Tham luânm nâng cao chất lượng môn Địa Lý - THCS

Nhà trường còn thiếu các phương tiện , – Việc dạy môn địa lý phần nhiều là GV chéo môn – HS luôn coi bộ môn địa lý trong nhà trường là môn phụ,nên ít đầu tư thời gian học tập nâng cao..

Tham luận Nâng cao chất lượng dạy học

Môn Địa lý THCS

Người thực hiện: Đặng Thế Vĩnh

PHÒNG GD&ĐT HOÀ BÌNHTRƯỜNG THCS VĨNH HẬU

I.Tình hình dạy và học của bộ môn

II.Những khó khăn khách quan và chủ

quan1.Nguyên nhân khách quan:

 Giáo viên phân đại đa số là được các trường sư phạm đào tạo lồng ghép với các bộ môn khác: Văn –Sử

-Địa, Sử -Địa, Sinh-Hóa-Địa Như vậy môn Địa lý thường là môn 2 hoặc 3 trong chuyên ngành đào tạo

Vì thế thời lượng mà mà kiến thức chuyên ngành Địa

lý của giáo viên không nhiều dẫn đến khó khăn cho việc giảng dạy sau này

 Môn địa lý lâu nay vẫn được coi là môn phụ nên việc dạy kê,dạy thay, người nào dạy cũng được, chưa được quan tâm sâu để đầu tư nghiên cứu

2.Nguyên nhân chủ quan

 Phần lớn giáo viên giảng dạy môn Địa lý có nghiệp vụ chuyên ngành không sâu Bộ môn Địa lý luôn được coi nhẹ ít được quan tâm

 GV trực tiếp giảng dạy thiếu sự đầu tư, nên việc

chuẩn bị từ khâu soạn giảng đến việc dạy chưa đảm bảo nội dung, phương pháp theo yêu cầu của bộ môn tính chính xác, khoa học

 Việc sử dụng các phương tiện dạy học chưa chính xác ,khoa học pháp chưa đảm bảo đúng phương pháp đặc trưng của môn

III.Những khó khăn,yếu kém của

GV trong khi giảng dạy

• 1.Khó khăn:

– Phải đầu tư nhiều bảng biểu tự làm cho 1 tiết dạy theo phương pháp mới thiếu kinh phí

– GV đa số chưa sẵn sàng cập nhận kiến thức tin học

để sử dụng vào việc khai thác kiến thức mới, bổ trợ cho việc giảng dạy Nhà trường còn thiếu các

phương tiện ,

– Việc dạy môn địa lý phần nhiều là GV chéo môn

– HS luôn coi bộ môn địa lý trong nhà trường là môn phụ,nên ít đầu tư thời gian học tập nâng cao.

2 những yếu kém của giáo viên khi

giảng dạy.

• Việc chuyển đổi vận dụng các phương pháp dạy học mới còn chậm Nhiều giáo viên còn dùng chủ đạo

phương pháp đọc chép trong tiết dạy, dạy chay

• Chưa quan tâm rèn luyện các kỹ năng tìm hiệu, khám phá khai thác kiến thức địa lý cho học sinh.

• Chưa quan tâm khai thác các thuật ngữ, khái niệm đặc trưng của môn : Địa lý đạicương lớp 6, địa lý kinh tế xã hội lớp 9.

• GV còn yếu về kỹ năng hướng dẫn học sinh khai thác, lược đồ,tranh ảnh,sôliệu,so sánh tổng hợp,các hiện

tượng yếu tố địa lý.

• Việc ra đề kiểm tra chưa phù hợp với các đối tượng HS.Chấm trả bài không nhận xét sửa lỗi…vv…

IV.Những khó khó khăn,yếu kém của HS gặp phải trong khi học tập1.Khó khăn:

- HS chưa dành nhiều thời gian cho việc làm

bài tập và soạn bài mới

- Thiếu các phương tiện tham khảo,một số

trường còn thiếu các phòng học phải học 2 ca

- Học sinh khối 6 rất mới mẻ với phương pháp tổ chức học tập của bậc THCS

- Học sinh lớp 9, tập trung học các bộ môn mà các em đã định hướng học các phân ban ở bậc THPT Thường là ban A,B còn ban c trong đó

có môn địa lý ít được các em đầu tư

2 những yếu kém của học sinh

trong khi học tập

• Kỹ năng khai thác đọc, phân tích, so sánh, tổng hợp, các kiến thức địa lý trên các bản đồ,lược đồ,tranh ảnh, bảng số liệu…

