Ung thư vòm miệng và cổ họng - Phần 2 doc

Ung thư vòm miệng và cổ họng Phần 2 Phản ứng phụ của trị liệu Việc chữa trị ung thư thường gây hư hoại cho những tế bào lành mạnh, nên thường có phản ứng phụ.. Trong bất cứ thời kỳ nào

Ung thư vòm miệng và cổ họng

Phần 2

Phản ứng phụ của trị liệu

Việc chữa trị ung thư thường gây hư hoại cho những tế bào lành mạnh, nên thường có phản ứng phụ Phản ứng phụ tùy thuộc vào vị trí của khối u, cách chữa trị và mức đọ chữa trị nhiều hay ít phản ứng phụ không xuất hiện giống nhau cho tất cả mọi người, có thể thay đổi từ lần chữa trị này so với lần chữa trị khác Trước khi chữa trị, bác sĩ sẽ giải thích việc phản ứng phụ có thể xảy ra và cách ngăn ngừa

Trong bất cứ thời kỳ nào của ung thư, supportive care (tạm dịch là

“chữa trị phụ” nhằm giúp bệnh nhân duy trì sức khỏe, chịu đựng những phản ứng phụ, biến chứng từ việc chữa trị chính) cũng được sử dụng để giúp bệnh nhân dễ chịu hơn

Giải phẫu

Thời gian cần thiết để phục hồi không đồng nhất cho mọi bệnh nhân, một vài ngày hậu giải phẫu là thời gian chịu đau đớn và thuốc men được dùng để giảm đau Trước khi mổ, nên thảo luận với bác sĩ và y tá về cách giảm đau Thuốc men có thể gia giảm để làm dịu cơn đau hậu giải phẫu

Bệnh nhân sẽ mệt mỏi, mất sức trong một thời gian ngắn giải phẫu cắt bõ một khối u nhỏ thường không gây hiệu quả nhưng với khối u lớn, bác

sĩ có thể phải cắt bỏ một phần miệng, lưỡi hoặc cả quai hàm nên bệnh nhân

sẽ gặp khó khăn khi nhai nuốt hoặc nói và khuôn mặt sẽ thay đổi khá nhiều bác sĩ giải phẫu thẩm mỹ có thể tái tạo khuôn mặt sau khi cuộc giải phẫu cắt

bỏ khối ung thư hoàn tất

Xạ trị

Hầu hết mọi bệnh nhân đều chịu phản ứng phụ sau cuộc xạ trị Vì vậy cần khám răng miệng và chữa trị các chứng sâu răng, hư nướu khoảng 2-3 tuần lễ (đủ thời gian để lành bệnh) trước khi bắt đầu xạ trị Phản ứng phụ tùy

thuộc vào lượng và loại xạ trị Phản ứng phụ thường biến mất một thời gian ngắn sau khi xạ trị nhưng khô miệng thì có thể vĩnh viễn

Phản ứng phụ của xạ trị có thể bao gồm:

- Khô miệng khiến nhai nuốt, nói trở nên khó khăn và răng dễ sâu bệnh nhân có thể nhắp nước nhiều lần trong ngày, ngậm đá hoặc kẹo (không chứa đường glucose) để giữ màng nhày trong miệng ẩm ướt

- Sâu răng xuất hiện dễ dàng nên bệnh nhân cần giữ vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng qua nhiều cách sau:

1) Dùng bàn chải mềm để chà răng, nướu và lưỡi; dùng thuốc đanh răng chứa fluoride sau mỗi bữa ăn và trước khi đi ngủ Đôi khi nên nhúng bàn chải vào nước nóng cho mềm sợi trước khi dùng để giảm sự ma sát

2) Nha sĩ có thể giới thiệu một vài loại fluoride gel dùng thoa miệng, răng trước khi, trong khi và sau khi xạ trị

