Vai trò của giáo dục

+ Nghĩa hẹp* Theo nghĩa rộng nhất, giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý

Câu hỏi: Anh (chị) có suy nghĩ gì về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay.

Bài làm:

GIÁO DỤC VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY:

Để tồn tại và phát triển, loài người không ngừng tác động vào thế giới khách quan, nhận thức thế giới khách quan để tích lũy vốn kinh nghiệm, đó là hoạt động nhận thức

Xã hội tồn tại và phát triển cần phải có sự truyền giao kinh nghiệm từ thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau, đó là hiện tượng giáo dục Như vậy giáo dục là quá trình truyền lại kinh nghiệm từ thế hệ trước cho thế hệ sau, thế hệ sau lĩnh hội những kinh nghiệm để tham gia vào cuộc sống lao động và các hoạt động xã hội nhằm duy trì và phát triển xã hội loài người Tuy nhiên, thế

hệ sau không phải chỉ lĩnh hội toàn bộ những kinh nghiệm của thế hệ trước để lại

mà còn bổ sung, làm phong phú thêm những kinh nghiệm của loài người – đó là quy luật của sự tiến bộ xã hội- là hiện tượng đặc trưng của xã hội loài người

Từ khi ra đời, giáo dục đã trở thành một yếu tố cơ bản thúc đẩy sự phát triển thông qua việc thực hiện các chức năng xã hội của nó Đó chính là những tác động tích cực của giáo dục đến các mặt hay các quá trình xã hội và tạo ra sự phát triển cho xã hội

Ngoài ra, giáo dục còn được hiểu theo nhiều ngữ cảnh:

+ Nghĩa rộng nhất

+ Nghĩa rộng

+ Nghĩa tương đối hẹp

+ Nghĩa hẹp

* Theo nghĩa rộng nhất, giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển

nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội Ví

dụ như ảnh hưởng của các hoạt động đa dạng nội khóa, ngoại khóa của nhà trường, ảnh hưởng của lối dạy bảo, nếp sống trong gia đình, ảnh hưởng của những

vở kịch, những cuốn phim, những tin tức trên màn hình, ảnh hưởng của những sách vở, tạp chí, ảnh hưởng của những tấm lòng nhân từ của người khác, ảnh hưởng của những hoạt động tham quan, du lịch những phong cảnh tự nhiên, những công viên, những di tích lịch sử, văn hóa…

Với nghĩa rộng nhất của giáo dục như vậy, chúng ta nhận thấy rằng, để giáo dục nhân cách con người, cần xây dựng được môi trường nhà trường, môi trường

xã hội lành mạnh và sáng tạo ra môi trường nhân tạo có tính sáng tạo cao

* Giáo dục theo nghĩa rộng được hiểu là hệ thống những tác động có mục

đích xác định được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phương pháp, có

hệ thống) của các cơ quan giáo dục chuyên biệt (nhà trường) nhằm phát triển toàn diện nhân cách

Các nhà trường với những hoạt động đa dạng nội khóa và ngoại khóa, nghĩa

lá qua các bài học của các môn học ở trên lớp cũng như qua những hoạt động như báo cáo thời sự, biểu diễn văn nghệ, cắm trại, tham quan …được tổ chức ngoài giờ lên lớp, tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách của người được giáo dục, dưới tác dụng chỉ đạo của giáo viên, của nhà giáo dục

Với nghĩa rộng như vậy, giáo dục bao hàm nội dung rộng, thể hiện một phức hợp các mặt giáo dục: trí dục, đức dục, mĩ dục, thể dục, giáo dục lao động do nhà trường phụ trách trước xã hội

* Giáo dục theo nghĩa tương đối hẹp:

Theo nghĩa tương đối hẹp, giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách người giáo dục dưới quan hệ của những tác động sư phạm của nhà trường, chỉ liên quan đến các mặt giáo dục: trí dục, đức dục, mĩ dục, thể dục, giáo dục lao động

* Giáo dục theo nghĩa hẹp:

Giáo dục theo nghĩa hẹp được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách người được giáo dục chỉ liên quan đến giáo dục đạo đức

Sự ra đời và phát triển của giáo dục gắn liền với sự ra đời và phát triển của

xã hội Một mặt, nó phục vụ cho sự phát triển xã hội, bởi lẽ xã hội sẽ không phát triển thêm một bước nào cả nếu không có những điều kiện cần thiết do giáo dục tạo ra Mặt khác, sự phát triển của giáo dục luôn chịu sự quy định của xã hội thông qua những yêu cầu ngày càng cao và những điều kiện ngày càng thuận lợi do sự phát triển xã hội mang lại Chính vì vậy mà trình độ phát triển của giáo dục phản ánh những đặc điểm phát triển của xã hội