• Các em chưa đầu tư nhiều thời gian cho bộ môn địa lý vì gián tiếp là các bậc cha mẹ các em

luôn nhận thức: đây chỉ là bộ môn phụ từ đó

thiếu sự động viên đôn đốc con cái học tập

• HS thiếu ý thức tự học ,tự mình khám phá kiến thức mới, HS còn học “vẹt”

• Kỹ năng vẽ biểu đổ còn yếu.(qua các kỳ thi HSG)

V.Những biệt pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn địa lý

A Mục tiêu của bộ môn đại lý trong trường THCS:

 Môn địa lý trong trường THCS góp phần làm cho học

sinh có được kiến thức phổ thông,cơ bản,cần thiết về trái đất-môi trường sống của con người,về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc tế, quốc gia

 Bước đầu hình thành thế giới quan khoa học,tư tuởng

tình cảm đúng đắn và làm quen vận dụng những kiến thức địa lý để ứng xử phù phù hợp với môi trường tự nhiên,xã hội xung quanh phù hợp với yêu cầu của đất nước,xu thế của thời đại.

B.Học xong chương trình Địa lý bậc THCS, Hs cần đạt được.

1.kiến thức:

- HS có được kiến thức phổ thông ,cơ

bản,cần thiết,về trái đất- môi trường sống của con nguời (các thành phần của môi trường và tác động qua lại của giữa chúng; về các hoạt động của con người (quần cư,các hoạt động sản xuất chính của conngười trên trái đất)

- Biết được một số đặc điểm của tự nhiên,dân

cư và các hoạt động kinh tế của con người, ở những khu vực khác nhau trên trái đất

2.Kỹ năng:

 Sử dụng tương đối thành thạo các kỹ năng địa lý,( trước hết là kỹ năng quan sát nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên,kinh tế xã hội; kỹ năng sử dụng bản đồ và lập sơ đồ đơn giản) để tìm hiểu địa

lý địa phương và tự bổ sung kiến thức cho mình

 Thấy được sự đa dạng của tự nhiên, mối tương

tác giữa các thành phần động môi trường tư

nhiên,giữa môi trường với con người

 Thấy được sự cần thiết phải kết hợp khai thác tài nguyên thiên nhiênvà phát triển môi trường bền

vững

 Hiểu biết tương đối vững chắc các đặc điểm tự nhiên,dân cư,kinh tế,xã hội và những vấn đề của môi trường của quê hương đất nước

 HS sử dụng kiến thức đã học để giải thích một

số hiện tượng địa lý thường xảy ra trong môi

trường học sinh đang sống

 HS Vận dụng một số kiến thức,kĩ năng địa lý vào cuộc sống sản xuất ởđịa phương

3 Thái độ tình cảm:

 Giáo dục tình yêu thiên nhiên và con người

trong lao động;tình cảm đó được thể hiện qua việc tôn trọng thiên nhiênvà các thành quả kinh tế,văn hoá việt nam, của các nước trên thế giới

 Có niềm tin vào khoa học,có ý thức tìm hiểu giải thích khoa học về các hiện tượng,sự vật địa lý

 Hs tham gia vào các hoạt động bảo vệ,cải tạo môi trường nâng cao chất lương cuộc sông gia dình cộng đồng ,xây dựng bảo vệ quê hương

đất nước ngày một đẹp giàu

II Định hướng chung về phương pháp

dạy học

1 Định hướng về phương pháp dạy học theo tinh

thần đổi mới:

-Vận dụng mọi PPDH và Mọi hình thức TCDH nhằm giúp học sinh vừa có kiến thức,vừa rèn luyện được kỹ năng và các năng lực hoạt

động

-Quá trình dạy học là quá trình Gv tổ chức

choHS hoạt động,hướng dẫn học sinh thu

thập,tổng hợp và xử lý thông tin từ các nguồn khác nhau như: SGK,Bản đồ,mô hình,mẫu vật tranh ảnh ….làm cho học sinh nắm được và

vận dụngcác phương pháphọc tập của bộ môn

để các em tự bổ sung kiến thức

2 Phương pháp và hình thức tổ chức:

• Trong quá trình dạy học địa lý cần hạn

chế phương páp thuyết trình,diễn giảng

mang tính “nhồi nhét” kiến thức.

