ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ Trích Hê- ming – guê A- MỤC ĐÍCH YÊU CẦU: Giúp HS - Cảm nhận được vẻ đẹp không những của lão ngư phủ đơn độc và dũng cảm mà cả vẻ đẹp của “nhân vật” cá kiếm – kì p
Trang 1ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ
(Trích)
Hê- ming – guê
A- MỤC ĐÍCH YÊU CẦU: Giúp HS
- Cảm nhận được vẻ đẹp không những của lão ngư phủ đơn độc và dũng cảm mà cả vẻ đẹp của “nhân vật” cá kiếm – kì phùng địch thủ của ông
- Làm quen với với một nét độc đáo trong nghệ thuật văn xuôi của Hê-minh-uê: từ những chi tiết giản dị, chân thực của một cuộc săn bắt cá, gợi
mở những tầng ý nghĩa rộng lớn, khiến cho hai “nhân vật” chính mang một
ý nghĩa biểu tượng Từ đó, có thể rút ra một bài học về lối viết: chống lối viết hoa mĩ mà rỗng tuếch, vốn thường được một số HS hiện nay ưa thích B- TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ: - Cảm nhận của em về nhân vật Xô-cô-lốp ?
- Qua nhân vật này em hiểu như thế nào về “số phận con người” ?
Trang 23.Giới thiệu bài mới (…)
Em hãy nêu những ý chính về
Hê-ming-uê?
Tiểu thuyết Ông già và biẻn cả
đề cập đến vấn đề gì ?
I Tiểu dẫn:
1.Tác giả:
+ Nhà văn Mĩ để lại dấu ấn sâu sắc trong văn xuôi hiện đại phương Tây và góp phần đổi mới lối viết truyện, tiểu thuyết của nhiều thế hệ nhà văn trên thế giới
+ Những tiểu thuyết nổi tiễng của Hê-ming-uê: Mặt trời vẫn mọc (1926), Giã từ vũ khí (1929), Chuông nguyện hồn ai (1940)
+ Truyện ngắn của Hê-ming-uê được đánh giá là những tác phẩm mang phong vị độc đáo hiếm thấy Mục đích của nhà văn là "Viết một áng văn xuôi đơn giả và trung thực về con người"
2 Tác phẩm “Ông già và biển cả”
+ Được xuất bản lần đầu trên tạp chí Đời sống
+ Tác phẩm gây tiếng vang lớn và hai năm sau Hê-ming-uê được trao giải Nô-ben
Trang 3Em hiểu ntn về lối viết “tảng
băng trôi” ?
Em hãy tóm tắt ngắn gọn nội
dung đoạn trích ?
Thảo luận nhóm:
Nhóm 1: Hình ảnh những vòng
lượn của con cá kiếm được nhắc
đi nhắc lại trong đoạn văn gợi
lên những đặc điểm gì về cuộc
đấu giữa ông lão và con cá (thời
điểm, phong độ, tư thế,…)?
+ Tóm tắt tác phẩm (SGK)
+ Nội dung: ca ngợi con người và sức lao động của con người; đề cao khát vọng của con người-thước đo tầm vóc con người
+ Tác phẩm tiêu biểu cho lối viết "Tảng băng trôi": dung lượng câu chữ ít nhưng "khoảng trống" được tác giả tạo ra nhiều, chúng có vai trò lớn trong việc tăng
các lớp nghĩa cho văn bản 3 Đoạn trích
+ Đoạn trích nằm ở cuối truyện
+ Đoạn trích kể về việc chinh phục con cá kiếm của ông lão Xan-ti-a-gô Qua đó người đọc cảm nhận được nhiều tầng ý nghĩa đặc biệt là vẻ đẹp của con người trong việc theo đuổi ước mơ giản dị nhưng rất to lớn của đời mình và ý nghĩa biểu tượng của hình tượng con
cá kiếm
II Đọc- hiểu văn bản đoạn trích
1 Hình ảnh ông lão và con cá kiếm
* Đoạn trích có hai hình tượng: ông lão và con cá kiếm
=> Mang một vẻ đẹp song song tương đồng trong
Trang 4Nhóm 2: Chứng minh rằng cuộc
chiến giữa ông lão và con cá
kiếm gợi lên sự tiếp nhận từ xa
đến gần, từ bộ phận đến toàn
thể?
