Cây thuốc vị thuốc Đông y - CÂY GAI DẦU docx

Hạt không có nội nhũ, chứa nhiều dầu.. Ðồng bào Mèo thường dùng lấy sợi nên mới có tên là Gai mèo, và có nơi trồng lấy hạt cho dầu... Ðể làm thuốc, người ta đem hạt sao già để giảm độc ở

Cây thuốc vị thuốc Đông y - CÂY GAI

DẦU

Cây Gai dầu

CÂY GAI DẦU

Fructus Cannabis

Tên khác: Gai mèo, Bồ đà, Cần sa

Tên khoa học: Cannabis sativa L họ Gai mèo (Cannabinaceae)

Mô tả: Cây thảo sống hàng năm cao 1-3m; thân vuông có rãnh dọc,

phủ lông mềm, sù sì Lá thường mọc so le, có cuống, có lá kèm, có phiến chia đều tận gốc thành 5-7 lá chét, hẹp, hình ngọn giáo, nhọn, có răng cưa Hoa đơn tính khác gốc, các hoa đực xếp thành chùm xim kép

ở nách và ở ngọn; các hoa cái xếp thành xim hay xim co ở nách những

lá bắc dạng lá Quả bé dạng trứng, dẹp, có mũi nhọn ở đầu, không mở nhưng do áp suất mà tách ra hai nửa và bao bởi hoa tồn tại Hạt không

có nội nhũ, chứa nhiều dầu

Hoa tháng 5-6, quả tháng 7

Bộ phận dùng: Hạt (Hoả ma nhân -火麻仁)

Phân bố: Cây của Á châu đới ôn được trồng ở nhiều vùng Âu, Phi, Mỹ

châu Ở nước ta cây được trồng nhiều ở vùng rẻo cao miền Bắc Ðồng bào Mèo thường dùng lấy sợi nên mới có tên là Gai mèo, và có nơi trồng lấy hạt cho dầu

Thu hái: Thu hái quả vào tháng 8-9, dùng ép dầu và làm thuốc Ðể làm

thuốc, người ta đem hạt sao già để giảm độc ở vỏ, rồi giã giập sắc uống

Thành phần hoá học: Quả chứa 30% dầu khô gồm các glycerid của

acid linoleic và linolenic Nhân hạt chứa trigonellin L (d)-isoleucine betaine, edestinase - Hoa và lá có chất độc gây nghiện:

tetrahydrocannabinol và các chất cùng nhóm

Công năng: Nhuận táo, hoạt trường, thông tiện

Công dụng: Hạt: Nhuận tràng, lợi niệu, tiêu phù thũng, dùng trong

trường hợp tiểu tiện bí, đái buốt, đái rắt, cầm nôn mửa

Cũng cần lưu ý là quả cây này dù được sử dụng làm thuốc ăn cho các loài chim nhỏ; dầu khô của nó dùng để sơn; khô dầu của nó giàu về protein, dùng làm thức ăn cho gia súc

Cách dùng, liều dùng: 12-20g hạt nghiền nhỏ, lọc vắt lấy nước, để nấu

thành cháo, thêm hành, hạt tiêu và muối, ăn khi đói

Bài thuốc:

1 Chữa chứng táo bón: Nhân hạt Gai dầu và hạt Tía tô lượng bằng nhau, giã nhỏ, cho vào nước ngâm hoặc đun sôi, bỏ bã, lấy nước nấu

cháo ăn

2 Chữa đi lỵ ra máu không dứt: Nhân hạt Gai dầu nấu với Ðậu xanh

ăn

3 Chữa trong khi có thai, thai bị tổn thương sinh đau bụng Hạt Gai dầu 30g đập giập sao thơm, sắc uống

4 Chữa phong độc, xương tuỷ đau nhức: Nhân hạt Gai dầu sao thơm, ngâm rượu uống

ở nước ta, đồng bào miền núi thường dùng Gai dầu để lấy sợi dệt vải và cũng để lấy hạt chế dầu

Kiêng kỵ: Không nên dùng dài hạn cho cả nam lẫn nữ, có thể gây di

tinh ở nam

Ghi chú: Có hai loài Gai dầu, Gai dầu Trung Quốc Cannabis sativa L

var chinensis được trồng chủ yếu để lấy sợi dệt vải và hạt làm thuốc, loài này có hàm lượng chất gây nghiện trong hoa và hạt thấp Gai dầu

Ấn độ - Cannabis sativa L var indica có hàm lượng chất gây nghiện cao, cấm trồng ở nhiều nước