Áp xe gan amíp pot

Biểu hiện lâm sàng đa dạng, hiệu quả điều trị tốt nếu được phát hiện sớm, tuy nhiên nếu không điều trị kịp thời tiến triển tương đối nặng nề, thậm chí có các biến chứng ảnh hưởng đến tín

Áp xe gan amíp

Bệnh lý do amíp nói chung và áp xe gan do amíp nói riêng là bệnh lý thường gặp

ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới, khí hậu nóng ẩm, vùng có điều kiện kinh tế xã hội nghèo nàn, tập quán sinh hoạt lạc hậu Tỷ lệ này gặp khá cao ở các nước Tây Phi, Nam Phi, Đông Nam Á… trong đó có Việt Nam

Bệnh có thể xảy ra ở mọi giới, mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp ở nam, trong độ tuổi 20 – 40 Biểu hiện lâm sàng đa dạng, hiệu quả điều trị tốt nếu được phát hiện sớm, tuy nhiên nếu không điều trị kịp thời tiến triển tương đối nặng nề, thậm chí

có các biến chứng ảnh hưởng đến tính mạng

1 Đôi điều về nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh

Đây là bệnh do nhiễm đơn bào Entamoeba histolytica Sau khi cơ thể nhiễm amíp, bệnh gây ra các tổn thương đặc trưng là loét ở niêm mạc đại tràng , bệnh có xu hướng kéo dài và mạn tính nếu không được điều trị tích cực Thương tổn mạch máu ở đại tràng giúp amíp theo tĩnh mạch vào tuần hoàn cửa hoặc hệ bạch mạch đến gan, ở đây chúng thường bị chặn lại bởi các xoang tĩnh mạch gây ra hoại tử ướt để thành lập các ổ áp xe gan

Biểu hiện lâm sàng như thế nào

Biểu hiện lâm sàng đa dạng, tùy thuộc vào từng thể, từng giai đoạn, khi bệnh nhân đến viện

Với thể điển hình: là thể hay gặp nhất chiếm khoảng 60-70% trường hợp, có 3

triệu chứng chủ yếu

Sốt : có thể 39 - 400C, có thể sốt nhẹ 37.5 - 380C Thường sốt 3 - 4 ngày trước khi

đau hạ sườn phải và gan to nhưng cũng có thể xảy ra đồng thời với 2 triệu chứng

đó

Đau hạ sườn phải và vùng gan : đau ở các mức độ khác nhau từ cảm giác tức nặng

nhoi nhói từng lúc, đến đau mức độ nặng, đau khó chịu không dám cử động mạnh

Gan to và đau : gan to không nhiều 3-4 cm dưới sườn phải mềm, nhẵn, bờ tù, ấn

đau

Ngoài ra có thể gặp một số triệu chứng khác như : rối loạn tiêu hoá, mệt mỏi, gầy

sút nhanh ; Có thể có phù nhẹ ở mu chân; Cổ trướng; Tràn dịch màng phổi

Với một số thể không điển hình

Thể sốt kéo dài : hàng tháng trở lên liên tục hoặc ngắt quãng, gan không to thậm

chí cũng không đau gặp khoảng 5% bệnh nhân

Thể vàng da : chiếm 3% do khối áp xe đè vào đường mật chính Thể này bao giờ

cũng nặng, dễ nhầm với áp xe đường mật hoặc ung thư gan, ung thư đường mật

Thể không đau : gan to nhưng không đau, do ổ áp xe ở sâu hoặc ổ áp xe nhỏ, thể

này chiếm khoảng l,9%

Thể suy gan : do ổ áp xe quá to phá huỷ 50% tổ chức gan, ngoài phù cổ trướng

thăm dò chức năng gan bị rối loạn, người bệnh có thể chết vì hôn mê gan

Thể áp xe gan trái : rất ít gặp, chiếm khoảng 3 -5% trường hợp, chẩn đoán khó, dễ

vỡ vào màng tim gây tràn mủ màng tim

Thể có tràn dịch màng ngoài tim : ngay từ đầu khi thành lập ổ áp xe ở gan đã có

biến chứng vào màng ngoài tim, triệu chứng về bệnh tim nổi bật, còn triệu chứng

về áp xe gan bị che lấp di Thể này thường chẩn đoán nhầm là tràn dịch màng ngoài tim

Thể giả ung thư gan : gan cũng to và cứng như ung thư gan, hoặc cũng gầy nhanh

Thể này gặp tỷ lệ 15 -16% trường hợp

2 Cần làm gì để chẩn đoán

Xét nghiệm máu thường quy: bạch cầu tăng cao, máu lắng tăng

Siêu âm gan: là xét nghiệm không xâm nhập, dễ thực hiện, rất tốt để phát hiện,

theo dõi tiến triển, và còn để hướng dẫn điều trị Hình ảnh trên siêu âm giai đoạn

đầu thường là hình ảnh hỗn hợp âm, giai đoạn sau là ổ trống âm kèm theo có vỏ dày

Chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ thường nhạy và chính xác hơn siêu âm

Phát hiện amíp bằng phản ứng men ELISA

Chọc hút khối áp xe có mủ màu socola

3 Biến chứng nào có thể xảy ra?

Vỡ vào phổi : bệnh nhân khạc ra mủ hoặc ộc ra mủ, mủ có màu socola, không thối

Vỡ vào màng phổi : gây tràn dịch màng phổi phải Tràn dịch thường nhiều, gây

khó thở đột ngột, đây là một cấp cứu nội khoa phải chọc màng phổi hút dịch nếu không bệnh nhân bị chết vì choáng hoặc bị ngạt thở

Vỡ vào màng ngoài tim : hay xảy ra với áp xe gan nằm ở phân thuỳ 7 - 8 hoặc ổ áp

xe ở gan trái Đột nhiên bệnh nhân khó thở dữ dội, tím tái, khám tim thấy các dấu hiệu lâm sàng của tràn dịch màng ngoài tim Phải chọc hút dịch màng ngoài tim cấp cứu nếu không bệnh nhân sẽ chết vì hội chứng ép tim cấp

Vỡ vào màng bụng gây viêm phúc mạc toàn thể : đột nhiên đau bụng, sốt tăng lên,

bụng cứng, đau toàn bụng, khám thấy bụng có dịch, chọc hút ra mủ Phải kịp thời dẫn lưu ổ bụng nếu không bệnh nhân chết vì sốc nhiễm khuẩn

4 Điều trị như thế nào

Điều trị áp xe gan amíp là một điều trị nội ngoại khoa hoặc kết hợp kỹ thuật chọc hút dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT scanner Kết quả điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình trạng chung của bệnh nhân, giai đoạn phát triển của bệnh, tình trạng tổn thương gan, số lượng, vị trí, kích thước của ổ áp xe

Với điều trị nội khoa thường sử dụng các thuốc thuộc nhóm imidazole, trong đó đáng chú ý là metronidazole hoặc tinidazole

Chọc hút dưới hướng dẫn của siêu âm, rửa sạch mủ sau đó có thể bơm trực tiếp thuốc diệt amíp vào ổ áp xe

Phẫu thuật, hiện nay rất hạn chế dùng, chỉ tiến hành ở các ổ áp xe quá lớn không chọc hút được hoặc điều trị nội khoa thất bại