một tình huống căng thẳng đối lập:
- Con cá kiếm mắc câu bắt đầu những vòng lượn
“vòng tròn rất lớn”, “con cá đã quay tròn” Nhưng con
cá vẫn chậm rãi lượn vòng”
=> Gợi ra được vẻ đẹp của một ngư phủ hùng dũng, ngoan cường: chỉ bằng con mắt từng trảI và cảm giác đau đớn nơi bàn tay để ước lượng khoảng cách từ rộng đến hẹp, từ xa đến gần
=> Vẽ lên những cố gắng cuối cùng nhưng hết sức mãnh liệt của con cá, cố gắng thoát khỏi ựư níu kéo của người ngư phủ
=> Biểu hiện sự cảm nhận của ông lão về con cá
bằng thị giác và xúc giác (gián tiếp)
* Cuộc chiến đấu giữa ông lão và con cá kiếm:
+ Hoàn cảnh: ông lão hoàn toàn đơn độc, “mệt thấu xương” “hoa mắt” >< con cá: to, khoẻ => vẫn kiên nhẫn, vừa thông cảm với con cá vừa phải khuất phục
nó + Chặng cuối: căng thẳng, hết sức đẹp đẽ- hai đối thủ đều dốc sức tấn công và dốc sức chống trả
Trang 5Qua cuộc chiến, em có nhận xét
gì về hai nhân vật: ông lão và
con cá ?
Nhóm 3: Phải chăng ông lão chỉ
cảm nhận đối tượng bằng giác
quan của một người đi săn, một
kẻ chỉ nhằm tiêu diệt đối thủ
của mình? Hãy tìm những chi
tiết chứng tỏ một cảm nhận
khác lạ ở đây, từ đó nhận xét về
Ông lão: chóng mặt và choáng váng >< vẫn ngoan
cường “Ta không thể tự chơi xỏ mình và chết trước một con cá như thế này được” lão nói Ông lão cảm thấy “một cú quật đột ngột và cú nảy mạnh ở sợi dây
mà lão đang níu bằng cả hai tay”
Con cá: ngoan cường chống trả “đừng nhảy, cá” lão nói, “đừng nhảy”…
+ “Đến vòng thứ ba:
Nhìn thấy con cá: “Nó không thể lớn như thế được”, vòng lượn hẹp dần “Tao cha bao giờ thấy bất kì ai hùng dũng, duyên dáng, bình tĩnh, cao thượng hơn mày”
Ông lão : mệt có thể đổ sụp xuống bất kì lúc nào >< luôn nhủ “mình sẽ cố thêm lần nữa”
=> Dồn hết mọi đau đớn và những gì còn lại của sức lực và lòng kiêu hãnh, lão mang ra để đương đầu với cơn hấp hối của con cá(…) Đây là đòn đánh quyết định cuối cùng để tiêu diệt con cá
=> Cái chết của con cá cũng bộc lộ vẻ đẹp kiêu dũng hiếm thấy cả ông lão và con cá đều là kì phùng địch
Trang 6mối liên hệ giữa ông lão và con
cá kiếm
Nhóm 4: So sánh hình ảnh con
cá kiếm trước và sau khi ông
lão chiếm được nó Điều này
gợi cho anh (chị) suy nghĩ gì?
Vì sao có thể coi con cá kiếm
như một biểu tượng?
Dụng ý cuat tác giả trong việc
miêu tả con cá kiếm là gì ?
Qua việc tìm hiểu cuộc chiến
đấu giữa ông lão và con cá em
hãy rút ra ý nghĩa tư tưởng của
đoạn trích?