Như vậy, ở mỗi giai đoạn phát triển xã hội nói chung và ở mỗi quốc gia nói riêng

sẽ có một nền giáo dục tương ứng Nền giáo dục phong kiến đã phản ánh những đặc trưng của xã hội phong kiến với một nền nông nghiệp lạc hậu và trì trệ và đã

có vai trò to lớn trong việc duy trì sự bền vững của xã hội phong kiến trong cả ngàn năm Khi cuộc Cách mạng Công nghiệp thành công ở Châu Âu đưa nhân loại bước sang một nên văn minh mới – nền văn minh công nghiệp- cũng là lúc một nền giáo dục mới ra đời Một nền giáo dục có khả năng giáo dục đồng loạt, được

tổ chức một cách khoa học và có khả năng tạo ra những chất lượng giáo dục cao, cung cấp cho nền kinh tế công nghiệp đội ngũ những người lao động đồng bộ, có trình độ cao

Trong thời đại ngày nay, nền giáo dục thế giới và của mỗi quốc gia đang không ngừng cải cách đổi mới nhằm thích ứng tốt hơn với những xu thế phát triển mới

mẻ và năng động của toàn nhân loại và có khả năng tạo ra được những nguồn lực

mới để phát triển nhanh và bền vững Sự đổi mới giáo dục trở thành một yêu cầu cấp bách và sống còn của mỗi quốc gia

Sự phát triển giáo dục phù hợp với sự phát triển của xã hội thể hiện trên tất cả các mặt, các yếu tố của nền giáo dục: mục đích giáo dục, hệ thống giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, hình thức tổ chức giáo dục, chính sách giáo dục… Sự khác nhau của các yếu tố nói trên cũng đều do sự quy định của các đặc điểm phát triển của xã hội

Vai trò của giáo dục.

Vai trò của giáo dục lớn tới mức, nó có thể ảnh hưởng đến sự tồn vong của cả một dân tộc Vì giáo dục chính là trụ cột của một quốc gia để tạo dựng, giữ gìn và phát triển hệ giá trị xã hội

Nền giáo dục có tốt thì mới góp phần tạo dựng, bảo vệ được một hệ giá trị nhân bản, phù hợp với đặc trưng tốt đẹp của dân tộc và vì vậy đủ sức mạnh làm nền tảng cho xã hội phát triển, hưng thịnh; ngược lại, với nền giáo dục kém và hệ quả

đi kèm với nó, hệ giá trị yếu thì dân tộc đó khó có sức bật đi lên

Trong quá trình toàn cầu hóa ngày nay, nhiều quốc gia phương Tây càng chú trọng phát triển giáo dục, coi đấy như một nhiệm vụ quan trọng của nhà nước trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc Họ ý thức rất rõ rằng trong thế giới ngày càng trở nên “phẳng” và mọi thứ đều giống nhau, một dân tộc muốn “nhận diện” được

so với các dân tộc khác chỉ có thể dựa vào bản sắc dân tộc và nếu bản sắc dân tộc không còn thì điều đó đồng nghĩa với thảm họa dân tộc ấy sẽ bị xóa sổ, hòa tan

Mặt khác, ngoài chức năng bao trùm trên, giáo dục còn mang một nhiệm vụ không kém phần quan trọng, đó là đảm bảo sự tồn tại và phát triển hay cụ thể hơn là hiện thực hóa quyền bình đẳng về cơ hội vào đời và tạo dựng cuộc sống của mỗi cá nhân trong xã hội Bởi, để đạt được điều đó thì họ phải có cơ hội, ai cũng như ai, tiếp thu những giá trị, tri thức và kỹ năng mà nền giáo dục đã đưa lại cho họ

Từ xưa đến nay, trong các nền văn minh các giai đoạn phát triển của xã hội nói chung đều dựa trên “mặt bằng dân trí”, trên trình độ học vấn chung của con người Các thế hệ sau muốn phát triển cao hơn, xa hơn thế hệ cha anh mình, trước hết phải bắt đầu từ giáo dục Ngày nay giáo dục được coi là “chìa khoá mở cửa bước vào một thế giới mới tươi đẹp hơn” Vì nhờ có giáo dục con người có thể mở được cửa của kho tàng tri thức cần thiết cho cuộc sống của mình Giáo dục giúp phát huy các sức mạnh thể chất và tinh thần trong mỗi con người, góp phần tạo ra con người cường tráng về thể chất, lành mạnh về tinh thần, đủ khả năng để đáp ứng và thích ứng với mọi loại hình lao động và hoạt động khác nhau

