sinh 8 ki 2 moi nhat 09-10

Hoạt động 2: Cấu tạo của hệ bài tiết nớc tiểu Mục tiêu: HS hiểu và nắm đợc các thành phần chủ yếu trong cấu tạo cơ quan bài tiết nớc tiểu.. Hoạt động 1: Nơron - đơn vị cấu tạo của hệ thầ

- HS trỡnh bày được cỏc hoạt động tiờu hoỏ diễn ra trong khoang miệng

- HS trỡnh bày được hoạt động nuốt và đẩy thức ăn từ khoang miệng qua thực quản đến dạ dày

2 Kỹ năng: Rốn kỹ năng :

- Nghiờn cứu tranh hỡnh, thụng tin tỡm kiến thức

- Khỏi quỏt hoỏ kiến thức

- Hoạt động nhúm

3 Thỏi độ

- Giỏo dục ý thức bảo vệ, giữ gỡn răng miệng

- í thức giữ vệ sinh khi ăn khụng cười đựa

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

- Tranh phúng to H 25.1, 25.2, 25.3

1 Kiến thức

- HS nắm đợc vai trò của vitamin và muối khoáng

- Vận dụng những hiểu biết về vitamin và muối khoáng trong lập khẩu phần ăn vàxây dựng chế độ ăn uống hợp lí

- Tranh ảnh về một nhóm thức ăn chứa vitamin và muối khoáng

- Tranh trẻ em bị thiếu vitamin D, còi xơng, bớc cổ do thiếu muối iốt

VB: ? Kể tên các chất dinh dỡng đợc hấp thụ vào cơ thể?

Vai trò của các chất đó?

- GV: Vitamin và muối khoáng không tạo năng lợng cho cơ thể, vậy nó có vaitrò gì với cơ thể?

Hoạt động 1: Vitamin

- Yêu cầu đọc thông tin mục I SGK và

hoàn thành bài tập SGK:

- GV nhận xét đa ra kết quả đúng

- Yêu cầu HS đọc tiếp thông tin mục I

SGK để trả lời câu hỏi:

- Cá nhân HS nghiên cứu thông mục ISGK cùng với vốn hiểu biết của mình,hoàn thành bài tập theo nhóm

- HS trình bày kết quả nhận xét:- kếtquả đúng :1,3,5,6

- Vitamin là gì? nó có vai trò gì đối với

cơ thể?

- Yêu cầu HS nghiên cứu bảng 34.1

SGK tóm tắt vai trò chủ yếu của 1 số

vitamin

- GV lu ý HS: vitamin D duy nhất đợc

tổng hợp trong cơ thể dới tác dụng của

ánh sáng mặt trời từ chất egôstêrin có ở

da Mùa hè cơ thể tổng hợp vitamin D

d thừa sẽ tích luỹ ở gan

- Thực đơn trong bữa ăn cần phối hợp

nh thế nào để có đủ vitamin

- Lu ý HS: 2 nhóm vitamin tan trong

dầu tan trong nớc => cần chế biến thức

ăn cho phù hợp

- HS dựa vào kết quả bài tập :+ Thông tin đẻ trả lời kết luận

- HS nghiên cứu bảng 34.1 để nhậnthấy vai trò của một số vitamin

- Có 2 nhóm vitamin: vitamin tan trong dầu và vitamin tan trong nớc

- Trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phối hợp các loại thức ăn để cung cấp đủvitamin cho cơ thể

Hoạt động 2: Muối khoáng

- Yêu cầu HS nghiên cứu bảng 34.2 và

trả lời câu hỏi:

- Muối khoáng có vai trò gì với cơ thể?

- Vì sao thiếu vitamin D trẻ em sẽ mắc

bệnh còi xơng?

- Vì sao nhà nớc vận động nhân dân

dùng muối iốt?

- Trong khẩu phần ăn hàng ngày cần

cung cấp những loại thực phẩm nào và

chế biến nh thế nào để bảo đảm đủ

vitamin và muối khoáng cho cơ thể?

- HS dựa vào thông tin SGK + bảng34.2, thảo luận nhóm và nêu đợc:

+ Thiếu vitamin D, trẻ bị còi xơng vì cơthể chỉ hấp thụ Ca khi có mặt vitamin

D Vitamin D thúc đẩy quá trìnhchuyển hoá Ca và P tạo xơng

+ Sử dụng muối iốt để phòng tránh bớucổ

Kết luận:

- Muối khoáng là thành phần quan trọng của tế bào đảm bảo cân bằng áp suất thẩmthấu và lực trơng tế bào, tham gia vào thành phần cấu tạo enzim đảm bảo quá trìnhtrao đổi chất và năng lợng

- Khẩu phần ăn cần:

+ Cung cấp đủ lợng thịt (hoặc trứng, sữa và rau quả tơi)

+ Cung cấp muối hoặc nớc chấm vừa phải, nên dùng muối iốt

+ Trẻ em cần tăng cờng muối Ca (sữa, nớc xơng hầm )

+ Chế biến hợp lí để chống mất vitamin khi nấu ăn

4 Kiểm tra, đánh giá

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4 SGK – Tr 110

5 Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK Làm bài tập 3,4

- Đọc “Em có biết”

Câu 3: Trong tro của cỏ tranh có 1 số muối khoáng, tuy không nhiều, chủ yếu là

muối K, vì vậy việc ăn tro cỏ tranh chỉ là biện pháp tạm thời chứ không thể thay thếmuối ăn hàng ngày

Câu 4: Sắt cần cho sự tạo thành hồng cầu và tham gia quá trình chuyển hoá vì vậy

bà mẹ mang thai cần đợc bổ sung chất sắt để thai phát triển tốt, ngời mẹ khoẻmạnh

Bài 36: Tiêu chuẩn ăn uống Nguyên tắc lập khẩu phần

III Hoạt động dạy – học: học:

Hoạt động 1: Nhu cầu dinh dỡng của cơ thể

- GV yêu cầu HS đọc bảng mục I:+

Đọc bảng nhu cầu dinh dỡng khuyến

nghị cho ngời Việt Nam

(Tr - 120) và trả lời câu hỏi :

- Nhu cầu dinh dỡng của trẻ em, ngời

trởng thành, ngời già khác nhau nh

thế nào? Vì sao có sự khác nhau đó ?

- Sự khác nhau về nhu cầu dinh dỡng

ở mỗi cơ thể phụ thuộc vào yếu tố

nào?