3) Xúc miệng bằng dung dịch pha nước ấm (1 cup) muối (1/8 muỗng

cà phê muối), baking soda (¼ muỗng cà phê), sau đó xúc miệng bằng nước máy

- Rát cổ, miệng : Các vết lở do xạ trị gây đau rát, bác sĩ có thể dùng thuốc giảm đau và sát trùng, cũng như dùng một số thuốc xúc miệng chứa thuốc tê

- Rát & chảy máu nướu răng: Nên dùng bàn chải mềm để đánh răng

và chỉ (floss) để lấy ra thức ăn còn sót giữa các kẽ răng.Tránh những nơi lở Trành dùng tăm xỉa răng

- Nhiễm trùng: màng nhày trong miệng thường bị lở sau cuộc xạ trị và

dễ nhiễm trùng; bệnh nhân cần quan sát miệng răng hàng ngày và báo cho bác sĩ biết khi they sự đổi màu của nướu, vết lở loang rộng

- Chậm lành sau khi chữa răng: xạ trị khiến tế bào và mô không tự lành một cách bình thường, cần đi khám răng thường xuyên hơn sau xạ trị và chữa răng trước khi xạ trị

- Cứng hàm: xạ trị ảnh ưởng đến các cơ nhai khiến việc mở và ngậm miệng trở nên khó khăn Bệnh nhân nên dùng các cách tập thể dục cho bắp thịt trên mặt giữ mức hoạt động bình thường như mở miệng rồi ngạm miệng khoảng 20 lần, ba lần mỗi ngày

- Răng giả không vừa khít sau xạ trị vì các mô trong miệng thay đổi

Và vì các vệt lở, bệnh nhân có thể không còn dùng được hàm răng giả trong

nhiều tuần lễ hoặc kéo dài đến cả năm Sau khi các mô trong miệng lành lặn, nha sĩ có thể điều chỉnh hàm răng giả cho vừa vặn hơn

- Thay đổi vị giác

- Thay đổi âm thanh, tiếng nói: Tiếng nói yếu dần vào cuối ngày, bị ảnh ưởng bởi thời tiết Xạ trị tại thanh quản có thể gây sưng trướng, khản tiếng hoặc bị cảm giác có khối u trong cổ họng

- Tuyến giáp trạng bị ảnh hưởng qua việc giảm nội tiết tố, bệnh nhân cảm they lạnh, lên ký lô, khô da và khô tóc bác sĩ có thể đo lượng nội tiết tố giáp trạng và dùng thuốc men để trợ giúp cho đến tuyến giáp trạng hồi phục

và hoạt động bình thường

- Da thay đổi tại nơi chiếu phóng xạ: khô và đỏ rát; bệnh nhân nên để

da trần nhưng tránh ánh nắng, tránh mặc quần áo cọ xát vào vùng da, và không nên dùng kem thoa da nếu không có sự chỉ dẫn của bác sĩ

- Mệt mỏi: bệnh nhân mệt mỏi mất sức sau xạ trị nhiều tuần lễ nên cần nghỉ ngơi; tuy nhiên sự vận động giúp bệnh nhân lấy lại sức lực nhanh chóng hơn

Hóa trị

Hóa trị có thể gây phản ứng phụ tương tự như xạ trị kể cả đau nướu răng, nhiễm trùng, thay đổi vị giác, đôi khi xuất huyết Phản ứng phụ tùy thuộc vào loại và lượng hóa chất sử dụng Nói chung, hóa chất tiêu diệt tế bào ung thư nên sẽ ảnh hưởng đến những tế bào tăng trưởng nhanh chóng:

- Tế bào máu: Khi hóa chất chữa ung thư hạ thấp số tế bào máu khỏe mạnh, bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng, bầm tím hoặc chảy máu dễ dàng, và mệt mỏi, mất sức Bác sĩ cần thử máu để đo lường số tế bào máu Khi lượng tế bào xuống thấp, bác sĩ có thể dùng thuốc kích thích tủy xương chế tạo tế bào mới nhanh chóng hơn hoặc sẽ được truyền máu