Với ý nghĩa này, Hiến pháp của nước ta cũng coi “giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”; “mục tiêu của giáo dục là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân” (điều 35); “học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân” (điều 59) Cần lưu ý rằng trách nhiệm biến những chức năng ấy của giáo dục thành hiện thực thuộc về Nhà nước; đây là nhiệm vụ cơ bản nhất của Nhà nước mà nếu từ bỏ nó, Nhà nước sẽ mất đi tính chính danh của mình Sở dĩ như vậy vì chỉ có Nhà nước mới có đủ nguồn lực, điều kiện cần thiết để làm việc đó và hơn thế nữa, như trên đã nói, giáo dục liên quan mật thiết với sự hưng vong của xã hội nên muốn tồn tại, phát triển, Nhà nước phải đẩy mạnh giáo dục

Vai trò của giáo dục đối với kinh tế - sản xuất.

Sự phát triển xã hội được đặc trưng bởi sự phát triển kinh tế Mọi xã hội được xây dựng trên nền tảng của các nền kinh tế và được tạo ra bởi các yếu tố kinh tế Ngày nay,giáo dục không chỉ được coi như là cái phản ánh sự tồn tại và phát triển,nó được đánh giá là động lực cho mọi sự phát triển trong xã hội hiện đại Giáo dục đang cùng với các nhân tố khác như kinh tế, sản xuất, khoa học kĩ thuật công nghệ tạo thành vòng khâu của sự phát triển Đảng ta đã khẳng định giáo dục- đào tạo là đã và đang trở thành bộ phận quan trọng của cơ sở hạ tầng, là nhân tố cơ bản nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế -xã hội

Cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật công nghệ hiện đại đòi hỏi người lao động được đào tạo ở trình độ ngày càng cao.Thế giới đang bước vào xã hội học tập nhưng vẫn còn tồn tại hàng triệu người mù chữ Tốc độ gia tăng về kinh tế tỷ lệ thuận với sự sa sút về tinh thần Tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng thậm chí đến báo động ở nhiều nơi; nhiều vấn đề mang tính toàn cầu như dân số, nghèo đói, bệnh tật, ,ngày càng trở nên cấp thiết Một số nhà tương lai học của thế giới đã nhận định “ tương lai của con người hoàn toàn phụ thuộc vào giáo dục “.Các gay cấn của xã hội hiện đại chỉ có thể giải quyết triệt để nếu giáo dục, đào tạo được các thế hệ con người có năng lực định hướng và giải quyết các vấn đề trên

Cũng như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam đang đứng trước nhiều vấn đề gay gắt Chúng ta đang phấn đấu bằng mọi hình thức và biện pháp đưa Việt Nam về

cơ bản thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Để đạt được mục tiêu này cần phải có nhiều điều kiện, trong đó nguồn lao động đã qua đào tạo đóng vai trò quan trọng

Nghị quyết đại hội đảng toàn quốc lần thứ VIII đã chỉ rõ: nước ta đi vào công nghiệp hoá và hiện đại hoá bằng giáo dục và đào tạo; và mỗi bước đi của sự nghiệp này phụ thuộc vào những thành tựu mà giáo dục và đào tạo sẽ đạt được qua từng giai đoạn

Cơ cấu kinh tế mới yêu cầu giáo dục xây dựng và bồi dưỡng nhân cách con người Việt Nam năng động, thích ứng với sự phát triển xã hội,làm chủ kỹ năng nghề nghiệp, giáo dục đào tạo lớp người lao động có kỹ năng cơ bản, quan tâm hiệu quả thiết thực, nhạy cảm với cái mới, có ý thức vươn lên về khoa học công nghệ, xây dựng đội ngũ công nhân lành nghề,các chuyên gia và nhà khoa học,nhà văn hoá, nhà kinh doanh, nhà quản lý

Giáo dục trực tiếp đào tạo ra đội ngũ người lao động đủ về số lượng, đồng bộ về

cơ cấu và có trình độ cao, một mặt, để thay thế cho những lao động đã mất,mặt khác, để bổ sung,nâng cao và đáp ứng nguồn nhân lực cho yêu cầu mở rộng và phát triển sản xuất Chất lượng nguồn nhân lực được đặc trưng bởi trình độ được

đào tạo ( tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kỹ thuật, năng lực công nghệ, hệ thống các phẩm chất nhân cách và phẩm chất nghề nghiệp) Tất cả đều do giáo dục quyết định

Về tri thức: giáo dục cung cấp các kiến thức tự nhiên ,kiến thức xã hội và trang bị cho người học các hiểu biết về chuyên môn

