Dinh dưỡng với sự vận động cơ thể docx

DINH DƯỠNG VỚI SỰ VẬN ĐỘNG CƠ THỂ Một số vận động viên thể thao cho rằng chỉ cần được huấn luyện tốt là đủ để đạt thành tích cao.. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng một chế độ

DINH DƯỠNG VỚI SỰ VẬN ĐỘNG CƠ THỂ

Một số vận động viên thể thao cho rằng chỉ cần được

huấn luyện tốt là đủ để đạt thành tích cao Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng một chế độ ăn uống với chất dinh dưỡng cân đối và đầy đủ sẽ có nhiều ảnh hưởng tốt tới thành tích đạt được của các vận động viên trong thi đấu cũng như khi tập luyện hằng ngày

Chất dinh dưỡng là thực phẩm mà ta tiêu thụ để cơ thể tăng trưởng và duy trì sức khỏe Có khoảng trên 50 chất dinh dưỡng chính, cần thiết Các chất này có trong nhiều loại thực phẩm khác nhau và chia ra làm ba nhóm

cơ bản: chất đạm (protein), chất béo (lipid), chất bột đường (carbohydrat) Mỗi loại thực phẩm đều có một hỗn hợp của hai hay nhiều các nhóm chính kể trên

Các vận động viên thể thao có nhu cầu tiêu thụ nhiều năng lượng, nên cần nhiều carbohydrat, chất đạm, chất béo hơn người thường

Carbohydrat

Đây là nhóm hợp chất gồm có các nguyên tố carbon,

hydrogen, oxygen và là nguồn năng lượng quan trọng của

cơ thể Carbohydrat tiêu thụ được tồn trữ ở gan, cơ thịt dưới hình thức glycogen Carbohydrat chỉ cung cấp năng lượng, không có vitamin, đạm hay khoáng chất

Carbohydrat được chia ra làm hai loại:

Chất đạm

Chất đạm có nhiều trong sữa, thịt súc vật, trứng Vận động viên không cần tăng lượng đạm khi tập luyện nặng,

vì khẩu phần bình thường cân đối theo tỷ lệ khuyến cáo đã cung cấp đủ nhu cầu rồi Trong thực tế, vì cơ thể chỉ sử dụng đạm cho nhu cầu năng lượng khi carbohydrat và chất béo không đáp ứng đủ, nên khi gia tăng mức độ hoạt động thì nguồn cung cấp năng lượng chính không phải là chất đạm Tiêu thụ nhiều chất đạm quá sẽ có hại vì cơ thể phải thải thêm chất bã nitrogen qua đường tiểu tiện, làm cho thất thoát nhiều nước và calci

Chất béo

Với mức độ tập luyện trung bình, chất béo cung cấp 50% tổng số năng lượng cần thiết Nhiều chất béo quá sẽ gây trở ngại cho sự hấp thụ chất đạm và carbohydrat, ngoài ra còn có thể gây vài bệnh mạn tính như bệnh tim, tiểu đường, vài loại ung thư Một khẩu phần có 30% chất béo là đủ

Nước

Cơ thể chứa 65% dung dịch chất lỏng Do đó dùng đủ khối lượng nước là điều cần thiết cho các vận động viên Khi uống đủ nước, vận động viên tập luyện tốt hơn là thiếu nước Nước cần để làm giảm bớt nhiệt sinh ra trong khi tập dượt, làm máu lưu thông tốt, mang dưỡng khí và chất dinh dưỡng đến cho các cơ bắp đang làm việc Ngoài ra nước cũng cần cho các chức năng của não bộ như phối hợp, tập trung

tư tưởng, suy nghĩ trong lúc tập luyện

Vitamin và khoáng chất

Kinh nghiệm cho thấy là các vận động viên không cần nhiều vitamin hơn người bình thường, vì vitamin không

được dùng để tạo ra năng lượng Có người cho rằng uống nhiều vitamin C có thể làm tăng tính miễn dịch, nhưng

thực ra thì sự gia tăng này chỉ có khi tính miễn dịch bị giảm hơn mức bình thường, còn nếu không thì vitamin C chẳng có tác dụng gì

Trong số các khoáng chất, vận động viên trẻ tiêu thụ cần thêm calci để làm chắc xương và sắt để tạo hồng cầu

Vitamin và khoáng chất dùng phụ thêm không cần thiết

khi các chất đó có tự nhiên trong thực phẩm với chế độ dinh dưỡng cân bằng Đôi khi việc tốn nhiều tiền để mua

vitamin có thể là phí phạm.