• Tăng cường các hình thức tổ chức HS

học tập cá nhân,học theo nhóm và có điều kiện tổ chức cho các em tham quan, tìm

hiểu thực tế địa phương.

• Tận dụng tối đa và sự dụng có hiệu quả

các thiết bị dạy học của bộ môn sẵn có và

tự làm.

Gi ảipháp nâng cao chất lượng cụ

thể ở khối lớp 6 và 9

• Đối với Lớp 6

• GV Sử dụng các PTDH đối HS với lớp 6:

 Việc sử dụng mô hình quả địa cầu :

– GV viên cần có các thao tác chính xác,khoa học (Để quả địa cầu trên bàn đúng hưóng thuận chiều nhìn của học sinh phù hợp với tranh mô phỏng trong SGK – GV hình thành khái niệm hướng tự quay quanh trục

từ tây qua đông,quỹ đạo trái đất ,chuyển động tịnh tiến của trái đất quang mặt trời.

– GV cần thao tác mẫu như: quay quả địa cầu trên quỹ đạo theo hướng của trái đất từ tây sang đông hoặc chuyển dịch quả địa cầu trên quỹ đạo tưởng tượng

để học sinh quan sát và thao tác đúng.

 Việc sử dụng bản đồ:

• GV cần hướng dẫn cho học sinh làm việc với

bản đồ theo các bước sau:

– Đọc tên bản đồ và bảng chú giải để biết đối tượng địa

lý được thể hiện trên bản đồ là gì và người ta thể

hiện đối tượng đótrên bản đồ như thế nào( bằng các

– Dựa vào bản đồ,kết hợp với kiến thức địa lý, vân

dụng các thao táctư duy ( so sánh phân tích,tổng

hợp…) để phát hiển các mối qua hệ địa lý không thể hiện trực tiếp trên bản đồ(ở lớp 6 ,chủ yếu là mối

 về sử dụng tranh ảnh địa lý ( treo tường)

– Việc khai thác tiên1 hành theo các bước sau:

+GV nói tên của bức tranh nhằm xác định xem bức

tranh đó thể hiện cái gì ( Đối tượng địa lý nào).

+GV chỉ ra các đặc điểm thuộc tính của đối tượng địa lý được thể hiện trên bức tranh.

+Nêu biểu tượng và khái niệm địa lý trên cơ sở những đặc điểm thuộc tính đó Tìm cách giải thích các thuộc tính

Tuy nhiên tranh ảnh chỉcó tác dụng giúp HS khaithác được một số đặc điểm và thuộc tính nhất định Vì

vậy GV cần gợi ý cho HS vân dụng kiến thức đã

học,kết hợp bản đồ,biểu đồ ,các số liệu để giải thích

 Về sử dụng biểu đồ:

– GV cần hướng dẫn phân tích lược đồ theo các bước: + Đọc tiêu đều trên phía trên hoặc phía dưới của bản

đồ xem bản đồ thể hiện hiện tượng gì?

+Các đại lượng thể hiện trên biểu đồ là gì,trên lãnh thổ nào và vào thời gian nào? trị số các đại lượng được tính bằng gì?

+Dựa vào các số liệu thống kê đã được trực quan hoá trên biểu đồ, đối chiếu, so sánh chúng với nhau và rút

ra nhận xét về các đối tượng và hiện tượng địa lý

được thể hiện.

Chú ý : HS lớp 6 còn nhỏ, lại ở lớp dầu cấp do đó Gv cần hướng dẫn học sinh tỉ mỉ từng bước làm việc với các loại phương tiện dạy học để khai thác kiến

thức,từ đó hình thành kỹ năng sử dụng các

phươngtiên dạy họcvà các em có thể vân dụng các

kỹ năng nay cho các lớp sau.

• Đối với Lớp 9

• GV rèn luyện,củng cố và hình thành các kỹ năng ở

mức độ cao khi khai thác kiến thức địa lý 9

– Rèn luyện kỹ năng phân tích văn bản.

– Rèn luyện kỹ năng đọc,và khai thác kiến thức từ lược đồ, bản đồ.

