[1] Kỳ Bá thưa rằng: Dương khí suy ở dưới thời thành chứng Hàn quyết, âm khí suy ở dưới, thời thành chứng Nhiệt quyết 1 [2].. [16] Kỳ Bá thưa rằng: Aâm khí thịnh ở trên thời dưới hư: v
Trang 1SÁCH TỐ VẤN
Thiên bốn mươi lăm: QUYẾT LUẬN
Hoàng Đế hỏi:
Bệnh quyết (tay chân giá lạnh) chia ra hàn nhiệt, là vì sao ? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương khí suy ở dưới thời thành chứng Hàn quyết, âm khí suy ở dưới,
thời thành chứng Nhiệt quyết (1) [2]
Hoàng Đế hỏi:
Về chứng Nhiệt quyết, tức là dương quyết, vậy sao lại khởi tứ túc tâm
(lòng bàn chân, thuộc âm).? [3]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương khí phát ra khởi rừ ngoài năm đầu ngón chân Phàm âm mạch
hợp ở dưới chân mà tụ ở Túc tâm Vì dương khí thắng, nên túc tâm nhiệt [4]
Trang 2Vế chứng Hàn quyết, tức là âm quyết, vậy sao lại khởi tử năm đầu
ngón tay, rồi lan đến gối.? [5]
Aâm khí phát ra khởi từ phía trong năm ngón tay, hợp ở dưới gối, mà
tụ ở trên gối Vì âm khí thắng, nên từ năm ngón tay đến trên gối hàn Chứng
hàn đó, không pháp sinh từ bên ngoài mà là từ bên trong [6]
Hoàng Đế hỏi:
Về chứng Hàn quyết, do Tàng nào bị khiếm khuyết mà gây nên? [7]
Kỳ Bá thưa rằng:
Tiền âm là nơi tụ họp của Tông cân, và là chỗ “hợp” của Thái âm,
Dương minh [8]
Về hai mùa Xuân, Hạ thời dương nhiều mà âm khí ít, về hai mùa Thu
Đông thời Aâm khí thịnh mà Dương khí suy [9]
Giờ người mắc bệnh đó, vì sức khỏe, về hai mùa Thu Đông làm lụng
quá độ, khí ở dưới cố dẫn lên, không thể lại quay trở xuống Do đó, tinh khí
cũng bị ràn ra ở dưới Cái tà âm hàn liền thừa cơ mà sấn lên [10]
Trang 3Phàm khí, đều phải nhờ ở trung tiêu Giờ Dương khí suy, không thể
thấm nhuần ra Kinh, Lạc, dương khí càng ngày sút dần, âm khí càng ngày
thịnh lên vì vậy nên tay chân hàn [11]
Hoàng Đế hỏi:
Về chứng nhiệt quyết, do Tàng nào khiếm khuyết mà gây nên? [12]
Kỳ Bá thưa rằng:
Rượu uống vào Vị, thời Lạc mạch “mãn” mà Kinh mạch ‘hư” Tỳ là
một cơ quan du chuyển tân dịch cho Vị Aâm khí đã hư, thời Dương khí sẽ
lấn vào, do đó Vị thành ra không hòa Vì Vị không hòa, nên tinh khí bị kiệt,
không thể thấm nuôi ra Tứ chi Vậy người mắc bệnh đó, tất do sự uống say,
ăn nó mà nhập phòng, khí tụ ở Tỳ, không tán đi được Tửu khí với cốc khí
cùng xung đột nhau, nhiệt thịnh ở bên trong, cho nên khắp mình đều nhiệt,
mà nước tiểu cũng đỏ [13] Ngâm như rượu, khí của nó thịnh mà tật hãn, nó
làm cho Thận khí hằng ngày suy sút, Dương khi hàng ngày tăng lên, vì vậy
nên thủ túc mới nhiệt [14]
Hoàng Đế hỏi:
Trang 4Về chứng quyết, có khi khiến người phúc mãn, có khi khiến người đột
nhiên bất tri nhân (không biết người, tức bất tỉnh ), có người đến nửa ngày,
