Kinh tế phát triển - Chương 1

Phần1: Mét nöa dân số trên Thế giới sống ra sao?Cuộc sống hàng ngày của một gia đình điển hình ở Bắc Mỹ • Thu nhập TB~ 50.000 USD/năm • Quy mô nhỏ: 4 thành viên • Căn hộ nhiều phòng ở t

Môn học: Kinh tế học phát triển (Development Economics)

Giảng viên: Lương Thị Ngọc Oanh (Th.S KTPT-MA in Development Economics)

Bộ môn Kinh tế học - trường ĐHNT

Chương 1:

Các nước đang phát triển và sự

Các nước đang phát triển và sự

cần thiết lựa chọn con đường phát triển

1, Phân phối thu nhập trên Thế giới ra

sao? Mét nöa dân chúng trên Thế giới có

Nội dung:

1 Cuộc sống của mét nöa dân số trên Thế giới và thực trạng phân

phối thu nhập trên toàn cầu

2 Phân loại các nước trên Thế giới

3 Môn kinh tế học phát triển

4 Sự hình thành các nước đang phát triển

5 Đặc điểm của các nước đang phát triển

Phần1: Mét nöa dân số trên Thế giới sống ra sao?

Cuộc sống hàng ngày của một gia

đình điển hình ở Bắc Mỹ

• Thu nhập TB~ 50.000 USD/năm

• Quy mô nhỏ: 4 thành viên

• Căn hộ nhiều phòng ở thành phố hoặc

một ngôi nhà có vườn ở ven đô

• Tiện nghi trong nhà rất đầy đủ với các

đồ dùng đắt tiền được nhập khẩu phù

hợp

• Thức ăn phong phú với những đặc sản

như: hoa quả nhiệt đới, cà phê, thịt cá

• Thường có 8-10 người hoặc hơn: Cha,

mẹ, năm đến bảy đứa con và có thể có

• Các thành viên trong gia đình thường rất dễ bị ốm và không có bác sĩ chăm sóc (các bác sĩ còn bận chăm sóc những người giàu có ở TP

Phân phối thu nhập trên Thế giới năm

2007 ( GNI/ng êi tÝnh theo PP Atlas , nguån: WB )

Toàn TG Các nước có thu nhập cao Các nước có thu nhập

trung bình và thấp

Giá trị tuyệt đối Giá trị tuyệt đối Tỷ trọng so với toàn TG Giá trị tuyệt đối Tỷ trọng so với toàn TG

Thu nhập của một số nước năm 2005 (nguån: WB vµ

Hayami Y., 2005)

Tên nước GDP/người/năm Tên nước GDP/người/năm

Theo tỷ giá hối đoái chính thức

đoái chính thức

Khoảng cách thu nhập thế giới: Tỷ lệ thu nhập của 20% dân số giàu nhất/20% dân số nghèo nhất

Mức độ tiếp cận nước sạch của nhóm 20% giàu nhất

và nghèo nhất ở một số quốc gia:

Dân số thế giới sống ra sao?

Phần 2: Phân loại các nước trên Thế giới

WB chia 185 nước thành viên và 24 nước khác

có dân số trên 30.000 dựa vào thu nhập bình quân đầu người (GNI/ng) (tỷ giá hối đoái chính thức)

Phân chia tính theo mức thu nhập BQĐN năm 2007:

• Nhóm nước có thu nhập thấp (<= 905USD)

• Nhóm nước có thu nhập trung bình thấp

Phân loại các nước: WB dựa vào

UNDP phân chia các nước dựa trên chỉ số phát triển con người (HDI)

• Chỉ số phát triển con người được nhà kinh tế học nổi tiếng người

Pakistan đưa ra năm 1990 và được UNDP sử dụng từ năm 1993 trong báo cáo phát triển con người hàng năm

• HDI là một chỉ số tổng hợp có tính đến các khía cạnh khác nhau

của “phát triển con người” và bao gồm: thu nhập (tính theo PPP) và các biến số phi kinh tế khác như: tuổi thọ bình quân tính từ lúc sinh,

tỷ lệ người biết chữ (trọng số 2/3) và tỷ lệ nhập học trung bình các cấp (1/3)