Khi tập luyện kéo dài, cơ bắp thường sinh ra acid lactic Khi lượng acid này lên quá cao, cơ bắp sẽ đau nhức, đôi khi đến mức làm cho vận động viên không thể tiếp tục tập luyện được nữa Muốn tránh trở ngại này, nhiều người khuyên nên uống một ít baking soda để làm trung hòa acid

lactic.

Vài trường hợp đặc biệt

Đối với các vận động viên ăn chay thì một chế độ ăn uống có nhiều carbohydrat, ít chất béo cũng làm tăng hiệu quả tập luyện, dù rằng không dùng chất đạm động vật Các loại hạt hay đậu nành cũng có thể cung cấp đủ chất đạm

mạnh đạt được không kéo dài, mau kiệt sức Thuốc có thể gây ra một số bệnh như sưng tuyến nhiếp hộ, bệnh tim, gan Chất creatinin làm tăng khối lượng bắp thịt khi dùng với liều lượng nhỏ, trong thời gian ngắn

Kết luận

Tóm lại, một chế độ ăn uống đầy đủ và cân đối dinh dưỡng như carbohydrat, chất béo, chất đạm, vitamin và khoáng chất sẽ giúp vận động viên tập luyện và thi đấu hiệu quả hơn, bền bỉ hơn Nên lưu ý rằng nước rất cần cho mọi hình thức vận động Cần cẩn thận khi dùng anabolic

steroid và creatinin.

ăn sấy khô thì cho dù lượng thức ăn vẫn đủ no bụng nhưng sẽ có nhiều nguy cơ thiếu một số chất dinh dưỡng

Khi thiếu dinh dưỡng do những rối loạn của cơ thể thì gọi là thiếu dinh dưỡng thứ phát Trong trường hợp này, mặc dù lượng thức ăn vẫn đầy đủ nhưng cơ thể không tiếp nhận, tiêu hóa, hấp thụ, chuyên chở, sử dụng được một cách hiệu quả như bình thường Thí dụ như các bệnh ung thư, bệnh của hệ tiêu hóa thường đưa đến thiếu dinh dưỡng

thứ phát.

Còn tình trạng suy dinh dưỡng thì được xác định khi bị sụt cân ngoài ý muốn từ 5% đến 10% sức nặng cơ thể trong vòng 6 tháng tới 1 năm

Theo thống kê, có tới một phần ba những người trên 65 tuổi bị suy dinh dưỡng, nhất là về chất đạm

Suy dinh dưỡng có ảnh hưởng quan trọng tới sức khỏe, là một trong nhiều nguy cơ đưa tới bệnh tật và tử vong

Diễn tiến bình thường ở tuổi già

Khi tới tuổi cao, cơ bắp giảm, da khô, xương xốp, nhưng

ở bụng, ở mông thì tế bào mỡ phát triển rất mạnh

Các chức năng sinh học về tiêu hóa suy yếu: chuyển động

co bóp và sự hấp thụ thực phẩm của ruột và dạ dày giảm; bớt cảm giác về ăn uống như nếm, ngửi, nhìn thực phẩm; răng lung lay; ít khát nước, ít thấy đói

Nhiều dược phẩm mà người già dùng cho các bệnh mạn tính cũng ảnh hưởng tới khẩu vị

g Các bệnh mạn tính như ung thư, bệnh phổi, bệnh tim

đều đưa tới suy dinh dưỡng Giảm dịch vị dạ dày khiến hấp thụ các chất dinh dưỡng như sắt, đường lactose

bị trở ngại Chức năng của gan giảm, khiến cho sự chuyển hóa thực phẩm chậm Thất thoát chất dinh dưỡng qua ói mửa, nước tiểu, phân

h Biếng ăn vì tác dụng của dược phẩm đang dùng

Một vài dược phẩm có nguy cơ đưa tới ăn mất ngon (Digoxin, Prozac, Quinidine, quá nhiều vitamin A); gây ói mửa như vài loại thuốc kháng sinh, Aspirin,

