Lịch sử văn minh Ấn Độ niên biểu potx

Will DurantLịch sử văn minh Ấn Độ Người dịch: Nguyễn Hiến Lê NIÊN BIỂU LỊCH SỬ ẤN ĐỘ Trước Cơng nguyên ……..4000….Văn minh tân thạch khí ở Mysore... Chú thích:[1] Tiếng Pháp, Anh là Sult

Will Durant

Lịch sử văn minh Ấn Độ Người dịch: Nguyễn Hiến Lê

NIÊN BIỂU LỊCH SỬ ẤN ĐỘ

Trước Cơng nguyên

…… 4000….Văn minh tân thạch khí ở Mysore

…… 2900….Văn minh Mohenjo-daro

…… 1600….Dân tộc Aryen xâm chiếm Ấn Độ

1000 – 500….Các kinh Veda (Phệ Đà) xuất hiện

800 – 500….Upanishad (Các bài thuyết giáo)

599 – 527….Mahavira, giáo tổ đạo Jạnisme (Kì Na giáo) 563 – 483….Phật Thích Ca

………500….Sushruta, y sĩ

………500….Kapila và triết lí Sankhya

………500….Các Purana đầu tiên

………329….Hi Lạp xâm chiếm Ấn Độ

………325….Vua Hi Lạp Alexandre rời Ấn Độ

322 – 185….Triều đại Maurya

322 – 298….Chandragupta Maurya

302 – 298….Mégasthènes ở Pataliputra

273 – 232….Açoka (A Dục)

Sau Công nguyên

….… 120….Kanishka, vua xứ Kushan

….……120….Charaka, y sĩ

320 – 530….Triều đại Gupta

320 – 330….Chandragupta I

330 – 380….Chamudragupta

380 – 413….Vikramaditya

399 – 414….Pháp Hiển qua ở Ấn Độ

100 – 700….Các đền chùa và bích hoạ ở Ajanta

….……400….Kalidasa, thi sĩ và kịch tác gia

455 – 500….Hung Nô xâm chiếm Ấn Độ

.………499….Aryabhata, toán học gia

505 – 587….Vaharamihira, thiên văn gia

598 – 660….Brahmagupta, thiên văn gia

606 – 648….Vua Harsha-Vardhana

608 – 642….Pulakeshin II, vua Chalukyan

629 – 645….Huyền Trang qua ở Ấn Độ

629 – 650….Srong-tsan Gampo, vua Tây Tạng

630 – 800….Hoàng kim thời đại ở Tây Tạng

….……639….Srong-tsan Gampo dựng kinh đô Lhasa

….……712….Dân tộc Ả Rập xâm chiếm xứ Sindh

….…… 75….Vương quốc Pallava thành lập

…750 – 780….Xây dựng các đền chùa Borobudur ở Java

.…….…760….Đền Kailasha

788 – 820….Shankara, triết gia phái Vedanta

800 -1300….Hoàng kim thời đại ở Cao Miên

800 -1400….Hoàng kim thời đại ở Radjputana

….….…900….Vương quốc Chola thành lập

973 – 1048….Alberuni, nhà bác học Ả Rập

……… 993….Dựng thành Delhi

997 – 1030….Vua Hồi giáo[1] Mahmoud tỉnh Ghazni

………1008….Mahmoud xăm lăng Ấn Độ

1076 – 1126….Vikramaditya Chalukya

………1114….Bhaskara, toán học gia

………1150….Xây dựng đền Angkor Vat (Đế Thiên) ở Cao Miên

………1186….Dân tộc Thổ Nhĩ Kì xâm chiếm Ấn Độ

1206 – 1526….Triều đại các vua Hồi giáo ở Delhi

1206 – 1210….Vua Hồi giáo Kutbu-d Din Aibak

1288 – 1293….Marco Polo ở Ấn Độ

1296 – 1315….Vua Hồi giáo Alau-d Din

………1303….Alau-d Din chiếm Chitor

1325 – 1351….Vua Hồi giáo Muhammad bin Tughlak

………1336….Thành lập vương quốc Vijayanagar

1336 – 1405….Timur (Tamerlan)