• Theo tiêu thức này các quốc gia được chia thành:

- Các nước có chỉ số HDI cao (từ 0,8 đến 1)

- Các nước có chỉ số HDI trung bình (0,5 đến cận 0,8)

- Các nước có chỉ số HDI thấp (dưới 0,5)

OECD chia thành các nước

(SV tự tham khảo thêm)

• Các nước phát triển

• Các nước đang phát triển

- Các nước có thu nhập thấp

- Các nước có thu nhập trung bình

- Các nước công nghiệp mới

- Các nước thành viên OPEC

Nh ững nước như thế nào được coi là nước đang phát triển?

có (1) mức sống tương đối

thấp, (2) nền công nghiệp kém phát triển, (3) chỉ số phát triển

(Từ điển Wikipedia)

phát triển là nước chưa có cuộc cách mạng

công nghiệp, mức vốn được tích lũy/lao động

thấp, chưa có sự phát triển của ngành năng

lượng và luyện kim với quy mô lớn, có rất ít

những đổi mới về công nghệ

Phần 3: Môn kinh tế học phát

triển

1 Sự ra đời của môn kinh tế học phát triển (KTPT)

2 Đối tượng nghiên cứu

3 Bản chất của kinh tế phát triển và sự so sánh với một số môn

kinh tế học khác

3.1 Sự ra đời của môn KTPT

môn KTPT Có nhận định cho rằng A.Smith là

nhà kinh tế học phát triển đầu tiên với tác phẩm

“Của cải của các quốc gia” xuất bản năm 1776.

“những nghiên cứu có tính hệ thống về những vấn đề và quá trình phát triển ở châu Á, châu

Phi và châu Mỹ La tinh mới chỉ ra đời và phát

triển từ những năm 1950s tới nay”

• Tuy nhiên chúng ta cũng cần nhận thấy rằng kho tàng kiến thức về một

mảng gì đó cũng cần có những ý tưởng gốc, sơ khai Vì thế và cũng vì mục tiêu so sánh các quan điểm và sự phát triển về ý tưởng mà trong môn học

3.2 Môn KTPT nghiên cứu vấn đề

gì?

• M Todaro: Kinh tế phát triển là môn kinh tế học nghiên cứu về các

nước TG thứ 3 nghèo đói, kém phát triển với những định hướng tư tưởng và nền tảng văn hóa khác nhau nhưng có những vấn đề về

kinh tế rất phức tạp tương tự nhau Bên cạnh việc nghiên cứu cách

phân bổ nguồn lực khan hiếm (hoặc nhàn rỗi) một cách có hiêu quả và duy trì sự tăng trưởng các nguồn lực này theo thời

gian, kinh tế phát triển có nhiệm vụ tìm ra những có chế cần thiết

để đem lại sự cải thiện đáng kể mức sống của đa số những

người nghèo đói, khổ cực tại các nước đang phát triển.

• Y.Hayami : Kinh tế phát triển có nhiệm vụ chính là tìm ra cách thức

để các nước đang phát triển thoát nghèo KTPT phải tìm câu trả lời cho câu hỏi làm thế nào để các nước đang phát triển hiện nay tiến vào con đường phát triển bền vững với mục đích trước mắt là giảm nghèo và mục tiêu trong dài hạn là bắt kịp các nước phát triển về mức độ thịnh vượng

• D Hunt: (Uni of Sussex): Trọng tâm của KTPT bao gồm: (1) những

3.3 Bản chất của kinh tế phát triển

và sự so sánh với các môn kinh tế

học khác

Kinh tế phát triển và các môn kinh tế học khác (1)

neoclassical economics): Nghiên cứu sự phân

bổ có hiệu quả nhất các nguồn lực khan

hiếm để sản xuất ra một lượng hàng hóa và dịch vụ ngày một nhiều hơn

• Kinh tế học truyền thống phù hợp với các nước tư bản tiên tiến với

những giả định cơ bản là: (1) TT hoàn hảo, (2) người tiêu dùng có quyền tự chủ, (3) có chế điều tiết giá tự động, (4) việc ra quyết định hoàn toàn dựa vào sự tính toán “hợp lý” (duy lý) về lợi nhuận hoặc