Theophyline; làm kém hấp thụ thức ăn như các loại

thuốc trị táo bón, thuốc trị suyễn loại Theophylline, thuốc kích thích amphetamine Dùng nhiều vitamin

D có thể đưa tới tổn thương cho thận; nhiều khoáng sắt gây hại cho gan

k Bệnh răng miệng Răng bị lung lay, răng giả không

khít hàm đưa tới khó khăn khi nhai thức ăn; miệng khô nước bọt khiến nhai thực phẩm như nhai bông gòn; nuốt thức ăn xuống thực quản khó khăn

i Mất cảm giác nếm, ngửi thực phẩm Nhiều vị cao

niên mất hứng thú trong ẩm thực vì họ không cảm thấy hương vị và không nhìn thấy sự hấp dẫn của thực phẩm do giác quan, thị giác yếu Thực phẩm trở nên không mùi, không vị, đôi khi họ ăn thức ăn ôi thiu mà không biết Nhiều khi, để có khẩu vị, họ tăng gia vị như ăn nhiều muối, nhiều đường, nhiều đồ cay Mất cảm giác một phần là do các nụ nếm của lưỡi bị cọ sát với răng mà kém nhạy cảm hơn

Những dấu hiệu của suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng đôi khi được phát hiện khi các cụ thấy quần áo tự nhiên rộng, lỏng Còn khi đi khám bác sĩ thì định bệnh căn cứ vào bệnh sử, khám toàn thân, cân đo sức nặng, thử nghiệm máu (hồng cầu, hormon tuyến giáp, chức năng gan), thử phân tìm ký sinh trùng, máu; chụp X quang tim, phổi, hệ tiêu hóa

Người bị suy dinh dưỡng đờ đẫn, lơ là với mọi người, mọi sự việc xảy ra ở chung quanh hoặc đôi khi lại gắt gỏng, khó tính Da khô, xanh lợt, dễ bầm, vết thương lâu lành Tóc khô dòn, rụng nhiều; móng tay khô, nứt; ăn không ngon miệng; giảm cảm giác với mùi vị thực phẩm; miệng khô, lưỡi và môi lở; nhai nuốt khó khăn; hay buồn nôn; đại tiện táo bón hoặc lỏng bất thường; nhịp tim nhanh; hơi thở khó khăn Cơ thể mỗi ngày một gầy đi, sức khỏe suy giảm, các bệnh đang có trầm trọng lên, di chuyển khó khăn, dễ ngã, dễ tai nạn

Hậu quả của suy dinh dưỡng

– Thương tổn thể xác và tâm thần

– Dễ dàng mắc các chứng bệnh truyền nhiễm

– Tăng rối loạn với các bệnh chuyển hóa

– Giảm khả năng hoạt động

– Tăng nguy cơ tử vong

Điều trị và phòng ngừa suy dinh dưỡng

Vấn đề ưu tiên là phát hiện và điều trị các nguyên nhân đưa tới suy dinh dưỡng như đã kể trên

f Giữ gìn vệ sinh răng miệng Người hay bị khô miệng

thì ăn nhiều canh, nước xốt Khó khăn nhai với răng giả thì có thể dùng thực phẩm băm nhỏ, ninh thịt nhỏ lửa lâu hơn để cho thịt mềm

g Nhiều người thường nôn ói khi ăn thì nên tránh ăn

một lúc quá nhiều mà chia ra làm nhiều bữa nhỏ, tránh thức ăn nhiều chất béo

h Khuyến khích dùng thêm thực phẩm phụ cũng như vitamin, khoáng chất.

i Thêm gia vị vào thực phẩm để tăng sức hấp dẫn khẩu

vị người cao tuổi

Kết luận

Suy dinh dưỡng, nhất là ngoài ý muốn, là vấn đề hệ trọng đối với người cao tuổi Nó làm tăng nguy cơ bệnh hoạn và tử vong ở lớp người này Hầu hết những nguyên nhân đưa tới suy dinh dưỡng đều có thể điều trị và phòng ngừa được Tuy nhiên, phần lớn các vị cao tuổi thường tự mình không giải quyết được vấn đề mà cần phải có sự quan tâm giúp đỡ, chăm sóc của con cháu Tìm hiểu về tình trạng suy dinh dưỡng ở người cao tuổi do đó lại là trách nhiệm của những người trẻ tuổi Nếu mỗi người trong chúng ta đều