- GV tổng kết lại nội dung thảo luận

- Vì sao trẻ em suy dinh dỡng ở các

nớc đang phát triển chiếm tỉ lệ cao?

- HS tự thu nhận thông tin => thảoluận nhóm, nêu đợc:

+ Nhu cầu dinh dỡng của trẻ em cao hơn ngời trởng thành vì ngoài năng l- ợng tiêu hao do các hoạt động còn cần tích luỹ cho cơ thể phát triển Ng-

ời già nhu cầu dinh dỡng thấp vì s vận

động cơ thể ít.

- HS tự tìm hiểu và rút ra kết luận

- 1 HS trình bày, các HS khác nhậnxét, bổ sung và hoàn thiện kiến thức

+ Các nớc đang phát triển chất lợng cuộc sông thấp => trẻ em suy dinh d- ỡng chiếm tỉ lệ cao.

Kết luận:

- Nhu cầu dinh dỡng của từng ngời không giống nhau và phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Giới tính : nam > nữ

+ Lứa tuổi: trẻ em > ngời già

+ Dạng hoạt động lao động : Lao động nặng > lao động nhẹ

+ Trạng thái cơ thể: Ngời kích thớc lớn nhu cầu dinh dỡng > ngời có kích

th-ớc nhỏ

+ Ngời ốm cần nhiều chất dinh dỡng hơn ngời khoẻ

Hoạt động 2: Giá trị dinh dỡng của thức ăn

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin

mục II SGK và trả lời câu hỏi:

- Giá trị dinh dỡng của thức ăn biểu

+ Đại diện nhóm trình bày, bổ sung =>

đáp án chuẩn

+ Tỉ lệ các loại chất trong thực phẩm không giống nhau => phối hợp các loại thức ăn để cung cấp đủ chất cho cơ thể => KL.

Hoạt động 3: Khẩu phần và nguyên tắc lập khẩu phần

- GV yêu cầu HS đọc SGK

?-Khẩu phần là gì ?

- Yêu cầu HS thảo luận :

- Khẩu phần ăn uống của ngời mới

ốm khỏi có gì khác ngời bình thờng?

- Vì sao trong khẩu phần ăn uống

nên tăng cờng rau quả tơi?

- Để xây dựng khẩu phần ăn uống

- Vì sao những ngời ăn chay vẫn

khoẻ mạnh?

đậu, vừng, lạc chứa nhiều prôtêin, lipít

Kết luận:

- Khẩu phần là lợng thức ăn cần cung cấp cho cơ thể trong 1 ngày

- Khẩu phần cho các tợng khác nhau không giống nhau và ngay với 1 ngời tronggiai đoan khác nhau cũng khác nhau vì: nhu cầu năng lợng và nhu cầu dinh dỡng ởnhững thời điểm khác nhau không giống nhau

- Nguyên tắc lập khẩu phần :

+ Đảm bảo đủ lợng thức ăn phù hợp nhu cầu từng đối tợng

+ Đảm bảo cân đối thành phần các chất hữu cơ, cung cấp đủ muối khoáng vitamin + Đảm bảo cung cấp đủ năng lợng cho cơ thể

IV Kiểm tra - đánh giá

Khoanh tròn vào đầu câu đúng nhất:

Câu 1: Bữa ăn hợp lí cần có năng lợng là:

a Có đủ thành phần dinh dỡng, vitamin, muối khoáng

b Có sự phối hợp đảm bảo cân đối tỉ lệ các thành phần thức ăn

c Cung cấp đủ năng lợng cho cơ thể

d Cả a, b, c đúng

Câu 2: Để nâng cao chất lợng bữa ăn trong gia đình cần:

a Phát triển kinh tế gia đình

b Làm bữa ăn hấp dẫn, ngon miệng

c Bữa ăn nhiều thịt, cá, trứng, sữa

d Chỉ a và b

e Cả a, b, c

V Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Đọc mục “Em có biết”

- Xem trớc bài 37, kẻ sẵn các bảng vào giấy

Tuần: 21 Ngày soạn: 10/ 1/ 2010

Bài 37: Thực hành Phân tích một khẩu phần cho trớc

A mục tiêu.

- HS nắm đợc các bớc lập khẩu phần dựa trên các nguyên tắc thành lập khẩu phần

- Đánh giá đợc định mức đáp ứng của một khẩu phần mẫu và dựa vào đó xây dựngkhẩu phần hợp lí cho bản thân

2 Kiểm tra bài cũ

- Kiểm tra câu 1, 2 SGK

3 Bài mới

VB: ? Nêu nguyên tắc lập khẩu phần Vận dụng ngu yên tắc lập khẩuphần để xây dựng khẩu phần 1 cách hợp lí cho bản thân

Hoạt động 1: Hớng dẫn phơng pháp thành lập khẩu phần

- GV lần lợt giới thiệu các bớc tiến

l-+ Xác định lợng thải bỏ:

A1= A (tỉ lệ %)+ Xác định lợng thực phẩm ăn đợc:

A2= A – A1

- Bớc 3: Tính giá trị thành phần đã kêtrong bảng và điền vào cột thành phầndinh dỡng, năng lợng, muối khoáng,vitamin

Hoạt động 2: Tập đánh giá một khẩu phần mẫu SGK

- GV yêu cầu HS đọc khẩu phần của 1

nữ sing lớp 8, nghiên cứu thông tin

bảng 37.2 tính số liệu và điền vào chỗ

có dấu ?, từ đó xác định mức áp dụng

nhu cầu tính theo %

- Yêu cầu HS lên chữa

- HS đọc kĩ bảng 37.2, tính toán sốliệu điền vào ô có dấu ? ở bảng 37.2

- Đại diện nhóm lên hoàn thành bảng,các nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Từ bảng 37.2 đã hoàn thành, HStính toán mức đáp ứng nhu cầu và

điền vào bảng đánh giá

Đáp án bảng 37.2 - Bảng số liệu khẩu phầnThực

=44,3Nhu

Hoạt động 3: Thu hoạch

- Yêu cầu HS thay đổi 1 vài loại thức

ăn rồi tính toán lại số liệu cho phù

hợp

- HS tập xác định 1 số thay đổi về loạithức ăn và khối lợng dựa vào bữa ănthực tế rồi tính lại số liệu cho phù hợpvới mức đáp ứng nhu cầu