Kinh tế phát triển và các môn kinh tế học khác (2)

việc nghiên cứu các vấn đề kinh tế truyền

thống, KTCT còn nghiên cứu quá trình xã hội

và thể chế thông qua đó một nhóm (tầng lớp) người trong xã hội tác động tới việc phân bổ nguồn lực khan hiếm ở hiện tại và trong

tương lai nhằm phục vụ lợi ích của nhóm

người đó hoặc đa số dân chúng

• KTCT quan tâm đến mối quan hệ giữa chính trị học và

kinh tế học với sự nhấn mạnh đến vai trò của quyền lực

Kinh tế phát triển và các môn kinh tế học khác (3)

kinh tế học truyền thống và kinh tế chính trị học Bên cạnh việc nghiên cứu cách thức

phân bổ có hiệu quả các nguồn lực khan

nước châu Á, châu Phi và châu Mỹ La tinh.

Các câu hỏi cơ bản

• Tại sao cần có kinh tế học phát triển nghiên cứu về nền kinh tế các

nước TG thứ ba?

• Có một mô hình hay lý thuyết áp dụng chung cho tất cả các nước

đang phát triển hay không?

• Kinh tế phát triển đã “phát triển” như thế nào?

Tầm quan trọng, đặc điểm và mục tiêu của Kinh tế phát triển

Tầm quan trọng của KTPT

Cần phải có môn kinh tế học chuyên nghiên cứu về các nước Thế giới thứ 3 vì :

- Ở phạm vi quốc gia: Không giống như các nước phát triển, tại các

nước đang phát triển (1) thị trường hàng hóa và đầu vào không

hoàn hảo, (2) người tiêu dùng và người sản xuất thiếu thông tin, (3) quá trình thay đổi cơ cấu và đang diễn ra trong xã hội cũng như

toàn bộ nền kinh tế, (4) sự mất cân bằng trên thị trường trên các thị trường

- Trên phạm vi quốc tế: Các nước đang phát triển phải phát triển kinh

tế trong bối cảnh thua kém hay bất lợi rất nhiều so với các nước

đang phát triển (và ưu thế của các nước đi trước: chẳng hạn như là không có thể bán một số sản phẩm với hàm lượng giá trị gia tăng do công nghệ tạo ra cao nữa Hay không thể phát triển dựa trên tài

nguyên của nước ngoài được) Điều này ngày càng thể hiện rõ hơn

Đặc điểm của KTPT

• Với sự đa dạng của các nước thuộc nhóm các nước

đang phát triển, không thể có môn mô hình phát triển

chung cho tất cả các nhóm nước này Kinh tế phát triển

cần phải linh hoạt và kết hợp các khái niệm và lý

thuyết có liên quan từ kinh tế học truyền thống cùng với các mô hình mới và phương pháp tiếp cận rộng hơn xuất phát từ những hiểu biết về phát triển trong hiện

tại và trong lịch sử của các nước TG thứ 3

• Kinh tế học hiện nay là một lĩnh vực luôn luôn có những

lý thuyết và mô hình với những sô liệu kiểm chứng mới được đưa ra Các lý thuyết và mô hình mới này có khẳng

Mục tiêu của KTPT

• Mục tiêu cuối cùng của KTPT thì luôn không đổi: Đó là giúp chúng

ta hiểu rõ hơn TG thứ 3 để làm cho cuộc sống vật chất c a d©n ủ

chóng ë c¸c n íc ®ang ph¸t triÓn tốt đẹp hơn.