– Rèn luyện kỹ năng xử lý số liệu thống kê theo các yêu cầu trước

– Rèn luyện kỹ năng xây dựng sơ dờ câu trúc và sơ đồ thể hiện mối quan hệ qua lại giữa hiện tượng tự nhiên,kinh tế xã hội.

– kỳ năng viết và trình bày các báo cáo ngắn.

– Kỹ năng liên hệ thực tế ở địa phương.

GV giáo dục thái độ ,tình cảm.

– Giáo dục tình yêu quê hương đất nước,bảo

vệ môi trường , ý thức công dân và định

hướng nghề nghiệp phục vụ tổ quốc sau này cho HS

Hình thức tổ chức dạy học và

phương pháp cụ thể

• 1 Tổ chức hoạt động trên lớp:(chung choK6,K9)

a Hình thức hoạt động cá nhân: ( các buớc sau)

+ GV nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức

( qua câu hỏi bài tập… chung cho cả lớp)

+GV hướng dẫn gợi ý các câu hỏi hoăc làm bài tập

• B.Hình thức học tập theo nhóm:

+ đây là hình thức phát huy tính tích cực của mỗi

cá nhân HS được phân công thực hiện một công việc và toàn bộ nhóm phải phối hợp với nhau

để hoàn thành công việc chung

+Thông qua sự hợp tác,tìm tòi ,nghiên cứu,thảo luận, tranh luận trong nhóm, ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ, được điều chỉnh khẳng định hay bác bỏ Qua dó học sinh sẽ hứng thú và tư tin hơn trong học tập

+ Hình thức học tập này còn tạo điều kiện cho

các em rèn kuyện năng kực làm việc hợp tác

C Cách chia nhóm:

– Theo kinh nghiêm thực tế cho thấy việc chia các

nhóm HS hoạt dộng có hiệu quả nhất lá cặp nhóm ( 2

em hoặc 4 em/ nhóm ) Nếu chia nhóm lớn một số học sinh yếu kém không có cơ hội làm việc, thường ỉ lại cho học sinh khá giỏi thực hiện

– Các nhóm này được duy trí theo công việc hoặc theo nội dung từng tiết học ví thế các thành viên trong

nhóm có thể thay đổi do GV phân công linh hoạt theo yêu cầu kiến thức từng tiết học.

– Mỗi nhóm được phân công một nhiệm vụ khác nhau

D Các bước tiến hành HĐ nhóm

• Bước 1: GV họp chung cả lớp,nêu vấn đề xác

định nhiệm vụ nhận thức cho các nhóm,gợi ý

hướng dẫn học sinh tiến hành công việc ( nếu

• Bước 3: HS cử đại diện báo cáo kết quả làm

việc ,góp ý bổ sung cho nhau

• Bước 4:GV tổng kết,bổ sung, chuẩn xác kiến

thức

• GV nhận xét, động viên khuyến khích các nhóm

Ví dụ khi dạy bài 7 - mục I Địa lý 6

Dựa vào hình ảnh dưới đây, em hãy cho biết:

- Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng nào ?

- Trái đất tự quay một vòng quanh trục hết bao nhiêu thời gian ?

B

Nhóm cặp 2 em

D ùng phiếu học tập dạy bài 13 - địa 6

2.Phương pháp giảng dạy địa 9

• Thiết kế bài dạy dưa trên hoạt động day học ,mà trung tâm là hoạt động của HS.

-Tăng cường các kỹ năng phân tích,tổng hợp,kỹ năng đặt câu hỏi từ các nguồn thông tin được khai thác ở các dạng tài liệu khác nhau ( Văn bản, bản đồ,biểu đồ….)

-Khai thác những đặc trưng địa lý, trong số đó nổi bật là vai trò của vị trí địa lý, đặc điểm phân bố các hiện tượng

và các quá trình địa lý, mối quan hệ không gian và sự

tác động qua lại trên không gian của các hiện tượng tự nhiên và kinh tế -xã hội Sự biến đổi của hiện tượng

theo thời gian nhờ thế mà tạo sự hấp dẫn của các bài học địa lý kinh tế -xã hội Việt nam và tạo điểm khác biệt

D ạy bài vùng trung du và miền núi bắc bộ

Để khai thác kiến

thức tài nguyên du

lịch GV cho HS bài

tập ( cặp nhóm)

1.Đây là địa danh gì?