- Dựa vào bảng nhu cầu dinh dỡngkhuyến nghị cho ngời Vviệt Nam vàbảng phụ lục dinh dỡng thức ăn đểtính toán

4 Nhận xét - đánh giá

- GV nhận xét tinh thần, thái độ của HS trong giờ thực hành

- Đánh giá hoạt động của HS qua bảng 37.2 và 37.3

5 Hớng dẫn học bài ở nhà

- Về nhà hoàn thành bản thu hoạch để giờ sau nộp

- Đọc trớc bài 38: Bài tiết và cấu tạo hệ bài tiết nớc tiểu

Chơng VII- Bài tiết

Bài 38: Bài tiết và cấu tạo hệ bài tiết nớc tiểu

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Hiểu rõ khái niệm bài tiết và vai trò của nó với cơ thể sống, các hoạt động bài tiếtcủa cơ thể

- Xác định đợc cấu tạo hệ bài tiết trên hình vẽ, và biết trình bày bằng lời cấu tạo

của hệ bài tiết nớc tiểu.

2 Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng quan sát, phân tích

- Rèn kĩ năng hoạt động nhóm

3 Thái độ:

Giáo dục ý thức vệ sinh cơ quan bài tiết

II hoạt động dạy - học.

1 Tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

- GV thu bản thu hoạch của giờ trớc

Mục tiêu: HS nắm đợc khái niệm bài tiết ở ngời và vai trò quan trọng của nó đối

với cơ thể sống

- Yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả

lời câu hỏi:

- Bài tiết là gì? Bài tiết có vai trò nh

thế nào đối với cơ thể sống?

- Các sản phẩm thải cần đợc bài tiết

phát sinh từ đâu?

- Các cơ quan nào thực hiện bài tiết?

Cơ quan nào chủ yếu?

Kết luận:

- Bài tiết là quá trình lọc và thải ra môi trờng ngoài các chất cặn bã do hoạt độngtrao đổi chất của tế bào thải ra, một số chất thừa đa vào cơ thể quá liều lợng để duytrì tính ổn định của môi trờng trong, làm cho cơ thể không bị nhiễm độc, đảm bảocác hoạt động diễn ra bình thờng

- Cơ quan bài tiết gồm: phổi, da, thận (thận là cơ quan bài tiết chủ yếu) Còn sảnphẩm của bài tiết là CO2; mồ hôi; nớc tiểu

Hoạt động 2: Cấu tạo của hệ bài tiết nớc tiểu

Mục tiêu: HS hiểu và nắm đợc các thành phần chủ yếu trong cấu tạo cơ quan bài

tiết nớc tiểu

- Yêu cầu HS quan sát H 38.1; đọc chú

thích, thảo luận và hoàn thành bài tập

1- d2- a3- d4- d

- 1 vài HS trình bày, các HS khác nhậnxét

Kết luận:

- Hệ bài tiết nớc tiểu gồm: thận, ống dẫn nớc tiểu, bóng đái và ống đái

- Thận gồm 2 triệu đơn vị thận có chức năng lọc máu và hình thành nớc tiểu Mỗi

đơn vị chức năng gồm cầu thận (thực chất là 1 búi mao mạch), nang cầu thận (thựcchất là hai cái túi gồm 2 lớp bào quanh cầu thận) và ống thận

IV Kiểm tra, đánh giá

- GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK

Tuần: 22 Ngày soạn: 17 / 1/ 2010

Bài 39: Bài tiết nớc tiểu

2 Kiểm tra bài cũ

- Bài tiết có vai trò gì với cơ thể sống? Nêu các cơ quan đảm nhận và các sản phẩmbài tiết ở ngời?

- Nêu cấu tạo hệ bài tiết nớc tiểu? Nguyên nhân bệnh sỏi thận ở ngời?

3 Bài mới

VB: Nh các em đã biết mỗi quả thận có 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máuhình thành nên nớc tiểu Vậy quá trình lọc máu diễn ra nh thế nào? gồm bao nhiêuquá trình ? Khi nào cơ thể thải nớc tiểu ra ngoài? Đó là nội dung bài học hôm nay

Hoạt động 1: Tìm hiểu sự tạo thành nớc tiểu Mục tiêu:

- HS nắm đợc sự hình thành nớc tiểu

- HS chỉ ra đợc sự khác biệt giữa nớc tiểu đầu và huyết tơng, nớc tiểu đầu vànớc tiểu chính thức

- Yêu cầu HS đọc thông tin SGK mục

I, quan sát H 39.1 để tìm hiểu sự tạo

thành nớc tiểu

- Thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi:

- Sự tạo thành nớc tiểu gồm những quá

trình nào? diễn ra ở đâu?

- Yêu cầu HS đọc lại chú thích H 39.1,

thảo luận và trả lời:

- Thành phần nớc tiểu đầu khác máu ở

điểm nào?

- HS đọc và sử lí thông tin

+ Quan sát tranh và nội dung chú thích

H 39.1 SGK (hoặc trên bảng)

+ Trao đổi nhóm thống nhất câu trả lời

- 1 HS đại diện nhóm trình bày, cácnhóm khác nhận xét, bổ sung để hoànthiện kiến thức

+ Sự tạo thành nớc tiểu gồm 3 quátrình

+ Nớc tiểu đầu không có tế bào máu vàprôtêin

- HS làm việc trong 2 phút

- GV phát phiếu học tập cho HS hoàn

thành bảng so sánh nớc tiểu đầu và nớc

tiểu chính thức

- Yêu cầu các nhóm trao đổi phiếu, so

sánh với đáp án để chấm điểm

Đặc điểm Nớc tiểu đầu Nớc tiểu chính thức

- Nồng độ các chất hoà tan

- Sự tạo thành nớc tiểu gồm 3 quá trình:

+ Qua trình lọc máu ở cầu thận: máu tới cầu thận với áp lực lớn tạo lực đẩy n

-ớc và các chất hoà tan có kích th-ớc nhỏ qua lỗ lọc (30-40 angtron) trên vách maomạch vào nang cầu thận (các tế bào máu và prôtêin có kích thớc lớn nên khôngqua lỗ lọc) Kết quả tạo ra nớc tiểu đầu trong nang cầu thận

+ Quá trình hấp thụ lại ở ống thận: nớc tiểu đầu đợc hấp thụ lại nớc và cácchất cần thiết (chất dinh dỡng, các ion cần cho cơ thể )

+ Quá trình bài tiết tiếp (ở ống thận): Hấp thụ chất cần thiết, bài tiết tiếp chấtthừa, chất thải tạo thành nớc tiểu chính thức

Hoạt động 2: Tìm hiểu về sự thải nớc tiểu Mục tiêu: HS nắm đợc đờng đi của nớc tiểu chính thức đợc tạo ra, biết đợc tại sao

cơ thể của ngời bình thờng chỉ đi tiểu những lúc nhất định

- Yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả

lời câu hỏi:

- Sự thải nớc tiểu diễn ra nh thế nào?