ý thức đúng vấn đề này, những năm tháng cuối đời của các

vị lão ông, lão bà chắc chắn sẽ tốt đẹp hơn nhiều, cũng như được thêm phần ấm áp, chan hòa tình cảm

– 680ml bia có 5% độ cồn nguyên chất,

– hoặc 290ml rượu vang có 12% độ cồn,

– hoặc 90ml rượu mạnh có 40% độ cồn

Uống vừa phải có thể là chỉ tương đương hoặc gấp rưỡi lượng rượu bia nói trên trong một tuần

Người đã nghiện rượu thì tình trạng không dừng lại ở một mức độ nhất định Với nhiều biến chứng, bệnh thường sẽ trở nên ngày càng nặng hơn và dần dần đưa tới tử vong Đặc điểm của bệnh là có những rối loạn khả năng kiểm soát sự uống, luôn luôn ám ảnh với rượu, tiếp tục uống dù biết hậu quả xấu, lý trí bị méo mó, sai lạc, và nhất là lúc nào cũng phủ nhận sự nghiện ngập của mình Sự phủ nhận này là một điều bất lợi vì rượu có sức tàn phá đáng kể lên

cơ thể đã suy yếu của người già

Dược tính của rượu

Rượu là dược chất an thần làm dịu thần kinh trung ương não bộ Vài phút sau khi uống là rượu vào máu ngay và làm tê dại dây thần kinh, làm chậm tín hiệu từ não ra ngoại vi

cơ thể

Dùng nhiều, rượu sẽ ảnh hưởng tới các chức năng như suy nghĩ, phán xét, trí nhớ, ngôn từ, phối hợp các động tác Nhiều hơn nữa sẽ đưa tới trấn áp thần kinh, làm ngủ vùi, tê liệt toàn thân đôi khi hôn mê, tử vong vì hô hấp bị gián đoạn Khi nồng độ rượu trong máu lên tới 0,1% thì đã bị xem là say sưa vi phạm luật rồi

Sau khi uống, 80% rượu được ruột hấp thụ, chuyển ngay sang máu; 20% còn lại được hấp thụ ở dạ dày

– Những khó khăn căng thẳng trong cuộc sống gia đình

– Bệnh hoạn, phải sống phụ thuộc vào người khác

– Buồn rầu, cô đơn, lẻ loi khi mất người bạn đời thân thương, khi bạn bè tâm giao lần lượt ra đi

– Có quá nhiều thời gian nhàn tản, buồn tẻ, bất ổn về tài chính

– Sau khi hưu trí không có sự chuẩn bị chương trình hoạt động hay sinh hoạt bổ ích nào, lại xem như có thời gian rảnh rỗi được tự do vui nhậu với những bạn bè “đồng cảnh”

Dấu hiệu phát hiện người nghiện rượu

Có một số dấu hiệu khiến ta nghi ngờ một người uống rượu quá độ:

– Sao lãng săn sóc cá nhân, nhà cửa không ngăn nắp, sạch sẽ như trước;

– Quên bỏ hẹn ngày khám bệnh, bỏ sinh hoạt thường nhật, không liên hệ với thân nhân, bạn bè;

– Giảm khả năng nhận thức, bối rối mất định hướng với những công việc rất thông thường như ngày giờ, sự vật chung quanh;

– Hay bị té ngã, gặp tai nạn thương tích;

– Kém ăn, thiếu dinh dưỡng, mất ngủ, dễ mắc các bệnh dạ dày, phổi, gan, thiếu máu; dễ nhiễm độc

– Trên cơ thể thấy có những vết da bầm, vết sẹo vì thương tích của té ngã hoặc đập phá trong khi say; da

Nhưng hệ trọng hơn cả là ảnh hưởng của rượu lên hệ tim mạch, thần kinh, tâm thần:

– Huyết áp và bệnh tim tăng đưa đến nhiều nguy cơ tai biến mạch máu não;

– Chức năng não bộ suy kém, rối loạn định hướng, không phân biệt sự việc, sa sút trí tuệ, mê sảng, hay buồn ngủ;

– Tê yếu ngoại biên, mất thăng bằng đưa đến té ngã; – Thay đổi tâm thần, bị trầm cảm, đôi khi có ý nghĩ quyên sinh Có tới 13% người trên 65 tuổi bị trầm cảm thường uống rượu, và khi uống rượu nhiều thì bệnh trầm cảm cũng nặng thêm