1351 – 1388….Vua Hồi giáo Firoz Shah

………1398….Timur xâm chiếm Ấn Độ

1440 – 1518….Kabir, thi sĩ

1469 – 1538….Baba Nanak, người thành lập các môn phái Sikh

1483 – 1530….Babur thành lập triều đại Mông Cổ

1483 – 1573….Sur Das, thi sĩ

………1498….Vasco de Gama tới Ấn Độ

1509 – 1529….Kishna deva Raya trị vì vương quốc Vijayanagar

………1510….Người Bồ Đào Nha chiếm thành Goa

1530 – 1542….Humayun

1532 – 1624….Tusi Das, thi sĩ

1542 – 1545….Sher Shah

1555 – 1556….Humayun vừa phục hưng thì băng

1560 – 1605.…Akbar (A Cách Bá)

………1565….Vương quốc Vijiyanagar sụp đổ ở Talikota

………1600….Công ty Đông Ấn thành lập

1605 – 1627….Jehangir

1628 – 1658….Shah Jehan

………1631….Hoàng hậu Mumtaz Mahal chết

1658 – 1707….Aurang Zeb

………1674….Người Pháp thành lập Pondichery

1674 – 1680….Raja Shivaji

………1690….Người Anh thành lập Calcuta

1756 – 1763….Chiến tranh Anh-Pháp ở Ấn Độ

………1757….Trận Plassey

1765 – 1767….Robert Clive, thống đốc Bengale

1772 – 1774….Warren Hastings, thống đốc Bengale

1786 – 1793….Huân tước Cornwallis, thống đốc Bengale

1788 – 1795….Vụ xử tội Warren Hastings

1798 – 1805….Hầu tước Wellesley, thống đốc Bengale

1828 – 1835….Huân tước William Cavendish-Bentick, toàn quyền thống đốc Ấn Độ

………1828….Ram Mohun Roy thành lập giáo phái

Brahma-Somaj

………1829….Bãi bỏ tục suttee (hoả thiêu quả phụ)

1836 – 1886….Ramakrishna

………1857….Các cipaye nổi loạn

………1858….Ấn Độ thuộc về Hoàng gia Anh

………1861….Rabindranath Tagore sanh

1863 – 1902….Vivekananda (Narendranath Dutt)

………1869….Mohandas Raramchand Gandhi sanh

………1875….Dayananda thành lập giáo phái Arya Somaj

1880 – 1884….Hầu tước Ripon, phó vương Ấn Độ

1899 – 1905….Huân tước Curzon, phó vương

1916 – 1921….Huân tước Chelmsford, phó vương

………1919….Amritsar

1921 – 1926….Huân tước Reading, phó vương

1926 – 1931….Huân tước Irwin, phó vương

………1931….Huân tước Willingdon, phó vương[2]

………1935….Sắc lệnh Chính phủ Ấn Độ (thành lập Liên bang Ấn)

1945 – 1946….Hội nghị Simla và hội nghị New Delhi

………1947….Ấn Độ tách ra thành Hindoustan (Ấn) và Pakistan (Hồi)[3]

………1948….Ấn Độ độc lập – Gandhi bị ám sát

Chú thích:

[1] Tiếng Pháp, Anh là Sultan, trỏ chung các vua theo Hồi giáo, dù

là Ả Rập, Thổ hay Ba Tư vân vân (ND)

[2] Bản tiếng Anh chỉ chép đến đây, không có bốn dòng sau

(Godlfish)

[3] Lúc đó, Pakistan gồm hai phần: phần phía đông Ấn Độ gọi là Đông Pakistan (đến năm 1971 thì Đông Pakistan tuyên bố độc lập, trở thành nước Cộng hoà Nhân dân Bangladesh), phần phía tây gọi

là Tây Pakistan (tức Cộng hòa Hồi giáo Pakistan ngày nay)

(Goldfish)