Giáo trình hướng dẫn kiểm toán doanh thu nhanh chóng và hiệu quả phần 2 docx

Cơ sở lý luận về kiểm toỏn khoản mục doanh thu 1.Vai trũ , ý nghĩa của việc kiểm toỏn doanh thu Trong BCTC của doanh nghiệp ,doanh thu là khoản mục cú tớnh trọng yếu , ảnh hưởng trực ti

II Cơ sở lý luận về kiểm toỏn khoản mục doanh thu

1.Vai trũ , ý nghĩa của việc kiểm toỏn doanh thu

Trong BCTC của doanh nghiệp ,doanh thu là khoản mục cú tớnh trọng yếu , ảnh hưởng trực tiếp tới cỏc chỉ tiờu , khoản mục trờn BCTC Doanh thu cũng là chỉ tiờu cơ bản mà những người quan tâm đến tỡnh hỡnh tài chớnh của doanh nghiệp dựng để phân tích khả năng thanh toán , tiềm năng hay hiệu năng kinh doanh , triển vọng phát triển cũng như rủi ro tiềm tàng trong tương lai Vỡ thế việc khoản mục này chứa đựng nhiều khả năng gian lận là khó tránh khỏi Do đó , kiểm toán khoản mục doanh thu là một trong những nội dung rất quan trọng ,bắt buộc trong quy trỡnh kiểm toỏn BCTC doanh nghiệp

2.Mục tiờu kiểm toỏn doanh thu trong kiểm toỏn BCTC

Chuẩn mực kiểm toỏn Việt nam số 200 “Mục tiờu và nguyờn tắc cơ

bản chi phối kiểm toán BCTC” , đoạn 11 xác định :” Mục tiêu của kiểm toán

BCTC là giúp cho KTV và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến xác nhận rằng BCTC có được lập trờn cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận ) ,cú tuõn thủ phỏp luật liờn quan và cú phản ỏnh trung thực

và hợp lý trờn cỏc khớa cạnh trọng yếu hay khụng ?”

Mục tiờu kiểm toỏn tài chớnh cũn giỳp cho đơn vị kiểm toán thấy được

đơn vị Đối với khoản mục doanh thu trên BCTC ,mục tiêu kiểm toán thường được hướng tới được thể hiện qua bảng dưới đây:

Bảng 1:Cỏc mục tiờu kiểm toỏn doanh thu Mục tiờu kiểm toỏn

chung

Mục tiờu kiểm toỏn doanh thu

Mục tiờu hợp lý chung Doanh thu bán hàng đó ghi sổ là cú căn cứ hợp

lý Tớnh hiện hữu Doanh thu được ghi nhận thực tế đó phỏt sinh Tớnh trọn vẹn Doanh thu bán hàng được ghi sổ đầy đủ Quyền và nghĩa vụ Hàng hóa tiêu thụ thuộc quyền sở hữu của đơn

vị

Chớnh xỏc số học

Các nghiệp vụ bán hàng được ghi vào sổ tổng hợp chi tiết thớch hợp, tớnh túan và cộng dồn chớnh xỏc

Phõn loại và trỡnh bày Doanh thu bán hàng được phân loại đúng đắn Định giá Doanh thu bán hàng được định giá đúng đắn Kịp thời Doanh thu bỏn hàng được ghi sổ đúng kỳ

Mục tiờu hợp lý chung bao hàm việc xem xột , đánh giá tổng số tỡờn ghi trờn khoản mục doanh thu trờn cơ sở cam kết chung về trỏch nhiệm của nhà quản lý và thụng tin thu được qua khảo sỏt thực tế ở khỏch thể kiểm toỏn trong quan hệ với việc lựa chọn cỏc mục tiờu chung khỏc Nếu KTV khụng nhận thấy mục tiờu hợp lý chung đó đạt được thỡ tất yếu phải dựng đến các mục tiêu chung khác bao gồm :

Mục tiờu hiện hữu : Doanh thu được ghi nhận là thực sự đó phỏt sinh và

đó hoàn thành tương ứng với số tiền mà khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán Hàng hóa được chấp nhận vận chuyển bỏn cho khỏch hàng

là cú thật , khụng tồn tại cỏc khoản doanh thu ghi nhận mà khỏch hàng khụng tồn tại hoặc cú tồn tại nhưng chưa chấp nhận mua hàng

Mục tiờu trọn vẹn : Mọi nghiệp vụ bán hàng và ghi nhận doanh thu đều

đó được ghi sổ , doanh nghiệp không bỏ ngoài sổ bất kỳ một khoản doanh thu nào khi nó đó thỏa món cỏc tiờu chuẩn để ghi nhận doanh thu