(dùng hình vẽ để minh hoạ)

- Thực chất của quá trình tạo thành

n-ớc tiểu là gì?

- Vì sao sự tạo thành nớc tiểu diễn ra

liên tục mà sự bài tiết nớc tiểu lại gián

đoạn?

- GV lu ý HS: Trẻ sơ sinh, bài tiết nơcs

tiểu là phản xạ không điều kiện, ở ngời

trởng thành đây là phản xạ có điều kiện

do vỏ não điều khiển

+ Máu tuần hoàn liên tục qua cầu thậnnên nớc tiểu cũng đợc hình thành liêntục

+ Nớc tiểu tích trữ ở trong bóng đái lêntới 200 ml đủ áp lực gây cảm giác buồn

đi tiểu, lúc đó mới bài tiết nớc tiểu rangoài

Kết luận:

- Nớc tiểu chính thức tạo thành đổ vào bể thận, qua ống dẫn nớc tiểu xuống tích trữ

ở bóng đái, sau đó đợc thải ra ngoài nhờ hoạt động của cơ bóng đái và cơ bụng

4 Kiểm tra, đánh giá

- GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và mục “Em có biết” SGK

- HS làm bài tập trắc nghiệm:

Câu 1: Khoanh tròn vào đầu câu đúng:

Nớc tiểu đầu đợc hình thành là do:

a Quá trình lọc máu xảy ra ở cầu thận

b Quá trình lọc máu xảy ra ở nang cầu thận

c Quá trình lọc máu xảy ra ở ống thận

d Quá trình lọc máu xảy ra ở bể thận

Câu 2: Đánh dấu X vào ô đúng trong bảng dới đây:

đầu

Nớc tiểu chính thức

Nồng độ các chất hoà tan đậm đặc

Nồng độ các chất hoà tan loãng

Nồng độ các chất cặn bã và chất độc thấp

Nồng độ các chất cặn bã và chất độc cao

Nồng độ các chất dinh dỡng cao

Nồng độ các chất dinh dỡng rất thấp

5 Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Đọc trớc bài 40

Bài 40: vệ sinh bài tiết nớc tiểu

I mục tiêu.

1 Kiến thức:

- HS trình bày đợc các tác nhân gây hại cho hệ bài tiết nớc tiểu và hậu quả của nó

- Trình bày đợc các thói quen, xây dựng các thói quen để bảo vệ hệ bài tiết nớc tiểu

và giải thích cơ sở khoa học của nó

2 Kĩ năng:

Rèn luyện, bồi dỡng cho HS thói quen sống khoa học, ăn uống hợp lí để bảo vệ

hệ bài tiết nớc tiểu

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày quá trình tạo thành nớc tiểu? Thực chất của quá trình tạo thành nớc tiểu

của nó

- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin

SGK và trả lời câu hỏi:

- Nêu những tác nhân gây hại cho hệ

bài tiết nớc tiểu?

- GV bổ sung: vi khuẩn gây viêm tai,

mũi, họng gián tiếp gây viêm cầu thận

do các kháng thể của cơ thể tấn công vi

khuẩn này (theo đờng máu ở cầu thận)

tấn công nhầm làm cho h cấu trúc cầu

- Khi các tế bào ống thận làm việc kém

hiệu quả hay bị tổn thơng có thể dẫn

đến hậu quả nh thế nào?

- Khi đờng dẫn nớc tiểu bị tắc nghẽn

- HS nghiên cứu, xử lí thông tin, thunhận kiến thức, vận dụng hiểu biết củamình để liệt kê các tác nhân có hại

- 1 HS trình bày, các HS khác nhận xét,

bổ sung

- HS hoạt động nhóm, trao đổi thốngnhất ý kiến và hoàn thành phiếu họctập

- Đại diện nhóm lên hoàn thành bảng,các nhóm khác bổ sung

(Mỗi nhóm hoàn thành một nội dung)

bởi sỏi thận có thể ảnh hởng đến sức

khoẻ nh thế nào?

- GV tập hợp ý kiến , thông bào đáp án

Phiếu học tậpTác nhân Tổn thơng hệ bài

Vi khuẩn

- Cầu thận bị viêm

và suy thoái

- Quá trình lọc máu bị trì trệ các chất cặn bã và chất độc hạitích tụ trong máu  cơ thể nhiễm

- Quá trình hấp thụ lại và bài tiếttiếp bị giảm  môi trờng trong bịbiến đổi  trao đổi chất bị rốiloạn ảnh hởng bất lợi tới sứckhoẻ

- ống thận tổn thơng  nớc tiểuhoà vào máu  đầu độc cơ thể

- Các tác nhân có hại cho hệ bài tiết nớc tiểu:

+ Vi khuẩn gây bệnh (vi khuẩn gây bệnh tai, mũi, họng )

+ Các chất độc hại trong thức ăn, đồ uống, thuốc, thức ăn ôi thiu

+ Khẩu phần ăn không hợp lí, các chất vô cơ và hữu cơ kết tinh ở nồng độ caogây ra sỏi thận

Hoạt động 2: Xây dựng thói quen sống khoa học

để bảo vệ hệ bài tiết nớc tiểu Mục tiêu: HS nắm đợc cơ sở khoa học và thói quen sống khoa học Tự đề ra cho

mình kế hoạch, hình thành thói quen sống khoa học

1

- Thờng xuyên giữ vệ sinh cho

toàn cơ thể cũng nh cho hệ bài

tiết nớc tiểu

- Hạn chế tác hại của vi sinh vật gâybệnh

- Khẩu phần ăn uống hợp lí

+ Không ăn quá nhiều P, quá

mặn, quá chua, quá nhiều chất

- Hạn chế tác hại của chất độc hại

- Tạo điều kiện cho quá trình lọcmáu đợc liên tục

3 - Nên đi tiểu đúng lúc, không

nên nhịn lâu

- Hạn chế khả năng tạo sỏi ở bóng

đái

IV Kiểm tra, đánh giá

- Yêu cầu HS đọc “Ghi nhớ” SGK

- Đọc “Em có biết”

V Dặn dò

- Học bài và làm bài tập trong SBT

- Đọc trớc bài 41

Tuần 23 Ngày soạn: 22/ 01/ 2010

Chơng VII - Da

Bài 41: Cấu tạo và chức năng của da

I mục tiêu.

