c không ít vàoụ ộ tình c m – t c thái đ c a con ngả ứ ộ ủ ười trước ho t đ ng đó Tình c m có th là ch m nhạ ộ ả ể ỗ ạ

nh t nh ng cũng có th là ch y u nh t trong m i con ngấ ư ể ỗ ế ấ ỗ ười, vì v y nó có th là đ ng l cậ ể ộ ự quan tr ng nh ng cũng có th là l c c n l n đ i v i ti n trình phát tri n c a xã h i ọ ư ể ự ả ớ ố ớ ế ể ủ ộ

Quan hệ gi a ữ tri th c ứ và tình c m ả Tri th c ứ và tình c m ả là hai cái đ i l p nh ng th ngố ậ ư ố

nh t v i nhau Tri th c là hình nh ch quan th hi n ấ ớ ứ ả ủ ể ệ hi u bi t ể ế c a con ngủ ườ ề ệi v hi n th cự