2.Địa danh này thuộc

tỉnh nào ?

3.Nó thuộc loại tài

nguyên du lịch gì ?

3.Phương pháp đánh giá kiểm tra

1 Nguyên nhân chủ quan

 Một số GV chưa thật sự nắm vững các yêu cầu cơ bản của việc kiểm tra đánh giá và qui trình biên soạn đề

kiểm tra theo tinh thần đổi mới

 Khi ra đề kiểm tra chưa bám sát mục tiêu của nội dung chương trình

 Chưa phát huy năng lực sáng tạo trong công tác kiểm tra, đánh giá.

2 Nguyên nhân khách quan

 Vị trí của môn Địa lí vẫn còn bị xem nhẹ và HS chưa

thật sự hứng thú học tập bộ môn này

 Các yếu tố hỗ trợ công tác kiểm tra, đánh giá như: kinh phí, phương tiện thiết bị dạy hoc … vẫn còn nhiều hạn

NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN CỦA VIỆC KIỂM TRA,

ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ

1 Đảm bảo tính khách quan, chính xác

 Tạo cơ hội để mỗi HS thể hiện chính xác, trung thực

năng lực của mình

 Nhận định thật sát điều kiện hoàn cảnh cụ thể môi

trường dạy học, tránh tình trạng áp đặt, chủ quan.

2 Đảm bảo tính toàn diện, hệ thống

 Chú trọng việc đánh giá cả về kiến thức, kĩ năng và

năng lực tư duy, thái độ

 Nội dung kiểm tra phải vừa sức, bám sát mục tiêu

của chương trình

 Không đặt ra những nhiệm vụ quá khó khăn, không

thích hợp với các em.

 Kết quả đánh giá:

+ Là kết quả của một quá trình lâu dài + Là kết quả tổng hợp của việc đánh giá bằng nhiều hình thức sau mỗi bài học.

3 Nội dung mỗi bài kiểm tra cần đảm bảo

 Cơ bản, cập nhật

 Chuẩn mực (phù hợp)

 Có sự phân hoá HS

4 Công khai và kịp thời

 Việc tổ chức và kết quả kiểm tra đánh giá phải được

công khai, thông báo cho tất cả HS đều biết

 Kết quả kiểm tra đánh giá phải tuân thủ theo đúng

NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN CỦA VIỆC KIỂM TRA,

ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ

Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện

và sát với mục tiêu của chương trình Địa lí ở THCS

a Về kiến thức: Kết quả học tập của HS ở bậc THCS cần

được đánh giá theo 6 mức độ Cụ thể như sau:

 Nhận biết:

Là mức độ kết quả học tập thấp nhất vì nó chỉ đòi hỏi

sự vận dụng trí nhớ HS chỉ cần ghi nhớ và tái hiện kiến thức thông qua các dấu hiệu đặc trưng của đối tượng địa lí.

Ví dụ:

Hãy xác định và

điền các cụm từ

“núi già”; “núi trẻ”

vào chỗ (…? )

ở các hình A và B

Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện

và sát với mục tiêu của chương trình Địa lí ở THCS

 Thông hiểu:

Đòi hỏi HS phải giải thích được các hiện tượng, chứng

minh và phân tích được các mối quan hệ địa lí (vận

dụng mối quan hệ nhân quả).

I G I Á O

V I Ê N

Cơ cấu kinh tế của Ấn Độ ( Đơn vị : % )

Các ngành Khu vực I Khu vực II Khu vực III

Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện

và sát với mục tiêu của chương trình Địa lí ở THCS

Tổng hợp:

Là khả năng thiết lập lại các thông tin từ các nguồn tài liệu khác nhau Trên cơ sở đó tạo lập một hình mẫu - một đối tượng địa lí mới bằng tư duy, sự sáng tạo và gia công thông tin.

Ví dụ:

Dựa vào bản đồ bên, hãy cho biết:

Nhờ những yếu tố tự nhiên nào mà vùng Đồng bằng sông Cửu Long lại có thế mạnh sản xuất lương thực,

thực phẩm ?

MIỀN TỰ NHIÊN NAM TRUNG BỘ VÀ NAM BỘ

Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện

và sát với mục tiêu của chương trình Địa lí ở THCS