hoặc suốt ngày, rồi mới tri nhân, là vì sao? [16]
Kỳ Bá thưa rằng:
Aâm khí thịnh ở trên thời dưới hư: vì dưới hư nên thành chứng phúc
trướng mãn Dương khí thịnh ở trên, thời khí ở dưới cũng theo lên, do đó tà
khí cũng ngược lên, tà khí đã ngược lên thời Dương khí loạn Dương khí
loạn nên bất tri nhân [16]
Hoàng Đế hỏi:
Xin cho biết chứng Quyết của sáu Kinh mạch như thế nào ? [17]
Kỳ Bá thưa rằng:
Chứng Quyết thuộc kinh Cự dương thời đầu nhức và nặng, chân đi
khó khăn, có khi chóng mặt mà ngã [18]
Chứng quyết của kinh Dương minh thời phát điên, chỉ muốn chạy ra
kêu to, phúc mãn không thể nằm, mặt đỏ mà nóng, thấy bậy nói càn [19]
Chứng quyết của kinh Thiếu dương, bỗng dưng tai điếc, quai hàm
sưng mà nhiệt, sườn đau, xương đầu gối không cử động được [20]
Trang 5Chứng quyết của kinh Thái âm, thời phúc mãn mà trướng vượt lên,
đại tiện khi, không muốn ăn, ăn vào thời nóân, không nằm được [21]
Chứng quyết của kinh Thiếu âm thời miệng khô, nước tiểu đỏ, phúc
mãn và tâm thống [22]
Chứng quyết của kinh quyết âm thời Thiếu phúc sưng và đau, phục
trướng, tiểu tiện không lợi, hay nằm co đầu gối, âm hành rụt lại hoặc sưng,
trong bọng chân nóng Thịnh thời nên tả, hư thời nên bổ Không thịnh không
hư, nên thích ở bản kinh [23]
Chứng quyết nghịch ở Thái âm, ống chân đau rút Tâm thống dẫn
xuống phúc Nên trị nơi chủ bệnh (tức Tỳ, vị Tỳ chủ về khí ở kinh này) (1)
[24]
Chứng quyết nghịch của thiếu âm, hư mãn và ẩu nghịch, đi tả ra nước
trong, nên trị nơi chủ bệnh của nó [25]
Chứng quyết nghịch của quyết âm, vòng ngang lưng đau, hư mãn và
tiểu tiện bị vít, nói mê lảm nhảm nên trị nơi chủ bệnh [26]
Ba kinh âm đều nghịch, đại tiểu đầu bị vít, khiến bệnh nhân tay chân
giá lạnh, trong vòng ba ngày sẽ chết (1) [27]
Trang 6Chứng quyết nghịch của Thái dương, ngã lăn, ẩu huyệt, hay Nục (đổ
máu đằng mũi) Nên trị ở nơi chủ bệnh [28]
Chứng quyết nghịch của Thiếu dương, các cơ quan không dễ dàng,
khiến cho yêu đau không đi được, cổ đau không ngoảnh được Rồi phát ra
chứng Trường ung, hoặc phát sinh, sẽ chết [29]
Chứng quyết nghịch của Dương Minh, suyễn và ho, mình nóng, hay
kinh, nục ẩu huyết [30]
Chứng quyết nghịch của Thủ Thái âm, hư, đầy mà ho, hay nóân ra
nước dãi Trị ở nơi chủ bệnh [31]
Chứng quyết nghịch của Thủ Thái âm, Tâm thống rút lên cuống họng,
mình nóng, không thể chữa [32]
Chứng Quyết nghịch của Thủ Thái dương, tai điếc, nước mắt chảy ra,
cổ không thể ngoảnh được, yêu không thể cú ngửa được Trị ở nơi chủ bệnh
[33]
Chứng quyết nghịch của Thủ Dương minh, phát chứng Hầu tý, sưng
trong cuống họng, hoặc thành chứng “Kinh” Trị ở nơi chủ bệnh (1) [34]