Mục tiờu quyền và nghĩa vụ : Hàng hóa đó bỏn thuộc quyền sở hữu của

doanh nghiệp khụng phải là hàng húa ký gửi đại lý , tài sản nhận hộ , giữ hộ Đồng thời doanh thu ghi nhận cũng phải thuộc sở hữu của doanh nghiệp tương ứng với trỏch nhiệm vật chất mà doanh nghiệp phải thực hiện với khỏch hàng

Mục tiờu chớnh xỏc số học: Các nghiệp ghi vào sổ tổng hợp , chi tiết

thích hợp và khớp đúng số tổng hợp Doanh thu, giảm giá, chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại đều được tớnh toỏn chớnh xỏc dựa trờn số lượng và đơn giỏ cụ thể của từng nghiệp vụ bỏn hàng

Mục tiờu phõn loại và trỡnh bày : Các nghiệp vụ bán hàng được phân

loại thích hợp, sử dụng các TK chi tiết để hạch toán doanh thu, phân loại đúng doanh thu tiêu thụ ra bên ngoài và doanh thu nội bộ ,giữa giảm giá và chiết khấu thương mại

Các mục tiêu trong kiểm toán khoản mục doanh thu phải được cụ thể húa theo cụng việc tương ứng với mỗi mục tiờu của kiểm toỏn nội bộ núi riờng và hệ thống kiểm soỏt nội bộ núi chung

3.Yờu cầu của việc kiểm toỏn doanh thu

Việc kiểm toỏn doanh thu phải đạt được những yờu cầu sau:

 Thu nhập bằng chứng chứng minh việc hoạch toán doanh thu và hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp đó đảm bảo cho việc hạch toán doanh thu là trung thực, hợp lý và đúng quy định của Nhà nước

 Thu thập đủ bằng chứng chứng minh mọi nghiệp vụ phát sinh về doanh thu đó hạch toỏn phản ỏnh đầy đủ trong sổ kế toán

 Thu thập đủ bằng chứng chứng minh mọi nghiệp vụ phát sinh về

4 Những rủi ro thường gặp trong việc kiểm toỏn doanh thu

Trong quỏ trỡnh kiểm toỏn doanh thu, KTV thường gặp những rủi ro sau :

4.1 Doanh thu phản ỏnh trờn sổ sỏch ,bỏo cỏo kế toỏn cao hơn doanh thu thực tế

Trường hợp này được biểu hiện cụ thể là doanh nghiệp đó hạch toỏn vào doanh thu những khoản thu chưa đủ các yếu tố xác định là doanh thu như quy định hoặc số doanh thu đó phản ỏnh trờn sổ sỏch bỏo cỏo kế toỏn cao hơn so với doanh thu trờn cỏc chứng từ kế toỏn Chẳng hạn

 Người mua đó ứng trước nhưng doanh nghiệp chưa xuất hàng hoặc cung cấp dịch vụ cho người mua

 Người mua đó ứng tiền, doanh nghiệp đó xuất hàng hoặc cung cấp dịch vụ nhưng cỏc thủ tục mua bỏn, cung cấp dịch vụ nhưng chưa hoàn thành và người mua chưa chấp nhận thanh toỏn

 Số liệu đó tớnh toỏn và ghi sổ sai làm tăng doanh thu so với số liệu phản ánh trên chứng từ kế toán

4.2 Doanh thu phản ỏnh trờn sổ sỏch kế toỏn , bỏo cỏo kế toỏn thấp hơn so với doanh thu thực tế

Trường hợp này được biểu hiện cụ thể là doanh nghiệp chưa hạch toán vào doanh thu hết các khoản thu đó đủ điều kiện để xác định là doanh thu như quy định hoặc số doanh thu đó phản ỏnh trờn sổ sỏch , bỏo cỏo kế toỏn thấp hơn so với doanh thu trờn cỏc chứng từ kế toỏn, chẳng han:

 Doanh nghiệp đó làm thủ tục bỏn hàng và cung cấp dịch vụ cho khách hàng , khách hàng đó trả tiền hoặc đó thực hiện cỏc thủ tục chấp nhận thanh toỏn nhưng đơn vị chưa hạch toán hoặc đó hạch toỏn nhầm vào cỏc tài khoản khỏc

 Các khoản thu hoạt động tài chính đó thu được nhưng đơn vị chưa hạch toán hoặc đó hạch toỏn nhầm vào cỏc tài khoản khỏc

 Số liệu đó tớnh toỏn và ghi sổ sai làm giảm doanh thu so với số liệu phản ỏnh trờn chứng từ kế toỏn