Tầm quan trọng của các giá trị

(values) trong KTPT

KT học là KH xã hội nghiên cứu về con người và các xã hội theo đó con người tổ chức các hoạt động nhằm thỏa mãn các nhu cầu vật chất cơ bản và các nhu cầu phi vật chất cần nêu ra và công nhận những giá trị thuộc về đạo lý hoặc mang tính chuẩn tắc: điều gì là tốt và nên làm và điều gì là không tốt và nên xóa bỏ

Một câu hỏi quá dễ

Theo các bạn, KTPT ẩn chứa

những giá trị gì?

Gợi ý:

ra cách thức để cải thiện cuộc sống của đa số

người nghèo trên toàn Thế giới” hay khi đưa ra

3 ”

quan đến những điều tốt, điều cần làm: phát

triển; hay cuộc sống của đa số (không phải số ít

Tuy nhiên, nghĩa của “phát triển” cũng có thể được hiếu theo nhiều

cách, vì vậy chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn nghĩa của “phát triển” ở

Các vấn đề KTPT thường đề cập

(1/3)

triển, Phát triển bền vững

giới? Ai được lợi từ sự tăng trưởng đó?

thất nghiệp, di dân

Các vấn đề KTPT thường đề cập

(2/3)

• Các lý thuyết về tăng trưởng và phát triển và sự phù hợp của các lý

thuyết đó

• Khả năng áp dụng kinh nghiệm của các nước phát triển cho quá

trình phát triển của các nước đang phát triển

• Bất bình đẳng về thu nhập, bất bình đẳng giới

• Phát triển con người

1.5 Các vấn đề KTPT thường đề cập

(3/3)

• Vai trò của nhà nước và các chính sách kinh tế vĩ mô

• Ảnh hưởng của các tổ chức quốc tế đối với các nước đang phát

triển

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

• Vai trò của các tổ chức quốc tế với sự phát triển của các nước đang

phát triển

Phần 4 : 4.1 Sự xuất hiện Thế giới Thứ 3

• Phần lớn các nước TG3 là thuộc địa của các quốc gia Tây Âu như Anh, Pháp, Bỉ, Hà Lan, TBN, BĐN

• Sau CTTG 2 các dân tộc bị áp bức đã vùng giành độc lập

 Các nước đang phát triển hiện nay đều chịu ảnh hưởng của chế độ thuộc địa trong quá khứ trên nhiều phương diện trong với các mức

độ khác nhau.

Xem thêm: Sách ĐHKTQD và Danh mục các nước đang phát triển của WB

4.2 Các cách gọi khác nhau về

các nước đang phát triển

1 Thế giới Thứ 3>< Thế giới Thứ nhất, Thứ 2

(The Third World, First and Second World)

2 Các nước lạc hậu>< Các nước tiên tiến

(Backward and Advanced economies)

3 Các nước kém phát triển>< Các nước phát

triển (Less or under-developed and more or developed)

4 Các nước đang phát triển>< Các nước phát

triển (Developing and Developed)

5 Các nước vùng Nam>< các nước vùng Bắc

Phần 5: Đặc điểm của các nước

5.1 Những điểm tương đồng

người ăn theo

càng tăng

xuất khẩu sản phẩm thô

trong quan hệ quốc tế

5.2 Những điểm khác biệt

có thể xem xét sự khác biệt trên các phương diện:

• Quy mô đất nước

• Hoàn cảnh lịch sử

• Nguồn nhân lực và nguồn lực vật chất

• Cơ cấu kinh tế

• Mức độ phụ thuộc vào bên ngoài về kinh tế, chính trị và văn hóa

5.3 Nguyên nhân của nghèo đói

tại các nước đang phát triển

• Có thể khái quát hóa nguyên nhân của nghèo đói tại các nước đang

phát triển qua khái niệm “vòng luẩn quẩn của đói nghèo” (vicious circle of poverty) từ cả hai phía cung và cầu

Từ phía cầu

Quy mô trưòng

quá nhỏ

Không kích thích các nhà đầu tư tiềm năng

Không có vốn đầu tư thêm Năng suất thấp

Thu nhập thấp

Vì vậy

Việc tìm ra phương thức phát triển kinh tế nói chung và tăng

trưởng nhanh nói riêng và thoát nghèo là điều thật cấp thiết đối

với nhóm nước này