hôi thoai 8

Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tơi, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng t

Học học nữa học mãi

10

Lớp 8B Trường THCS Đoàn Thị Điểm

Kiểm tra bài cũ

Bài tập:

Nam hỏi:- Cậu làm bài tập chưa?

An trả lời: - Tớ làm rời

Câu hỏi của Nam và câu trả lời của An đã

thực hiện hành đợng nói gì?

Hành đợng hỏi và hành đợng trả lời

Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

* Ví dụ 1:

I Vai xã hội trong hội thoại:

Ví dụ 1: - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi :

mày không?

[…] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tơi, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

- Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

[…] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

- Sao cô biết mợ con có con?

Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn. […]

Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không

ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật

Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

- Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập

chừng nói tiếp:

-Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ

mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn

phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

( (Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Cháu, con, cô

Cháu

Vai xã hội Vai xã hội

Ví dụ 1

I Vai xaừ hoọi trong hoọi thoaùi:

* Vai xã hội là vị trí của ng ời tham gia hội thoại đối với ng ời khác trong cuộc thoại.

Ví dụ Ví dụ 1

áo mới Xưng hô

Vai xã hội Trên

Vai xã hội

Thân

Bà cô

tao mày Cô Vai xã hội

Tôi - Anh Tôi - Anh

Người có lợn cưới

Người vừa quen

Vai xã hội

Người vừa quen

Sơ

Ví dụ 2

Quan hệ trên dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)

Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

H ải là bạn học phổ thông với con mẹ ạ!

M ẹ ơi, nhà

con là bạn

học cùng

anh Hải đấy.

V âng! Cũng đã lâu rồi

cháu mới gặp lại bạn Minh B ố ơi, nhà bác có ở gần đây

không ạ?

Th ật là vinh hạnh khi được cháu ở lại dùng bữa trưa với gia đình.

* Vì quan hệ xã hội rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều.

* Ví dụ 1: Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

Cách đối xử của người cô :

-Thiếu thiện chí khơng phù hợp với quan hệ ruột thịt, khơng thể hiện thái độ đúng mực của người trên đối với người dưới.

I Vai xã hội trong hội thoại:

Ví dụ 1:

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu

không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tội, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng

… … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nge Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một

… hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một

vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù

Ví dụ 1:• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

• - Hồng ! mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩ cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu

không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tội, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng

… … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nge Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta một

… hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một

vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chổ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù

sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải

có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

• ( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

* Ví dụ 1: Đoạn trích“Trong lòng mẹ”

Thái độ của Hồng:

- Hồng phải kìm nén sự bất bình vì Hồng là cháu ( người thuộc vai dưới)

I Vai xã hội trong hội thoại:

* Khi tham gia hội thoại mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nĩi cho phù hợp.

Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội.

+ Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân

tình)

Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

(SGK / 94)

*Theo địa vị xã hội:

+ Cai Lệ : vai trên +Chị Dậu vai dưới

*Lượt hội thoại 1: Chị Dậu xưng “ tôi ” gọi Cai Lệ “ ông ” ( ngang hàng )

* Lượt hội thoại 2: Chị Dậu xưng “ bà ” gọi Cai Lệ “ mày ” ( trên dưới )

?: Quan hệ giữa các nhân vật tham gia hội thoại trong đoạn trích trên là quan hệ gì ? Ai ở vai trên, ai là vai dưới ? Nó được thể hiện qua từ ngữ nào?

Câu hỏi thảo luận:

Vai xã hội trong hội thoại được thể hiên rất rõ qua cách xưng hô giữa những

đổi trong quá trình hội thoại.

II Luyện tập:

Bài 2: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:

sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phảng này chơi, tôi đi luộc mấy củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.

-  Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.

     Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:

- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xướng đây, tôi đi luộc khoai, nấu nước.

a.     Dựa vào đoạn trích và những điều em biết về truyện Lão Hạc, hãy xác định vai xã hội của hai nhân vật tham gia cuộc hội

thoại trên.

b.     Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật và lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với lão Hạc.

c.     Những chi tiết nào trong lời thoại của lão Hạc và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão

đối vơí ông giáo? Những chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và sự giữ ý của lão Hạc?

Bài 2:

a - Địa vị: ông giáo vai trên, lão Hạc vai dưới

- Tuổi tác: lão Hạc vai trên, ông giáo vai dưới.

b Thái độ vừa kính trọng vừa thân tình của ông giáo đối với lão Hạc:

- Nắm lấy vai gầy của lão, ôn tồn bảo

- Mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai

- Gọi lão Hạc là cụ, xưng hô gộp: “ông con mình”

c Thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão đối với ông

giáo:

Gọi là “ông giáo”, dùng từ “dạy” thay cho từ “nói”

Xưng hô gộp “ chúng mình”, cách nói chuyện xuề xoà

Chi tiết nào thể hiện tâm trạng không vui và sự giữ ý của lão