Phần II QUY TRèNH KIỂM TOÁN DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO T ÀI CHÍNH

Sau khi đó xỏc định được mục tiờu cũng như căn cứ để tiến hành kiểm toỏn, cụng việc tiếp theo của KTV là thu nhập cỏc bằng chứng kiểm toỏn Để đảm bảo cho cụng việc diễn ra theo đỳng tiến độ, khoa học và hiệu qủa, việc thu thập và đỏnh giỏ bằng chứng kiểm toỏn phải thực hiện theo quy trỡnh kiểm toỏn

Quy trỡnh kiểm toỏn quy định trỡnh tự cỏc bước kiểm toỏn nhằm giỳp KTV tập hợp đầy đủ bằng chứng kiểm toỏn cần thiết Để đạt điều này, kiểm toỏn khoản mục doanh thu cũng khụng nằm ngoài quy trỡnh chung của một cuộc kiểm toỏn BCTC Quy trỡnh chuẩn của một cuộc kiểm toỏn BCTC như sạu:

Sơ đồ 1: Quy trỡnh kiểm toỏn khoản mục doanh thu

I/ Lập kế hoạch kiểm toỏn khoản mục doanh thu trong kiểm toỏn BCTC

Lập kế hoạch kiểm toỏn là giai đoạn đầu và cú vị trớ quan trọng trong kiểm toỏn khoản mục doanh thu Mục đớch của bước này là lập được kế hoạch và thiết kế phương phỏp kiểm toỏn phự hợp, khoa học, hiệu quả Theo quy định của chuẩn mực kiểm toỏn quốc tế cũng như của Việt Nam số 300, “

KTV cần phải lập kế hoạch kiểm toỏn để cú thể đảm bảo cụng việc kiểm toỏn

sẽ được tiến hành một cỏch hiệu quả và đỳng vớI thời hạn dự kiến ” Đồng

Giai đoạn 1

Giai đoạn 2

toỏn

Thực hiện kiểm

toỏn

Lập kế hoạch kiểm

toỏn

thờI cũng theo chuẩn mực kiểm toỏn Việt Nam số 300 ”kế hoạch kiểm toỏn

phải được lập một cỏch thớch hợp nhằm đảm bảo phỏt hiện những vấn đề tiềm ẩn và cuộc kiểm toỏn được tiến hành đỳng đắn ” Theo đú việc lập kế

hoạch kiểm toỏn thường được triển khai qua cỏc bước được thể hiện trờn sơ

đồ sau:

Sơ đồ 2: Trỡnh tự lập kế hoạch kiểm toỏn và thiết kế phương phỏp kiểm toỏn

Cỏc bước lập kế hoach kiểm toỏn sẽ được cụ thể húa thành cỏc cụng việc như sau:

Thứ nhất: Chuẩn bị cho kế hoạch kiểm toỏn

Quy trỡnh kiểm toỏn được bắt đầu khi KTV và cụng ty kiểm toỏn chuẩn bị xỏc lập hợp đồng kiểm toỏn với khỏch hàng Đú là một quy trỡnh

Chuẩn bị cho kế hoạch kiểm

toỏn

Thu thập thụng tin cơ sở

Thu thập thụng tin về nghĩa vụ phỏp lý của khỏch hàng và

thực hiện cỏc thủ tục phõn tớch

Đỏnh giỏ tớnh trọng yếu, rủi

ro kiểm toỏn

Lập kế hoạch kiểm toỏn toàn diện và

chương trỡnh kiểm toỏn

Tỡm hiểu hệ thống kiểm soỏt nội bộ và đỏnh

giỏ rủi ro kiểm toỏn

toỏn kiểm toỏn phải đỏnh giỏ liệu cú chấp nhận được yờu cầu đú hay khụng

Cũn đối với khỏch hàng hiện tại, KTV phải liệu cú tiếp tục kiểm toỏn hay khụng? Trờn cơ sở đó xỏc định được đối tượng khỏch hàng cú thể phục vụ được, cụng ty kiểm toỏn sẽ tiến hành cỏc cụng việc cần thiết để chuẩn bị kế hoạch kiểm toỏn bao gồm:

 Đỏnh giỏ khả năng chấp nhận kiểm toỏn: KTV phải đỏnh giỏ xem việc chấp nhận một khỏch hàng mới hay tiếp tục kiểm toỏn cho một khỏch hàng cũ cú làm tăng rủi ro hoạt động của KTV hay làm hại đến

uy tớn của cụng ty kiểm toỏn hay khụng ? Khụng làm được điều đú KTV phải tiến hành cỏc cụng việc xem xột tớnh liờm chớnh của Ban quản trị và độ vững mạnh của hệ thống kiểm soỏt nội bộ, xem xột hệ thống thụng tin và hệ thống kế toỏn, liờn lạc với KTV tiền nhiệm