Về kỹ năng,kỹ xảo: giáo dục các thao tác thực hành, hiểu biết thực tế để người học không bị lúng túng, thụ động khi làm việc.Đồng thời giáo dục trang bị những kiến thức cần thiết để người học có thể tự tìm tòi, tiếp cận được nhiều cái hay cái mới, điều này rất cần thiết trong thời kỳ công nghệ thông tin,công nghiệp có những bước phát triển nhảy vọt như hiện nay

Về phẩm chất đạo đức: giáo dục cho con người về ý thức, trách nhiệm của mỗi người đối với đất nước, nâng cao lòng tự hào,tự tôn dân tộc, lòng yêu nước thương nòi Giáo dục trang bị cho con người những kiến thức về chính trị, lịch sử để ngăn chặn những nhìn nhận sai lệch về lý tưởng của Đảng và Nhà nước.Từ đó mỗi người sẽ tự đề ra được mục đích sống đúng đắn,ý thức được hành vi ứng xử ( đối với cấp trên, cấp dưới, đồng nghiệp,…) sao cho hợp lý sẽ thúc đẩy hiệu quả công việc.Bởi vì khi con người có ý thức, trách nhiệm đối với công việc, họ sẽ làm hết mình,cẩn thận hơn khi làm việc, không mang tính đối phó, qua loa

Một khi giáo dục rèn luyện và đào tạo con người một cách toàn diện sẽ tạo ra những công dân có ích và có thể thích ứng với mọi loại hình công việc

Vì vậy phát triển nguồn nhân lực có chất lượng tốt là tạo động lực cho sự phát triển kinh tế

Giáo dục cũng là một phương thức trực tiếp làm phát triển khoa học công nghệ vì

nó trực tiếp đào tạo ra những chủ thể của khoa học và công nghệ,trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển giao tiếp nhận và ứng dụng khoa học công nghệ Đồng thời khi mà khoa học và công nghệ có những bước phát triển nhảy vọt, khối lượng tri thức của nhân loại ngày càng lớn, đòi hỏi giáo dục phải thường xuyên cập nhật các thành tựu mới, và phải chuyển dần từ việc học để tiếp nhận tri thức sang học để

biết cách tìm kiếm và tích lũy tri thức Nhờ giáo dục mà khoa học công nghệ trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp

Như vậy giáo dục đã trở thành một nguồn lực cơ bản để tạo ra sự phát triển cho nền kinh tế Do đó,muốn phát triển kinh tế thì phải tập trung mọi nỗ lực để phát triển giáo dục, dựa vào giáo dục và lấy giáo dục làm động lực

Vai trò của giáo dục trong chính trị - xã hội.

Sự phát triển xã hội cũng được thể hiện ở sự ổn định của hệ thống chính trị của mỗi quốc gia Giáo dục góp phần đắc lực và làm ổn định hệ thống chính trị thông qua việc thực hiện chức năng tuyên truyền; làm cho những đường lối, chính sách, chiến lược, hệ thống luật pháp của nhà nước… đến được với mọi tầng lớp của nhân dân; làm thay đổi ý thức, hình thành niềm tin lý tưởng… Đó là điều kiện cơ bản để tạo ra sức mạnh tinh thần to lớn đảm bảo cho sự thành công của sự nghiệp cách mạng của giai cấp

Giáo dục đã đào tạo ra những con người trung thành với giai cấp, đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng, có đủ khả năng để thực hiện thành công sự nghiệp chính trị của giai cấp; góp phần khẳng định củng cố địa vị chính trị của giai cấp Giáo dục trong bất kỳ xã hội nào cũng phục vụ đắc lực cho chính trị, không thể có một nền giáo dục nào thoát ly chính trị, phi chính trị

Trong các xã hội có giai cấp, giáo dục nó sẽ trực tiếp tác động đến cấu trúc xã hội, tác động đến việc hình thành các tầng lớp, các nhóm xã hội Bởi vì giáo dục ở đây chính là quyền lợi của tầng lớp thống trị, và trong xã hội này thường tồn tại hệ thống hai nhà trường Ví dụ, trong xã hội có giai cấp đầu tiên xã hội Chiếm hữu nô lệ; giáo dục luôn nhằm mục đích đào tạo cho con em tầng lớp chủ nô trở thành những quan chức, chủ nô con, cho nên trường học là dành cho con em tầng lớp chủ nô Còn con em của nô lệ thì không được đến trường, chỉ có thể được bố mẹ chúng dạy ở nhà …