thủ Họ xứng đáng là đối thủ của nhau
* Ông lão không chỉ có sự cảm nhận mà cao hơn nữa
là sự cảm thông:
+ Không chỉ bằng động tác mà bằng cả trái tim:sự đồng cảm
+ Không chỉ như quan hệ giữa người đi săn và con mồi
=> Vẻ đẹp tâm hồn của ông lão: hiểu rõ và chiêm ngưỡng đối thủ của mình
* ý nghĩa con cá kiếm:
+ Hình ảnh của ước mơ, của lí tưởng mà mỗi con người thường theo đuổi trong cuộc đời
+ Hiện thực – không còn đẹp đẽ, huy hoàng như trước
<=> Nhà văn miêu tả vẻ đẹp của con cá cũng là để đề cao vẻ đẹp của con người Đối tượng chinh phục càng cao cả, đẹp đẽ thì vẻ đẹp của con người đi chinh phục càng được tôn lên Cuộc chiến đấu gian nan với biết bao thử thách đau đớn đã tôn vinh vẻ đẹp của người lao động: giản dị và ngoan cường thực hiện bằng được ước mơ của mình
Trang 7Thảo luận (nhóm 2 HS)
Ngoài việc miêu tả bằng lời
của người kể chuyện, còn có
loại ngôn ngữ nào trực tiếp nói
lên hành động và thái độ của
ông lão trước con cá kiếm nữa
không? Sử dụng loại ngôn ngữ
này có tác dụng gì khi nói lên
mối quan hệ giữa ông lão và
con cá kiếm?
2 Nội dung tư tưởng của đoạn trích
- Hình tượng con cá kiếm (được phát biểu trực tiếp qua ngôn từ của người kể chuyện, đặc biệt là qua những lời trò chuyện của ông lão với con cá) - con người , “nhân
vật” chính thứ hai ngang hàng với ông
=> Nó là đại diện cho hình ảnh thiên nhiên tiêu biểu cho vẻ đẹp , tính chất kiên hùng vĩ đại của tự nhiên
- Quan hệ: ông lão và con cá - quan hệ phức tạp của thiên nhiên với con người không phải lúc nào thiên nhiên cũng là kẻ thù Con người và thiên nhiên có thể vừa là bạn vừa là đối thủ
Con cá kiếm là biểu tượng của ước mơ vừa bình th-ường giản dị nhưng đồng thời cũng rất khác thth-ường, cao cả mà con người ít nhất từng theo đuổi một lần trong đời
3 Nghệ thuật đoạn trích
- Đặc điểm ngôn ngữ kể chuyện: có ngôn ngữ của ng-ười kể chuyện và ngôn ngữ trực tiếp của ông già được thể hiện bằng: “lão nghĩ ”, “lão nói ”
+ Ngôn ngữ của người kể chuyện tường thuật khách
Trang 8Qua phân tích em hãy rút ra
những nhận xét, đánh giá chung
về đoạn trích?
quan sự việc
+ Lời phát biểu trực tiếp của ông lão Đây là ngôn từ trực tiếp của nhân vật Có lúc nó là độc thoại nội tâm Nhưng trong đoạn văn trích nó là đối thoại Lời đối thoại hướng tới con cá kiếm:
“Đừng nhảy, cá”, lão nói “Đừng nhảy”
“Cá ơi”, ông lão nói “cá này, dẫu sao thì mày cũng
sẽ chết Mày muốn tao cùng chết nữa à?”
“Mày đừng giết tao, cá à, ông lão nghĩ “ mày có quyền làm thế” “Tao cha từng thấy bất kỳ ai hùng dũng, duyên dáng, bình tĩnh, cao thợng hơn mày, ngời anh em ạ”
Ý nghĩa:
- Đưa người đọc như đang trực tiếp chứng kiến sự việc
- Hình thức đối thoại này chứng tỏ Xan-ti-a-gô coi con cá kiếm như một con người
- Nội dung đối thoại cho thấy ông lão chiêm ngưỡng
nó thông cảm với nó và cảm thấy nuối tiếc khi tiêu diệt nó
Trang 9- Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên
- Ý nghĩa biểu tượng của con cá kiếm
- Vẻ đẹp của con người trong hành trình theo đuổi và đạt được ước mơ của mình
III Tổng kết
- Đoạn văn tiêu biểu cho phong cách viết độc đáo của Hê-minh-uê: luôn đặt con người đơn độc trước thử thách Con người phải vượt qua thử thách vượt qua giới hạn của chính mình để luôn vươn tới đạt được
ư-ớc mơ khát vọng của mình
- Hai hình tượng ông lão và con cá kiếm đều mang ý nghĩa biểu tượng gợi ra nhiều tầng nghĩa của tác phẩm Đoạn văn tiêu biểu cho nguyên lý “Tảng băng trôi “ của Hê-minh-uê
IV.Củng cố dặn dò:
- HS đọc “Ghi nhớ”(sgk)
- Soạn : “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”