- Tế bào bọc quanh chân tóc: Hóa chất gây rụng tóc Tóc sẽ mọc trở lại sau khi chữa trị, tóc mới có thể khác màu hoặc thay đổi thể dạng

- Tế bào lót các bộ phận tiêu hóa: Hoá chất có thể gây kém ăn, buồn nôn và ói mửa, tiêu chảy, lở miệng

Dinh dưỡng

Dinh dưỡng rất quan trọng trong mọi giai đoạn, trước khi, trong khi và sau khi chữa trị ung thư Bệnh nhân cần một lượng đầy đủ calorie, protein, sinh tố, và khoáng chất Khi cơ thể được bồi bổ đúng mức, bệnh nhân thường cảm thấy dễ chịu hơn

Tuy nhiên, bệnh nhân có thể gặp khó khăn trong việc ăn uống vì nhiều nguyên nhân, mệt mỏi, biếng ăn hoặc khó nuốt thức ăn Khi dùng hóa chất trị liệu, bệnh nhân có thể không còn nếm được thức ăn, hoặc cho rằng thức

ăn không còn hương vị, thơm ngon như trước Bệnh nhân cũng có thể chịu các phản ứng phụ như biếng ăn, buồn nôn, ói mửa, hoặc tiêu chảy

Có nhiều cách để bồi bổ cơ thể khi không thể ăn uống đầy đủ Hãy thảo luận với chuyên viên về dinh dưỡng (registered dietitian) để chọn cách dinh dưỡng thích hợp với đầy đủ calorie, protein, sinh tố (vitamins), và khoáng chất (minerals)

Khi có thể, nên duy trì sự hoạt động, đi bộ, yoga, bơi lội hoặc những hoạt động khác có thể gia tăng năng lực Nên thảo luận với bác sĩ về việc vận động cơ thể và báo cho bác sĩ biết khi việc vận động gây đau đớn

Vết lở trong miệng hoặc khô miệng khiến việc ăn uống khó khăn, bạn

có thể dùng các món ăn lỏng để bồi bổ sức khỏe Đôi khi sau giải phẫu hoặc

xạ trị, bệnh nhân có thể cần dùng ống truyền thức ăn, đây là một ống nhỏ, mềm nhuyễn, được đặt vào dạ dày qua một lỗ hổng tại bụng để dùng tạm thời Khi vòm miệng lành lặn, bác sĩ tháo bỏ ống

Để bảo vệ các mô trong vòm miệng, nên:

- Tránh thức ăn cứng, nhọn như potato chíp

- Tránh thức ăn cay nóng hoặc chứa nhiều acid như trái cây, nước trái cây

- Thức ăn nhiều đường sẽ gây sâu răng

- Rượu bia

Giải phẫu chỉnh hình

Một số bệnh nhân sẽ cần giải phẫu chỉnh hình để tái tạo khuôn mặt bệnh nhân có thể cần trồng răng giả hoặc ghép mô, da, xương từ phần thân thể khác như chân tay Bạn nên thảo luận với bác sĩ giải phẫu thẩm mỹ trước khi chữa trị, việc chỉnh hình có thể được thực hiện trong cùng cuộc giải phẫu cắt bỏ ung thư, hoặc sau khi cuộc giải phẫu chính hoàn tất

Phục hồi

Phục hồi là một phần quan trọng của việc chữa trị ung thư, bác sĩ và các chuyên viên y tế sẽ cố gắng giúp bệnh nhân phục hồi càng sớm càng tốt Mục đích của phục hồi tùy thuộc vào mức độ hư họai và loại trị liệu Chương trình phục hồi có thể từ dùng hàm răng giả, trồng răng, dùng các dụng cụ giúp nhai nuốt và phát âm dễ dàng hơn Các chuyên viên như

chuyên phát âm, dinh dưỡng… là những người góp phần trong chương trình phục hồi

Thăm bệnh định kỳ

Sau khi chữa trị, bệnh nhân sẽ cần được khám bệnh định kỳ Ngay cả khi không có dấu hiệu nào về ung thư tái phát, vẫn cần thăm bệnh vì mầm ung thư có thể còn sót lại trong cơ thể Khám bệnh định kỳ giúp bác sĩ kiểm soát theo dõi diễn tiến của bệnh trạng, các loại thử nghiệm như thử máu, chụp hình phổi, CT scan, nội soi hoặc những loại thử nghiệm khác

