Nói là: “Dương khí vào trong sẽ thành ấm...:Đó là nói Dương khí đã suy, mà âm cũng hư, nên thành chứng trạng như vậy [6].. Duy cái khí của Thiếu dương đương thịnh, dù có lọt vào ở bên dư
Trang 1SÁCH TỐ VẤN
Thiên bốn mươi chín: MẠCH GIẢI
Ở Thái Dương mà “nói là”: Yêu thũng, mông đau, là vì tháng giêng,
kiến Dần, Dần thuộc Thái dương Tháng giêng, Dương ra ở trên, nhưng Aâm
vẫn còn thịnh Dương chưa có thể theo đúng thứ tự đề ra Do đó, sinh ra
chứng yêu thũng và mông (tức hao mông) đau (1) [1]
Bệnh thiên hư mà đi (đi lệch), do tháng giêng dương khí đã giải đồng,
địa khí tiết ra được rồi Vậy mà nói là “thiên hử”, là vì khí mùa Đông rét, khí
bất túc nên sinh chứng như vậy [2]
Nói là: “Cổ cứng, đau rút xuống lương ” là vì khí của Thái dương
dẫn lên quá mạnh, rồi ngẽn lại ở đó [3]
Nói là: “Nếu quá lắm sẽ phát cuồng, phát điên “Đó là vì Dương khí
bốc lên cả trên, mà Aâm khí đành trơ trọi ở dưới Dưới hư trên thực, nên
mới sinh ra cuồng và điên, như vậy [4]
Trang 2Nói là: “Mạch phù sẽ phát điếc ” Đều chỉ về bệnh phát sinh tại khí
[5]
Nói là: “Dương khí vào trong sẽ thành ấm :Đó là nói Dương khí đã
suy, mà âm cũng hư, nên thành chứng trạng như vậy [6]
Phàm những chứng bị “nóäi đoạt” mà quyết, gây nên Aám và Phi (tứ
chi rã rời) đều bởi Thận hư Khí của Thiếu âm Thận không dẫn đến, cũng
gây nên chứng quyết [7]
Ở Thiếu dương mà nói là “Tâm, Hiếp Thống” Đó là nơi khí của
Thiếu dương thịnh Sở dĩ thịnh vì nó là Biểu của Tâm Tới tháng chín,
Dương khí hết mà âm khí thịnh, nên phát sinh là vì âm khí chủ về tàng vật
Vật đã tàng thời không thể động được, nên mới không thể trở mình [8]
Nói là: “Quá lắm thời chỉ muốn chạy nhảy ” Đó là vì: Về tháng
chín, muôn vật đều hư, cỏ cây rụng héo, thời khí ở con người cũng lánh
Dương mà tới Aâm Duy cái khí của Thiếu dương đương thịnh, dù có lọt vào
ở bên dưới, nhưng vẫn có ý muốn bốc mạnh trở lên, nên mới thành chứng
trạng như vậy [9]
Trang 3Ở Dương Minh mà nói là “Rờn rợn, run rét ” Bởi Dương minh thuộc
Ngọ, Tháng năm, là tháng một Aâm ở trong thịnh dương Dương đương
thịnh mà Aâm xen vào, nên mới thành chứng rờn rợn, run rét [10]
Nói là: “Bộng chân thũng, không tự do lại được”, do là vì tháng năm,
một Aâm đã phát sinh ở trong thịnh dương mà Dương cũng bắt đầu suy từ
đó Nhưng bởi một Aám mới sinh cùng Dương xung đột, gây thành chứng
hậu như vậy [11]
Nói là: Thượng suyễn mà thành Thủy thũng “Đó là vì Aâm khí đã
hạ giáng lại rấn lên, lên cùng với tà khi ký túc ở khoảng Tàng, Phủ, vì vậy
nên Thủy thũng [12]
Nói là: “Hung thống và thiểu khí ” Đó là vì thủy khí ký túc ở Tàng,
Phủ, Thủy thuộc Aâm khí, Aâm khí xen vào trong, nên mới thành hung
thống và thiếu khí [13]
Nói là: “Quá lắm thời quyết, ghét người với hỏa, nghe tiếng “gõ”
(mộc) thời rùng mình mà sợ ” Đó là vì Aâm khí với Dương khí cùng xung
đột lẫn nhau, Thủy với Hỏa cùng ghét, nên mới rùng mình mà sợ [14]
Trang 4Nói là: “Muốn đóng kín cửa mà ở một mình” Đó là vì Aâm Dương