1 Kiến thức:

- Mô tả đợc cấu tạo của da

- Nắm đợc mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng của da

- Tranh câm cấu tạo da, các miếng bìa ghi thành phần cấu tạo (1  10)

- Mô hình cấu tạo da (nếu có)

III hoạt động dạy - học.

1 Tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

- Để bảo vệ hệ bài tiết nớc tiểu tránh các tác nhân có hại, cần phải làm gì?

- Yêu cầu HS quan sát H 41.1, đọc kĩ

- Nêu cấu tạo của da?

- GV dùng mô hình minh hoạ, yêu cầu

HS rút ra kết luận

- Yêu cầu HS thảo luận câu hỏi và hoàn

thành bài tập trang 133 – SGK

- Mùa hanh khô, da bong những vảy

trắng nhỏ Giải thích hiện tợng này?

- Vì sao da ta luôn mềm mại, không

thấm nớc?

- HS tự nghiên cứu H 41.1, chú thích

- Đại diện 2 nhóm lên dán chú thích,các HS khác nhận xét, đánh giá kết quảcủa 2 đôi chơi

- Đại diện nhóm lên hoàn thành sơ đồdùng mũi tên đánh vào sơ đồ chỉ cácthành phần cấu tạo của các lớp biểu bì,lớp bì, lớp mỡ dới da

- HS thảo luận nhóm nêu đợc:

+ Khi trời nóng mao mạch dới da dãn

ra, tuyến mồ hôi tiết ra mồ hôi kéo theo nhiệt làm giảm nhiệt độ cơ thể Khi trời lạnh mao mạch co lại, cơ chân lông co để giữ nhiệt.

+ Lớp mỡ dới da là lớp đệm chống tác dụng cơ học của môi trờng và chống mất nhiệt khi trời rét.

+ Tóc tạo lớp đệm không khí, chống tia tử ngoại và điều hoà nhiệt độ.

+ Lông mày ngăn mồ hôi và nớc không chảy xuống mắt.

- Yêu cầu HS thảo luận để trả lời các

câu hỏi mục  SGK – Tr 133

- Bộ phận nào của da giúp da thực

hiện chức năng bài tiết?

- Da điều hoà thân nhiệt bằng cách

- Da còn là sản phẩm tạo nên vẻ đẹp của con ngời.

Kết luận:

Chức năng của da:

- Bảo vệ cơ thể: chống các yếu tố gây hại của môi trờng nh: sự va đập, sự xâmnhập của vi khuẩn, chống thấm nớc thoát nớc Đó là do đặc điểm cấu tạo từ các sợicủa mô liên kết, lớp mỡ dới da và tuyến nhờn Chất nhờn do tuyến nhờn tiết ra còn

có tác dụng diệt khuẩn Sắc tố da góp phần chống tác hại của tia tử ngoại

- Điều hoà thân nhiệt: nhờ sự co dãn của mao mạch dới da, tuyến mồ hôi, cơ

co chân lông, lớp mỡ dới da chống mất nhiệt

- Nhận biết kích thích của môi trờng: nhờ các cơ quan thụ cảm

- Tham gia hoạt động bài tiết qua tuyến mồ hôi

- Da còn là sản phẩm tạo nên vẻ đẹp của con ngời

IV Kiểm tra, đánh giá

- GV yêu cầu HS trình bày cấu tạo da bằng mô hình

- Cho HS trả lời các câu hỏi SGK

V Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2 SGK

- Đọc mục “Em có biết”

Hớng dẫn câu 2:

Lông mày có tác dụng ngăn không cho ồ hôi, nớc chảy xuống mắt Vì vậykhông nên nhổ lông mày, lạm dụng kem phấn sẽ bít lỗ chân lông và lỗ tiết chấtnhờn, tạo điều kiện cho vi khuẩn bám vào da phát triển

Tuần 23 Ngày soạn: 25/ 01/ 2010

Bài 42: Vệ sinh da

A mục tiêu.

Khi học xong bài này, HS sẽ:

- Trình bày đợc cơ sở khoa học của các biện pháp bảo vệ da, rèn luyện da

2 Kiểm tra bài cũ

- Kiểm tra câu 1, 2 SGK – Tr 133

3 Bài mới

VB: Da có vai trò rất quan trọng với cơ thể, nó có chức năng bảo vệ, bài tiết,tiếp nhận kích thích, điều hoà thân nhiệt Nh vậy ta phải bảo vệ da để da thực hiệntốt các chức năng của nó

Hoạt động 1: Bảo vệ da Mục tiêu: Xây dựng cho HS thái độ và hành vi bảo vệ da.

- Yêu cầu HS thảo luận, trả lời câu hỏi

mục  SGK

- Da bẩn có hại nh thế nào?

- Da bị xây xát có hại nh thế nào?

- Yêu cầu HS đọc thông tin mục I

- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổsung

HS tự đề ra các biện pháp

Kết luận:

- Da bẩn là môi trờng thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, hạn chế hoạt động của tuyến mồ hôi, hạn chế khả năng diệt khuẩn của da.

- Da bị xây xát dễ nhiễm trùng, nhiễm trùng máu, uốn ván.

Các biện pháp bảo vệ da:

- Thờng xuyên tắm rửa.

- Thay quần áo và giữ gìn da sạch sẽ.

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- GV phân tích:

+ Cơ thể là 1 khối thống nhất, rèn

luyện cơ thể là rèn luyện các hẹ cơ

quan trong đó có da.

+ Rèn luyện thân thể phải thờng

xuyên tiếp xúc với môi trờng nhằm

tăng khả năng chịu đựng của da.

+ Da bảo vệ các hệ cơ quan trong cơ

thể và có liên quan mật thiết đến nội

quan, đến khả năng chịu đựng của

da và của các cơ quan, giữa chúng có

tác dụng qua lại.

