Tiết 128 của Tươi

* * Nghĩa t ờng minh là: phần thông báo đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu... Mẩu chuyện vui NHầM Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, sợ ng ời ta c ời vội vàng hất nó xuống đ

đến dự giờ Ngữ Văn

* * Nghĩa t ờng minh là:

phần thông báo đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

Mẩu chuyện vui

NHầM

Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, sợ ng ời ta c ời vội vàng hất

nó xuống đất nói:

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

Có ng ời cúi xuống đất cố tình tìm đ ợc con rận nhặt lên:

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

(Truyện c ời dân gian Việt Nam)

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

Mình không

ở bẩn làm gì

có rận !

T ởng là không bẩn, thế mà có rận !

TiÕt 128:

I §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

1 T×m hiÓu VD:

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u.

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một “giây“ nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng

củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố “ Tắt Đèn)

Sau bữa này con khụng được ở nhà nữa Mẹ đó

bỏn con.

Mẹ đó bỏn con cho nhà cụ

Nghị thụn Đoài.

(2) Mẹ đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.

⇒ ChÞ DËu kh«ng muèn nãi th¼ng ra mét sù thËt khiÕn

c¶ hai mÑ con ph¶i ®au lßng.

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nh ờng nhịn cho u.

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một “giây“ nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng

củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố “ Tắt Đèn)

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó

liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:

- U bán con đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u

đừng đem bán con đi, tội nghiệp U để con ở nhà chơi với em con (Ngô Tất Tố “ Tắt Đèn)

Tiết 128:

I Điều kiện sử dụng hàm ý

1 Tìm hiểu vd:

2 Nhận xét

Điều kiện sử dụng hàm ý : -

Ng ời nói ( ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu nói

- Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải đoán

hàm ý.

3 Ghi nhớ/Sgk

- Câu nói thứ hai hàm ý rõ hơn vì cái Tý không hiểu

hàm ý của câu nói thứ nhất.

Lợn cưới, áo mới

Có anh tính hay khoe của Một hôm, may được cái áo mới, liền đem

ra mặc, rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai đi qua người ta khen Đứng mãi

từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.

Đang tức tối, chợt thấy một anh, tính cũng hay khoe, tất tưởi chạy

đến hỏi to:

- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?

Anh kia liền giơ ngay vạt áo ra, bảo:

- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này , tôi chẳng thấy con lợn nào chạy

qua đây cả!

Vi ph ạm phương châm vê lượng =>H m ý khoe khoang à

Anh Sáu vẫn ngồi im giả vờ không nghe, chờ nó

gọi “Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói

vọng ra:

- Cơm chín rồi!

(Nguyễn Quang Sáng - Chiếc lược ngà)

Vi phạm nguyên tắc xưng

hô (không dùng từ ba)

=>Hàm ý - Vô ăn cơm

- Tôi chưa coi ông

là ba tôi.

Tôi bùi ngùi nhìn lão, bảo:

- Kiếp ai cũng thế thôi, cụ ạ!

Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng?

(Nam Cao – Lão Hạc)

Câu hỏi được dùng với

mục đích khẳng định. ⇒Hàm ý : Tôi cũng không

sung sướng hơn.

*Có nhiều cách để tạo hàm ý trong câu:

- Cố tình vi phạm các phương châm hội thoại

và quy tắc xưng hô.

- Sử dụng hành động ngôn ngữ gián tiếp.

– Anh nói nữa đi - Ông giục.

- Báo cáo hết !– Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ -

Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và cô

vào trong nhà Chè đã ngấm rồi đấy.

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già

Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.

(Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ Sa Pa)

II Luyện tập

Bài tập 1 a

Tiết 128:

Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già

Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.

I Điều kiện sử dụng hàm ý

Mời bỏc và cụ vào uống nước.

Bài tập 1.c

Tiết 128:

I Điều kiện sử dụng hàm ý Thoắt trông nàng đã chào th a:

“Tiểu th cũng có bây giờ đến đây!

Đàn bà dễ có mấy tay,

Đời x a mấy mặt đời này mấy gan!

Dễ dàng là thói hồng nhan, Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.“

Hoạn Th hồn lạc phách xiêu, Khấu đầu d ới tr ớng liệu điều kêu ca

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

Quyền quý nh tiểu th

m cũng có lúc phải à

đến tr ớc ta ?

Hãy chuẩn bị nhận lấy sự báo oán thích

Việc sử dụng hàm ý không thành công.

Vì “Anh Sáu vẫn ngồi im”, tức là anh tỏ ra không cộng tác

(vờ như không nghe, không hiểu)

Cơm sôi rồi, nhão bây gìơ!

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

Bµi tËp 3

§iÒn vµo l ît lêi cña B mét c©u cã hµm ý tõ chèi

A: Mai vÒ quª m×nh ®i !

B: /“/

A: §µnh vËy

Sử dụng hàm ý phải tuân theo phương châm lịch sự và phù hợp hoàn cảnh giao tiếp.

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

Bµi tËp 4

Việc tác giả so sánh “hi vọng” với “con đường” có hàm ý gì?

A Hi vọng không có thực cũng như trên mặt đất vốn không có đường

B Hi vọng cũng lâu dài và gian khó như những con đường trên mặt đất

C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được

D Hi vọng sẽ bất ngờ xuất hiện trong cuộc sống mà nhiều khi ta chẳng biết trước được

C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được

II LuyÖn tËp

TiÕt 128:

I §iÒu kiÖn sö dông hµm ý

Bµi tËp 5

- Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho

đến hoàng hôn Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng

đến nơi nào.

- Chơi với chúng tớ cậu sẽ đ ợc tận h ởng một cuộc phiêu l u kì thú nhất trên đời!

- Bọn tớ chơi từ khi thức

dậy cho đến lúc chiều tà

Bọn tớ chơi với bình minh

ViÕt mét ®o¹n

hội thoai

cã sö dông hµm ý

vµ chØ râ hµm ý Êy?

vào câu nói.

Người nghe ( người đọc ):

có năng lực giải đoán

có văn hoá trong giao tiếp

TRONG VĂN CHƯƠNG

Tăng tính hàm súc

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

Nghĩa tường minh

là phần thông báo được

diễn đạt trực tiếp

bằng từ ngữ trongcâu.

Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

Người nói (người viết)

có ý thức đưa

hàm ý vào câu nói.

Người nghe (người đọc)

có năng lực giải đoán hàm ý.

TiÕt häc kÕt thóc