So với những người cùng độ tuổi không uống rượu, người cao tuổi nghiện rượu thường có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao hơn, và rượu thường là nguyên nhân đưa họ vào các bệnh viện tâm thần, nhà dưỡng lão, bệnh viện đa khoa Ngoài ra, vấn đề tương tác giữa rượu với các dược phẩm chữa bệnh khác mà người cao tuổi đang dùng cũng cần được lưu ý

Có tới 75% quý vị cao niên thường uống nhiều loại dược phẩm cùng một lúc và một số dược phẩm này khi gặp rượu sẽ gia tăng tác dụng phụ hay độc tính, đặc biệt là các thuốc về thần kinh và thuốc được chuyển hóa tại gan

Dược phẩm có tương tác mạnh với rượu là: Aspirin,

Tylenol, thuốc trị bệnh mỡ trong máu, tiểu đường,

thuốc chống viêm không có steroid, thuốc an thần nhóm

benzodiazepine (Valium, Librium ), một vài loại kháng

sinh, thuốc nitroglycerine chữa cơn đau thắt tim

– Có bao giờ cụ cảm thấy là cần phải cắt giảm số lượng rượu đang uống không?

– Khi bị người khác chỉ chích thói quen uống rượu, cụ có thấy khó chịu không?

– Có bao giờ cụ cảm thấy không vui hoặc có cảm giác tội lỗi về sự uống rượu của cụ?

– Có bao giờ, vào buổi sáng, cụ thấy cần phải làm một

ly để lấy tinh thần hoặc để làm mất đi những hậu quả khó chịu sau khi đã uống quá nhiều rượu?

Nếu các cụ trả lời có cho hai câu hỏi trên thì các cụ có vấn đề với rượu rồi; nếu chỉ trả lời có cho một câu hỏi thì cần điều tra thêm

Viện Đại học Michigan cũng đưa ra một bản trắc nghiệm với 22 câu hỏi tập trung vào thói quen uống rượu, loại rượu, ảnh hưởng của rượu trên cơ thể, cảm nghĩ về sự uống rượu Bản trắc nghiệm này cũng rất hữu ích trong việc phát hiện người nghiện rượu

Điều trị – Cai rượu

Cũng như bệnh nghiện rượu ở các tuổi khác, để việc điều trị hữu hiệu người bệnh phải có ý thức cao về vấn nạn của mình, về ảnh hưởng xấu của rượu trên cơ thể, trong nếp sống hằng ngày cũng như nguy cơ có thể trở thành bệnh hoạn, tàn phế vào cuối cuộc đời, nếu không nói là còn bị rút ngắn tuổi thọ

và chia sẻ những kinh nghiệm về đời sống, để thấy rằng họ không cô đơn Hội viên không phải đóng lệ phí, chỉ cần có ý nguyện muốn cai rượu là đủ

– Được thành lập năm 1950, Al–Anon Family Groups là hội của những người không nghiện rượu nhưng có thân nhân nghiện rượu Họ chia sẻ những kinh nghiệm, khó khăn do người khác gây ra và hỗ trợ lẫn nhau, tạo điều kiện để giúp thân nhân của họ cai nghiện Tổ chức này hoạt động chia thành hai nhóm là Alateen dành cho những người dưới 21 tuổi và Al-Anon dành cho những người từ 21 tuổi trở lên

Thuốc Disulfam

Đây là loại thuốc viên không phải để giúp cai nghiện rượu, mà để ngăn ngừa uống rượu Tác dụng của thuốc là làm rối loạn sự chuyển hóa của rượu trong gan Nếu có rượu trong cơ thể, thuốc sẽ gây ra một phản ứng mạnh, khó chịu như ói mửa, nhức đầu, đau bụng, mặt nóng bừng khiến người dùng thuốc sợ không dám uống rượu nữa Trong khi uống thuốc này mà dùng nước hoa, kem bôi da, thuốc súc miệng có chất cồn cũng bị phản ứng như trên

Kết luận

Những đấng mày râu nghiện rượu thường tự biện hộ bằng câu: “Nam vô tửu như kỳ vô phong.” (Làm trai không uống rượu như lá cờ không có gió.)