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm hoàn

thành bài tập  SGK

- Cho 1 vài nhóm nêu kết quả GV chốt

lại kiến thức

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm hoàn

thành bài tập (135) để đa ra nguyên tắc

rèn luyện da

- Yêu cầu các nhóm nêu kết quả, GV

bổ sung

- GV lu ý HS: hình thức tắm nớc lạnh

phải đợc rèn luyện thờng xuyên, trớc

khi tắm phải khởi động, không tắm lâu,

sau khi tắm phải lau ngời, thay quần áo

nơi kín gió

- HS nghe và ghi nhớ

- HS đọc kĩ bài tập, thảo luận nhómthống nhất ý kiến, đánh dấu vào bảng42.1 trong vở bài tập

Cơ thể là một khối thống nhất cho nên rèn luyện cơ thể là rèn luyện các

hệ cơ quan trong đó có da.

- Rèn luyện thích hợp với tình trạng sức khoẻ của từng ngời.

- Cần thờng xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời vào buổi sáng để cơ thể tạo ra vitamin D chống còi xơng.

Hoạt động 3: Tìm hiểu cách phòng chống bệnh ngoài da Mục tiêu: HS nắm đợc các biện pháp phòng chống bệnh ngoài da.

- GV yêu cầu HS hoàn thành bảng

42.2

- HS vận dụng kiến thức, hiểu biết củamình về các bệnh ngoài da, trao đổi

- Yêu cầu HS nêu kết quả, GV nhận

ngoài da để HS quan sát Đa thông tin

về phòng bệnh uốn ván cho trẻ sơ sinh

và ngời mẹ bằng tiêm phòng Diệt bọ

+ Vệ sinh cơ thể, vệ sinh môi trờng, tránh để da bị xây xát.

+ Khi mắc bệnh cần chữa theo chỉ dẫn của bác sĩ.

+ Khi bị bỏng nhẹ: ngâm phần bỏng vào nớc lạnh sạch, bôi thuốc mỡ chống bỏng Bị nặng cần đa đi bệnh viện.

4 Kiểm tra, đánh giá

? Vì sao phải bảo vệ và giữ gìn vệ sinh da?

? Rèn luyện da bằng cách nào?

? Vì sao nói giữ vệ sinh môi trờng sạch đẹp cũng là bảo vệ da?

5 Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2 SGK

- Đọc mục “Em có biết”

- Thờng xuyên thực hiện theo bài tập 2

- Ôn lại bài phản xạ

Tuần 24 Ngày soạn: 31/ 01/ 2010

Chơng VII- Thần kinh và giác quan

Bài 43: Giới thiệu chung hệ thần kinh

I mục tiêu: Khi học xong bài này, HS:

1 Kiến thức:

- Trình bày đợc cấu tạo và chức năng của nơron, đồng thời xác định rõ nơron là đơn

vị cấu tạo cơ bản của hệ thần kinh

- Phân biệt đợc các thành phần cấu tạo của hệ thần kinh (bộ phận trung ơng và bộphận ngoại biên)

2 Kiểm tra bài cũ

- Nêu các biện pháp giữ vệ sinh da và giải thích cơ sở khoa học của các biện pháp

đó?

- Nêu các hình thức và nguyên tắc rèn luyện da?

- Nêu vài trò của hệ thần kinh?

3 Bài mới

VB: Cơ thể thờng xuyên tiếp nhận và trả lời các kích thích bằng sự điều khiển,

điều hoà và phối hợp hoạt động của các nhóm cơ quan, hệ cơ quan giúp cơ thể luônthích nghi với môi trờng, dới dự chỉ đạo của hệ thầnkinh Hệ thần kinh có cấu tạo

nh thế nào để thực hiện các chức năng đó?

Hoạt động 1: Nơron - đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh

Mục tiêu: HS mô tả đợc cấu tạo của 1 nơron điển hình và chức năng của nó.

- Yêu cầu HS quan sát H 43.1, cùng

với kiến thức đã học và trả lời câu hỏi:

- Nêu thành phần cấu tạo của mô

+ Tế bào thần kinh đệm có chức năng nâng đỡ, sinh dỡng và bảo vệ tế bào thần kinh.

+ Tế bào thần kinh (nơron) là đơn vị cấu tạo và chức năng của hệ thần kinh.

- 1 HS gắn chú thích cấu tạo của nơron,sau đó mô tả cấu tạo

- GV nhận xét câu trả lời của HS.

- Nêu chức năng của nơron?

- Cho HS quan sát tranh để thấy chiều

dẫn truyền xung thần kinh của nơron

- GV bổ sung: dựa vào chức năng dẫn

truyền, nơron đợc chia thành 3 loại

Hoạt động 2: Tìm hiểu các bộ phận của hệ thần kinh

Mục tiêu: HS nắm đợc cách phân chia hệ thần kinh theo cấu tạo và chức năng.

- Yêu cầu HS quan sát H 43.2, đọc kĩ

bài tập, lựa chọn cụm từ điền vào chỗ

trống

- Gọi 1 HS báo cáo kết quả

Cho HS nhận xét, trả lời câu hỏi:

- Xét về cấu tạo, hệ thần kinh gồm

những bộ phận nào?

- Dây thần kinh do bộ phận nào của

nơron cấu tạo nên?

- Căn cứ vào chức năng dẫn truyền

xung thần kinh của nơron có thể chia

mấy loại dây thần kinh?

- Dựa vào chức năng hệ thần kinh

1: Não 2: Tuỷ

3 + 4: bó sợi cảm giác và bó vận

động.

+ Do sợi trục của nơron tạo thành.

+ Có 3 loại dây thần kinh: dây hớng tâm, dây li tâm, dây pha.

- HS dựa vào SGK để trả lời

+ Dây thần kinh: dây hớng tâm, li tâm, dây pha.

b Dựa vào chức năng, hệ thần kinh đợc chia thành:

+ Hệ thần kinh vận động (cơ xơng) điều khiển sự hoạt động của cơ vân 9là hoạt động có ý thức).

+ Hệ thần kinh sinh dỡng: điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh dỡng

và cơ quan sinh sản (là hoạt động không có ý thức).

IV Kiểm tra, đánh giá

- GV treo tranh câm cấu tạo nơron, yêu cầu HS trình bày cấu tạo và chức năngcủa nơron

- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK

- Đọc mục “Em có biết”

- Chuẩn bị thực hành theo nhóm: ếch, bông, khăn lau

Bài 44: Thực hành Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo)

của tuỷ sống

A mục tiêu.

