Tâm khí nhiệt, thời mạch ở dưới, quyết mà nghịch lên trên, do đó mạch ở dưới hư, vì hư sinh ra mạch nuy, ống chân rã rời không bước đi được [4].. Can khí nhiệt thời đởm rà ra mà miệng đắ
Trang 1SÁCH TỐ VẤN
Thiên bốn mươi tư: NUY LUẬN
Hoàng Đế hỏi:
Năm Tàng, gây nên chứng Nuy, thế nào? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Phế chủ về bì mao, Tâm chủ về huyết, Can chủ về cân mạc, Tỳ chủ về
cơ nhục, Thận chủ về cốt tủy [2]
Phế nhiệt, lá phổi khô, bì mao do đó hư nhược cấp bách, gây nên
chứng Nuy bịch [3]
Tâm khí nhiệt, thời mạch ở dưới, quyết mà nghịch lên trên, do đó
mạch ở dưới hư, vì hư sinh ra mạch nuy, ống chân rã rời không bước đi
được [4]
Can khí nhiệt thời đởm rà ra mà miệng đắng, cân mạc khô, vì khô nên
cân cấp mà co rút, thành chứng Cân nuy [5]
Trang 2Tỳ khí nhiệt, thời Vy khô mà khát, cơ nhục bất nhân, thành chứng
nhục nuy [6]
Thận khí nhiệt nên “yêu, tích” không cất lên được, xương khô mà tủy
vơi, thành chứng cốt nuy [7]
Hoàng Đế hỏi:
Xin cho biết rõ nguyên nhân [8]
Kỳ Bá thưa rằng:
Phế là một quan “trưởng” của các Tàng, nó như cái “lọng” che cho
Tâm, Có sự gì bỏ mất, cầu không thể được, thời gây nên chứng
Phế minh (kêu) Kêu thời Phế nhiệt mà Phế diệp khô đét đi Nên mới
nói:
“Năm Tàng do “Phế nhiệt, diệp tiêu”, gây nên chứng Nuy bịch (chân
lỏng gân, không lê đi được) [9]
Bi ai quá độ thời bào mạch tuyệt Bào mạch tuyệt khiến cho Dương
khí phát động ở bên trong, do đó Tâm hạ huyết băng, thành chứng tiểu ra
huyết Cho nên ở bản kinh nói: “Đại kinh không hư, gây nên chứng cơ tý,
truyền làm chứng Mạch Nuy” [10]
Trang 3Nghĩ ngợi quá độ, không được toại nguyện, ý dâm ở bên ngoài, lại
nhập phòng vô hạn, tông cân rã rời, thành chứng cân nuy, và Bạch dâm (tinh
khí tự tiết ra) Cho nên kinh nói: “chứng Cân nuy sinh ra bởi Can mà nguyên
nhân là sự nhập phòng” [11]
Vì yêm lưu ở nơi ẩm thấp, khiến cho thấp khí thấm thía ở trong Cơ
nhục, thành “tý” mà bất nhân, do đó gây nên chứng Nhục nuy Cho nên
Kinh nói: “Nhục nuy gây nên bởi thấp” [12]
Vì sự đi xa nhọc mệt, gặp đại nhiệt mà khát, vì khát nên Dương khí bị
suy sút ở bên trong, do đó nhiệt sẽ thừa cơ ký túc ở Thận Thận là Thủy
tàng Giờ Thủy không thắng được Hỏa, thời xương khô mà tủy vơi, nên chân
không thể đi xuống đất, gây nên chứng Cốt nuy Cho nên ở Kinh nói:
“chứng Cốt nuy gây nên bởi đại nhiệt” [13]
Hoàng Đế hỏi:
Lấy gì để phân biệt? [14]
Kỳ Bá thưa rằng:
Phế nhiệt thời sắc mặt trắng bợt mà lông rụng [15] Tâm nhiệt thời sắc
mặt đỏ mà Lạc mạch ràn [16] Cam nhiệt thời sắc mặt tái xanh mà móng tay
Trang 4khô [17] Tỳ nhiệt thời sắc mặt vàng mà thịt trường rung động [18] Thận
nhiệt thời sắc mặt đen xạm mà răng se [19]
Hoàng Đế hỏi:
Vậy sao nói đến phương pháp trị chứng Nay lại chuyên trách về
Dương minh, là thế nào? [20]
Kỳ Bá thưa rằng:
Dương minh là cái biểu của năm Tàng, sáu Phủ, chủ về làm nhuận cho
tông cân, tông cân chủ về bó ràng ngoài xương, để cho các khớp được hoạt
lợi [21] Xung mạch là biểu của Kinh mạch Chủ thấm nhuần cho các Khê,
Cốc (các bắp thịt lớn, nhỏ), cùng với Dương minh hợp vào tông cân Aâm,
Dương bao trùm tất cả chỗ hội họp của tông cân [22] Aâm dương bao trùm
tất cả chỗ hội họp của Tông cân, để hội ở Khí khái, mà Dương minh sẽ là
Trưởng, đều thuộc về Đái mạch, mà “lại’ sang Đốc mạch Cho nên hễ
Dương minh bị hư thời Tông cân bị lỏng ra, Đái mạch không dẫn tới nữa,
cho nên chân “nuy” không dùng được [23] Điều trị thế nào? [24] Trước
phải bổ Vinh, rồi thông đến Du, làm cho những hư thực được quân bình,
những nghịch thuận được điều hòa, cân mạch, cốt, nhục đều theo đúng vào
mùa và tháng Thời bệnh khỏi (1) [25]
Trang 5Hoàng Đế khen là đúng