Báo cho bác sĩ biết nếu bị bệnh giữa những buổi khám bệnh định kỳ

Những nguồn hỗ trợ

Chứng bệnh nan y như ung thư có thể thay đổi cuộc sống của người bệnh và cả thân nhân Những thay đổi này khó thích nghi và chấp nhận, nên điều dễ hiểu là bệnh nhân cũng như những người thân yêu thường trải qua những giai đoạn khó khăn, phân vân, bất an, buồn rầu Người bệnh có thể lo

âu về gia đình, công việc làm, hoặc sinh hoạt hàng ngày kể cả việc chịu đựng và thích nghi với việc trị bệnh, những chuyến ra vào bệnh viện, phản ứng phụ và những phí tổn trị liệu

Sống với căn bệnh nan y, người bệnh thường sợ hãi, tự trách, giận dữ hoặc buồn rầu Những cảm tính này sẽ khiến đời sống nặng nề buồn thảm hơn Bệnh nhân có thể tìm những nguồn hỗ trợ chia sẻ qua bạn hữu, thân nhân, chuyên viên tâm lý hoặc cả những bệnh nhân khác

Nguồn hỗ trợ có thể bao gồm:

Bác sĩ, y tá, những chuyên viên trong nhóm trị liệu có thể trả lời hầu hết những câu hỏi liên quan đến bệnh trạng Chuyên viên xã hội, chuyên viên tâm lý hoặc những vị lãnh đạo tôn giáo có thể giúp đỡ phần tinh thần Chuyên viên xã hội có thể giới thiệu hoặc chỉ dẫn những nguồn tài trợ, việc chuyên chở, trị liệu tại nhà…

Những nhóm hỗ trợ: bệnh nhân và người thân gặp gỡ các bệnh nhân khác và thân quyến họ để chia sẻ và trao đổi kinh nghiệm về căn bệnh và việc chữa trị Những nhóm hỗ trợ này có thể gặp gỡ qua sự họp mặt, điện thoại, hoặc qua internet

Các chuyên viên tại 1-8-4-CANCER (điện thoại miễn phí trên lãnh thổ Hoa Kỳ) có thể giúp bệnh nhân tìm những chương trình hỗ trợ, dịch vụ

và các tin tức, tài liệu liên quan đến ung thư

Sự hứa hẹn của ngành khảo cứu ung thư

Bác sĩ tại Hoa Kỳ đang thực hiện nhiều cuộc thử nghiệm lâm sàng Thử nghiệm lâm sàng được hoạch định với mục đích trả lời các câu hỏi quan trọng về cách trị liệu hữu hiệu nhất Những tìm hiểu khoa học đã tạo được nhiều lợi ích, giúp con người sống lâu hơn, và khoa học tiếp tục tìm kiếm Các chuyên gia đang tìm kiếm phương pháp ngăn ngừa ung thư, cách tìm ra bệnh sớm hơn, cũng như cách trị liệu hiệu quả hơn

Các chuyên gia đang thử nghiệm các hóa chất trị liệu Họ tìm hiểu kiếm các loại thuốc mới, các cách dùng chung nhiều loại thuốc, và lượng thuốc mới Ngoài ra các chuyên gia cũng tìm cách tiết giảm phản ứng phụ của việc trị liệu

Trang nhà của viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ có phần tin tức về thử nghiệm lâm sàng: h*tp://www.cancer.gov/clinicaltrials Tại đây ngoài các tin tức về thử nghiệm còn có những chi tiết về các cuộc thử nghiệm lâm sàng về ung thư