Khi học xong bài này, HS:

- Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định

- Từ thí nghiệm và kết quả quan sát:

+ Nêu đợc chức năng của tuỷ sống, dự đoán đợc thành phần cấu tạo của tuỷ sống.+ Đối chiếu với cấu tạo của tuỷ sống để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo vàchức năng

2 Kiểm tra bài cũ

- Kiểm tra câu 1, 2 SGK –Tr 138

3 Bài mới

VB: Trong bài trớc các em đã nắm đợc các bộ phận của hệ thần kinh Các embiết rằng trung ơng thần kinh gồm não và tuỷ sống Tuỷ sống nằm ở đâu? Nó cócấu tạo và chức năng nh thế nào? chúng ta cùng tìm hiểu bài thực hành hôm nay đểtrả lời câu hỏi đó

Hoạt động 1: Tìm hiểu chức năng của tuỷ sống

Mục tiêu: HS tiến hành thành công 3 thí nghiệm 1, 2, 3 Nêu đợc chức năng của

tuỷ sống

- Yêu cầu HS huỷ não ếch, để nguyên

- Dự đoán về chức năng của tuỷ sống?

- GV ghi nhanh dự đoán của HS ra góc

bảng

+ Bớc 2: GV biểu diễn thí nghiệm 4,5

- Cắt ngang tuỷ ở đôi dây thần kinh thứ

1 và thứ 2 (ở lng)

- Lu ý: nếu vết cắt nông có thể chỉ cắt

đờng lên (trong chất trắng ở mặt sau

tuỷ sống) do đó nếu kích thích chi trớc

thì 2 chi sau cũng co (đờng xuống

trong chất trắng còn)

- Em hãy cho biết thí nghiệm này nhằm

mục đích gì?

+ Bớc 3: GV biểu diễn thí nghiệm 6 và

7 (huỷ tuỷ ở trên vết cắt ngang rồi tiến

- Từng nhóm HS tiến hành:

+ Cắt đầu ếch hoặc phá não

+ Trteo lên giá 3 -5 phút cho ếch hếtchoáng

- Từng nhóm đọc kĩ 3 thí nghiệm phảilàm, lần lợt làm thí nghiệm 1, 2, 3 Ghikết quả quan sát đợc vào bảng 44 (đã

+ Các căn cứ đó phải có sự liên hệ vớinhau theo các đờng liên hệ dọc (vì khikích thích chi dới không chỉ chi dới co

mà 2 chi trên cũng co)

- HS quan sát thí nghiệm, ghi kết quảthí nghiệm 4, 5 vào bảng 44 trong vở

- HS thảo luận nhóm và nêu đợc:

- Thí nghiệm này chứng tỏ só sự liên hệgiữa các căn cứ thần kinh ở các phầnkhác nhau của tuỷ sống (giữa căn cứ

điều khiển chi trớc và chi sau)

- HS quan sát phản ứng của ếch, ghi kếtquả thí nghiệm 6, 7 vào bảng 44

hành nh SGK)

- Qua thí nghiệm 6, 7 có thể khẳng

định điều gì?

- GV cho HS đối chiếi với dự đoán ban

đầu, sửa câu sai

- Yêu cầu HS nêu chức năng của tuỷ

Tiến hành thành công thí nghiệm sẽ có kết quả:

+ Thí nghiệm 1: Chi sau bên phải co

+ Thí nghiệm 2: Co cả 2 chi sau

+ Thí nghiệm 3: Cả 4 chi đều co

+ Thí nghiệm 4: Cả 2 chi sau co

+ Thí nghiệm 5: Chỉ 2 chi trớc co

+ Thí nghiệm 6: 2 chi trớc không co

+ Thí nghiệm 7: 2 chi sau co

Kết luận: Tuỷ sống có các căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi(PXKĐK) Giữa các căn cứ thần kinh có sự liên hệ với nhau

Hoạt động 2: Nghiên cứu cấu tạo của tuỷ sống

Mục tiêu: HS nắm đợc cấu tạo trong và ngoài của tuỷ sống.

- Nhận xét cấu tạo trong của tuỷ sống?

- Từ kết quả thí nghiệm nêu rõ vai trò

của chất xám, chất trắng.

- Cho HS giải thích thí nghiệm 1 trên

sơ đồ cung phản xạ

- Giải thích thí nghiệm 2 bằng nơron

liên lạc bắt chéo

- Giải thích thí nghiệm 3 bằng đờng

lên, đờng xuống (chất trắng)

- HS quan sát kĩ hình vé, đọc chú thích,quan sát mô hình, mẫu vật để nhận biếtmàu sắc của tuỷ sống lợn, trả lời câuhỏi:

- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổsung và rút ra kết luận

- HS trả lời, nhận xét, rút ra kết luận

- Đại diện nhóm trình bày, các nhómkhác nhận xét, bổ sung

Kết luận:

a Cấu tạo ngoài:

- Tuỷ sống nằm trong cột sống từ đốt cổ thức I đến thắt lng II, dài 50 cm, hìnhtrụ, có 2 phàn phình (cổ và thắt lng), màu trắng, mềm

- Tuỷ sống bọc trong 3 lớp màng: màng cứng, màng nhện, màng nuôi Cácmàng này có tác dụng bảo vệ, nuôi dỡng tuỷ sống.

b Cấu tạo trong:

- Chất xám nằm trong, hình chữ H (do thân, sợi nhánh nơron tạo nên) là căn

cứ (trung khu) của các PXKĐK

- Chất trắng ở ngoài (gồm các sợi trục có miêlin) là các đờng dẫn truyền nốicác căn cứ trong tuỷ sống với nhau và với não bộ

4 Thu hoạch

- HS hoàn thành bảng 44 vào vở bài tập

- Ghi lại kết quả thực hiện các lệnh trong các bớc thí nghiệm

5 Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học cấu tạo, chức năng của tuỷ sống

- Hoàn thành báo cáo thực hành để nộp vào giờ sau

Tuần 25 Ngày soạn: 21/ 2/ 2010

Bài 45: Dây thần kinh tuỷ

A mục tiêu.

Khi học xong bài này, HS:

- Nắm đợc cấu tạo và chức năng của dây thần kinh tuỷ

- Giải thích đợc vì sao dây thần kinh tuỷ là dây pha

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày cấu tạo và chức năng của tuỷ sống?

- Giải thích phản xạ: kích thích vào da chân ếch, chân ếch co lại?