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, giáo dục luôn có những tác động đến chính trị - xã hội theo chiều hướng tích cực Giáo dục có thể nâng cao đến trình độ văn hóa, vị trí xã hội giữa các thành viên, giúp cho các thành viên trong xã hội thay đổi nghề nghiệp Mặt khác giáo dục còn đào tạo ra thế hệ trẻ những người trung thành với chế độ, có ý thức giác ngộ chính trị cao, có năng lực bảo vệ chế độ chính trị - xã hội Giúp cho các thành viên trong xã hội nắm vững được các chính sách, đường lối của đảng và nhà nước; giúp cho công dân nắm vững, ý thức được vị trí của mình Giáo dục đã mở rộng các cơ hội để cho mọi thành phần dân cư, không phân biệt đều được tiếp nhận giáo dục một cách bình đẳng và dân chủ để phát triển; làm thay đổi vị trí xã hội của mỗi cá nhân và cộng đồng Giáo dục vừa là mục tiêu, vừa

là phương tiện hữu hiệu cho các cuộc cách mạng xã hội trên phạm vi toàn nhân loại cũng như ở mỗi quốc gia

Vai trò của giáo dục đối với tư tưởng – văn hóa.

Bất kỳ xã hội nào muốn có sự ổn định thì một trong những vấn đề cơ bản là phải giúp cho người dân nhận thức được, nắm được những quy định của xã hội; những chuẩn mực, giá trị mà xã hội đề ra phải nghiêm túc thực hiện Giáo dục với tư cách

là một công cụ đấu tranh của giai cấp, trở thành một phương tiện cơ bản để truyền

bá hệ tư tưởng của giai cấp, cho mọi tầng lớp của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Giáo dục sẽ giúp cho người dân có nhận thức đúng đắn, định hướng cho hoạt động của con người, góp phần vào việc xây dựng và phát triển đất nước Mặt khác giáo dục còn có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một hệ tư tưởng chính thống chi phối toàn bộ xã hội, giáo dục giúp cho họ có đủ vũ khí, bản lĩnh để chống lại mọi

âm mưu, luận điệu nhằm chống phá cách mạng, Đảng cộng sản và cản trở con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội; tuyên truyền phản động trái ngược với tư tưởng của giai cấp Đặc biệt ở nước ta trong giai đoạn hiện nay thì công tác giáo dục tư tưởng càng trở nên quan trọng

Giáo dục nâng cao trình độ văn hóa cho tất cả mọi người, bằng cách phổ cập giáo dục phổ thông với trình độ ngày càng cao cho toàn xã hội Với một nền giáo dục

phổ thông tốt được phổ cập rộng rãi, sẽ nâng cao dân trí, làm xuất hiện và bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, làm cho cá nhân phát triển

để trở thành những nhân cách, những chủ thể văn hóa; có khả năng sáng tạo ra các giá trị văn hóa mới, góp phần làm phát triển văn hóa cho mỗi dân tộc và cho nhân loại

Giáo dục có vai trò quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ thành những người có

ý thức bảo vệ, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; bảo tồn những giá trị truyền thống dân tộc, giúp thế hệ trẻ có ý thức trong việc kết hợp những giá trị dân tộc với nhân loại, các giá trị truyền thống với hiện đại; đấu tranh để xóa bỏ những thói hư tật xấu, những hủ tục của xã hội Giáo dục đã trở thành một phương tiện cơ bản để phát triển văn hóa

KẾT LUẬN:

Bất kỳ một xã hội nào phát triển đều dựa chủ yếu vào giáo dục và bởi những sức mạnh do giáo dục tạo ra Bởi vậy muốn phát triển kinh tế- xã hội thì phải đầu tư mọi nguồn lực để phát triển giáo dục, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển Vì thế, giáo dục đã trở thành một quốc sách quan trọng hàng đầu trong chiến lược của tất cả các quốc gia trên thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng Mục tiêu của giáo dục thật sự rất rõ ràng là dạy làm người, nghĩa là rèn luyện đạo đức và nhân cách con người Giáo dục đồng thời cung cấp kiến thức, kỹ năng để con người xây dựng cuộc sống hạnh phúc, văn minh Có như vậy nền kinh tế của đất nước mới có thể phát triển bền vững được

Trở lại thực trạng xã hội chúng ta Sau ngày đất nước thống nhất, người Việt Nam

ta thật sự làm chủ đất nước, hoàn toàn có quyền thiết kế một thể chế xã hội phù hợp với văn hóa, đạo đức, con người Việt Nam Hơn 30 năm qua, tuy đã có tiến bộ

về mặt xóa đói giảm nghèo, đời sống chung của người dân có được nâng cao, nhưng thành quả đó vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng của đất nước