cùng xung đột nhau Dương đã hết mà Aâm lại thịnh, nên mới muốn đóng
cửa mà ở một mình [15]
Nói là: “Bệnh đến thời muốn lên cao mà hát, cởi bỏ áo mà chạy ” đó
là vì âm dương lại tranh giành nhau rồi dồn cả ra dương phận ở bên ngoài,
nên mới gây thành chứng trạng như vậy [16]
Nói là: “Ký túc ở Tôn lạc, thời sinh ra nhực đầu, ty nục, và phúc
thũng ” Đó là vị khí của Dương minh dồn lên trên Trên tức là thuộc về
Tôn lạc của Thái âm Nên mới gây thành các chứng trạng như vậy [17]
Ở Thái âm, nói là “sẽ phát bệnh trướng”, vì Thái âm thuộc Tý, tháng
mười một, khi của muôn vật đều thâu tàng vào trong, nên phát bệnh trướng
[18]
Nói là: “chạy lên tâm thành chứng ợ ” vì âm khi thịnh dồn lên trên
Dương minh “lạc” của Dương minh lạc thuộc Tâm, nên thành chứng ơ [19]
Nói là “Aên vào thời ọe”, là vì vật chứa ở bên trong đầy ràn quá mà
sinh ra [20]
Trang 5Nói là: “Nếu được đại tiện hay trung tiện thời sẽ dễ chịu ” Vì tới
tháng mười hai, âm khí suy ở dưới Dương khí muốn tiết ra đằng trên, nên
dưới cũng có tiết được ra mới dễ chịu [21]
Ở Thiếu âm, nó là “sẽ phát yêu thống ” Vì thiếu âm tức là Thận Về
tháng mười, dương khí đều bị thương, nên mới yêu thống [22]
Nói là: Aáu, khái, thượng khí và suyễn” là vì Aâm khí ở dưới dương
khí ở trên Dương khí phù lên trên, không nương tựa vào đâu, nên phát
chứng như vậy [23]
Nói là: “Mọi việc đều không thể làm, không thể đứng lâu, ngồi lâu,
đứng lên thời mắt tờ mờ trông không tỏ ” Đó là vì muôn vật âm dương
không định, chưa có chủ, Khí Thu mới đến, sương Thu mới xuống, muôn
vật túc sái, âm dương bị đoạt, nên mới thành các chứng như vậy [24]
Nói là: “Ít khí và hay nóä ” Đó là vì khí của Thiếu dương không
thông đạt ra bên ngoài, do đó dương khi không tiết ra được, Can khí cũng vì
vậy mà không được thư xướng nên mới sinh ra hay nóä Chứng đó gọi là
Tiên quyết [25]
Trang 6Nói là: “Thường sợ sệt như sắp bị người bắt” Đó là vì: Dương khí
bên trong ít đi, âm khí bên ngoài lọt vào, hai khi cùng xung đột, nên mới
thường sợ sệt [26]
Nói là: “Ngửi mùi thức ăn thì ghét ” Đó là vì Vị không có khí nên
thành như vậy [27]
Nói là: Sắc mặt đen xạm” đó là vì khí bị đoạt ở bên trong, nên huyết
sắc ở bên ngoài cũng biết đi mất [28]
Nói là: “Khái thời lại có huyết ” Đó là vì Dương mạch bị thương
Dương khí chưa thịnh ở bộ phận trên mà mạch lại mãn Mãn thời khái, mà
thường khi lại ra cả đằng mũi [29]
Ở quyết âm, mà nói là: “phát các chứng bệnh điên, sán, đàn bà thũng
ở Thiếu phúc v.v Đó là vì quyết -âm thuộc Thìn Tháng ba, ân tà sinh ra ở
trong Dương, nên mới thành chứng điên sán và thũng ở Thiếu phúc [30]
Nói là: “Sinh ra các chứng đồi, long, sán ” (đều là tên vác chứng
khó tiểu tiện) Là vì: về tháng đó âm khí thịnh, khiến cho mạch phát trướng
không thông, nên sinh chứng như vậy [31]
Trang 7Nói là: Quá lắm thời “ách can” và “nhiệt trung ”là vì âm dương
cùng xung đột nhau, sinh ra nhiệt Vì sinh ra nhiệt nên mới thành chứng
nhiệt trung và ách can [32]