Nguồn tài liệu, tin tức từ viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ Quý vị có thể lấy tin tức cho chính mình, thân nhân hoặc bác sĩ của mình

Điện thoại (miễn phí trên lãnh thổ Hoa Kỳ): 1-800-4-CANCER (1-800-422-6237)

Điện thoại dành cho những người lãng tai: 1-800-332-8615

Trang nhà của viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ cung cấp tin tức về cách ngăn ngừa ung thư, truy tìm, chẩn đoán, chữa trị, di tính học, thử nghiệm lâm sàng Ngoài ra còn có những dữ kiện về các chương trình khảo cứu, chương trình tài trợ và cả thống kê về ung thư

Trang nhà: h*tp://cancer.gov

Nếu quý vị cần thêm chi tiết hoặc các dữ kiện khác, hãy dùng “online contact form” tại: h*tp://www.cancer.gov/contact hoặc gửi điện thư về: cancergovstaff@mail.nih.*** (thay thế *** bằng “gov”)

Tài liệu:

Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ cung cấp những tài liệu (ấn bản, tạp chí) về ung thư, những tài liệu này bằng tiếng Anh và Tây Ban Nha Quý vị

có thể đặt mua (ấn phí tối thiểu) qua điện thoại, trên trang mạng hoặc bằng thư từ, hoặc vào trang nhà kể trên, và tự in phụ bản cho mình Thư từ gửi về:

Publications Ordering Service

National Cancer Institute

Suite 3035A

6116 Executive Boulevard, MSC 8322

Bethesda, MD 20892-8322

Chữa trị ung thư (Cancer Treatment)

- Hóa chất trị liệu và bạn (Chemotherapy and You)

- Xạ trị và bạn (Radiation Therapy and You)

- Làm thế nào để tìm một bác sĩ hoặc nơi trị liệu nếu bạn bị ung thư (How To Find a Doctor or Treatment Facility If You Have Cancer)

- Câu hỏi và câu trả lời về targeted therapy (Targeted Cancer Therapies: Questions and Answers)

- Câu hỏi và câu trả lời về cách trị liệu ung thư bằng ánh sáng (Photodynamic Therapy for Cancer: Questions and Answers)

Sống với ung thư (Living With Cancer)

- Cách ăn uống dành cho người bị ung thư (Eating Hints for Cancer Patients)

- Giảm đau đớn (Pain Control)

- Thích ứng với ung thư thời kỳ sau cùng (Coping With Advanced Cancer)

- Những ngày sắp tới: Đời sống sau khi chữa trị ung thư (Facing Forward Series: Life After Cancer Treatment)

- Những ngày sắp tới: Những cách tạo sự thay đổi cho ung thư (Facing Forward Series: Ways You cần Make a Difference in Cancer)

- Dành thời giờ: Hỗ trợ những người bị ung thư (Taking Time: Support for People with Cancer)

Khi ung thư tái phát (When Cancer Returns)

- Những tổ chức cung cấp dịch vụ giúp những người bị ung thư và thân nhân họ (National Organizations That Offer Services to People With Cancer and Their Families)

Thử nghiệm lâm sàng (Clinical Trials)

- Tham dự thử nghiệm lâm sàng (Taking Part in Cancer Treatment Research Studies)

- Những yếu tố nguy hại (Risk Factors)

Người chăm sóc bệnh nhân (Caregivers)

- Khi người thân yêu được chữa trị bệnh ung thư: hỗ trợ người chăm sóc (When Someone You Love Is Being Treated for Cancer: Support for Caregivers)

- Khi người thân yêu bị ung thư ở giai đoạn cuối: Hỗ trợ người chăm sóc (When Someone You Love Has Advanced Cancer: Support for Caregivers)

- Những ngày sắp tới: Khi cuộc chữa trị ung thư của người thân chấm dứt (Facing Forward: When Someone You Love Has Completed Cancer Treatment)

Bác sĩ Trần Lý Lê