 Nhận diện cỏc lý do kiểm toỏn của cụng ty khỏch hàng: Thực chất của việc nhận diện cỏc lý do kiểm toỏn của cụng ty khỏch hàng là việc xỏc định người sử dụng BCTC và mục đớch của họ Để biết được điều đú KTV phải cú thể phỏng vấn trực tiếp Ban giỏm đốc khỏch hàng (đối với khỏch hàng mới ) hoặc dựa vào kinh nghiệm của cuộc kiểm tra trước đú (đối với khỏch hàng cũ ) Trong suốt quỏ trỡnh thực hiện kiểm toỏn sau này, KTV sẽ thu thập thờm thụng tin để hiểu biết thờm

lớ do kiểm toỏn của cụng ty khỏch hàng qua cỏc kờnh thụng tin khỏc như yờu cầu của luật phỏp, cỏc phương tiện thụng tin đại chỳng

 Lựa chọn đội ngũ nhõn viờn thực hiện kiểm toỏn: Lựa chọn đội ngũ nhõn viờn kiểm toỏn thớch hợp cho cuộc kiểm toỏn khụng chỉ hướng tới hiệu quả cuộc kiểm toỏn mà tuõn thủ cỏc chuẩn mực kiểm toỏn chung được thừa nhận Việc lựa chọn này được tiến hành trờn yờu cầu

về số người, trỡnh độ, khả năng và yờu cầu chuyờn mụn kỹ thuật, thường do ban giỏm đốc cụng ty trực tiếp chỉ đạo

 Xỏc lõp hợp đồng kiểm toỏn: Đõy là bước cuối cựng trong giai đoạn chuẩn bị cho kế hoạch kiểm toỏn sau khi đó quyết định chấp nhận

kiểm toỏn khỏch hàng và xem xột cỏc vấn đề nờu trờn Chớnh là sự thỏa thuận của cụng ty kiểm toỏn và cụng ty khỏch hàng về việc thực hiện kiểm toỏn và cỏc dịch vụ liờn quan khỏc

Thứ hai: Thu thập thụng tin cơ sở

Mục đớch của bước này là đạt được sự hiểu biết về ngành nghề kinh doanh của khỏch hàng từ đú cung cấp cỏc điều kiện cho việc thực hiện kiểm

toỏn đầy đủ, đặc biệt là đối với khỏch hàng mới Theo USA 310: “Để thực

hiện kiểm toỏn BCTC, KTV phải cú hiểu biết cần thiết, đầy đủ về tỡnh hỡnh kinh doanh nhằm đỏnh giỏ đầy đủ và phõn tớch được cỏc sự kiện, nghiệp vụ

và thực tiễn hoạt động của đơn vị được kiểm toỏn mà theo KTV cú ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC, đến việc kiểm tra của kiểm toỏn hoặc đến bỏo cỏo kiểm toỏn ” Việc này bao gồm cỏc cụng việc sau:

 Tỡm hiểu ngành nghề và hoạt động kinh doanh của khỏch hàng:

Mỗi ngành nghề sản xuất kinh doanh cú hệ thống kờ kế toỏn riờng

và ứng dụng những nguyờn tắc kế toỏn đặc thự Do đú tỡm hiểu ngành nghề và hoạt động sản xuất kinh doanh của cụng ty khỏch hàng là hết sức cần thiết khi KTV thực hiện kiểm toỏn với tớnh thận trọng nghề nghiệp đỳng mức Thụng qua việc tỡm hiểu này KTV sẽ biết được lĩnh vực kinh doanh, cơ cấu tổ chức, phương phỏp đỏnh giỏ và cỏc đặc điểm riờng về cụng việc kinh doanh của khỏch hàng Từ việc phõn tớch, đỏnh giỏ một số chỉ tiờu cụ thể, KTV cú thể đưa ra những nhận xột về tỡnh hỡnh hoạt động, khả năng phỏt triển và tương lai hoạt động của doanh nghiệp

 Xem xột lại kết qủa của cuộc kiểm toỏn và hồ sơ kiểm toỏn chung: Việc xem xột này gúp phần quan trọng trong việc thu thập thụng tin vỡ cỏc hồ sơ kiểm toỏn năm trước thường chứa đựng rất nhiều thụng tin về khỏch hàng, về cụng việc kinh doanh, cơ cấu tổ