3 Bài mới

VB: Từ câu 2 GV nêu: Các kích thích dới dạng xung thần kinh đợc truyền từngoài vào tuỷ sống ra ngoài phải qua dây thần kinh tuỷ Vậy dây thần kinh tuỷ cócấu tạo nh thế nào? là loại dây thần kinh nào? Chúng ta cùng tìm hiểu bài hôm nay

Hoạt động 1: Cấu tạo của dây thần kinh tuỷ Mục tiêu: HS hiểu và trình bày đợc cấu tạo dây thần kinh tuỷ.

- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin mục

I, quan sát H 43.2; 45.1 và trả lời câu

hỏi:

- Có bao nhiêu đôi dây thần kinh tuỷ?

- Tiếp tục đọc thông tin, quan sát kĩ H

+ Phân biệt rõ mặt trớc và mặt sau

tuỷ sống, rễ trớc và rễ sau.

+ Sử dụng H 45.2 để chỉ chi HS thấy từ

đốt thắt lng I các bó rễ tuỷ của đoạn

- 1 HS lên bảng dán chú thích, trìnhbày cấu tạo dây thần kinh tuỷ

Các HS khác quan sát, nhận xét, bổsung hoàn thiện kiến thức

- HS lắng nghe và ghi nhớ

Kết luận:

- Có 31 đôi dây thần kinh tuỷ.

- Mỗi dây thần kinh tuỷ đợc nối với tuỷ sống gồm 2 rễ:

+ Rễ trớc (rễ vận động) gồm các bó sợi li tâm

+ Rễ sau (rễ cảm giác) gồm các bó sợi hớng tâm

- Các rễ tuỷ đi ra khỏi lỗ gian đốt sống nhập lại thành dây thần kinh tuỷ

Hoạt động 2: Chức năng của dây thần kinh tuỷ

Mục tiêu: Thông qua thí nghiệm, HS rút ra đợc kết luận về chức năng của dây thần

kinh tuỷ

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thí

nghiệm phần  SGK mục II, nghiên

cứu kĩ bảng 45

- GV treo bảng 45 mô tả thí nghiệm

bằng tranh vẽ ếch bị kích thích bởi HCl

1%, chi sau bên phải, chi sau bên trái

Đặt vào điều kiện thí nghiệm (dán kín)

- GV đa câu hỏi:

- Nêu chức năng của dây thần kinh

tuỷ?

- Yêu cầu 1 HS đọc kết luận (SGK)

- HS đọc kĩ thông tin về nội dung thínghiệm, đọc kĩ bảng 45

+ Thí nghiệm 2: Rễ sau bên trái bị cắt, xung thần kinh từ cơ quan thụ cảm không dẫn truyền về tuỷ sống đ-

4 Kiểm tra, đánh giá

- GV treo tranh sơ đồ tuỷ sống cắt ngang có đánh chú thích 1, 2, 3, 4, 5 Yêucầu HS lên bảng viết chú thích

- Bài tập trắc nghiệm:

Khoanh tròn vào câu trả lời đúng nhất.

Dây thần kinh tuỷ là dây pha vì:

a Dây thần kinh tuỷ gồm các bó sợi cảm giác và bó sợi vận động

b Dây thần kinh tuỷ dẫn truyền xung thần kinh theo 2 chiều hớng tâm và litâm

c Dây thần kinh tuỷ nối với tuỷ sống bởi rễ trớc và rễ sau

Tuần 25 Ngày sạon: 26/ 2/ 2010

Bài 46: Trụ não, tiểu não, não trung gian

i mục tiêu.

1 Kiến thức:

- Xác định đợc vị trí và các thành phần của trụ não

- Trình bày đợc chức năng chủ yếu của trụ não

- Xác định đợc vị trí, chức năng của tiểu não

- Xác định đợc vị trí, chức năng chủ yếu của não trung gian

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày cấu tạo và chức năng của dây thần kinh tuỷ? Vì sao nói dây thần kinhtuỷ là dây pha?

- Kiểm tra câu 2 (SGK – Tr 143) (kích thích mạnh lần lợt vào các chi):

+ Nếu chi nào co, rễ cảm giác (rễ sau) chi đó bị đứt

+ Nếu chi nào không co, rễ vận động (rẽ trớc) vẫn còn

+ Nếu chi đó không co, các chi khác co thì rễ trớc chi đó bị đứt

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Vị trí và các thành phần của bộ não

Mục tiêu: HS nắm đợc vị trí và các thành phần của não bộ, xác định giới hạn của

trụ não, tiểu não

- Cho HS quan sát mô hình bộ não, đối

chiếu với H 46.1 và trả lời câu hỏi:

- GV kiểm tra bài tập của HS, chính

xác hoá lại thông tin

- GV gọi 1 HS chỉ trên tranh hoặc mô

- 1 vài HS đọc kết quả, lớp nhận xét, bổsung

Đáp án:

1 – Não trung gian; 2 – Não giữa

3 – Cầu não; 4 – Não giữa;

5 – Cuống não; 6 – Củ não sinh t ;

7 – Tiểu não.

Kết luận:

- Bộ não gồm: Trụ não, tiểu não, não trung gian và đại não.

- Bài tập điền từ SGK.

Hoạt động 2: Cấu tạo và chức năng của trụ não

Mục tiêu: + HS trình bày đợc cấu tạo và chức năng chủ yếu của trụ não.

+ So sánh thấy sự giống và khác nhau giữa trụ não và tuỷ sống

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin

Tr 144 và trả lời câu hỏi:

- Nêu cấu tạo trụ não?

- Chất trắng và chất xám ở trụ não có

chức năng gì?

- GV hoàn thiện kiến thức, giới thiệu

12 đôi dây thần kinh não (dây cảm

giác, dây vận động, dây pha)

- GV phát phiếu học tập, yêu cầu HS

trao đổi nhóm, hoàn thành bài tập so

sánh cấu tạo, chức năng trụ não và tuỷ

- 1 vài HS nhận xét, bổ sung, rút ra kếtluận

- HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức

- HS dựa vào vốn hiểu biết về cấu tạo,chức năng trụ não và tuỷ sống, trao đổinhóm và hoàn thành bảng

- Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác

- Là căn cứthần kinh

- ở trong, phânthành các nhânxám

- Là căn cứthần kinh

Chất

trắng

- ở ngoài baoquanh chấtxám

- Dẫn truyền - Bao ngoài các

nhân xám

- Dẫn truyềndọc và nối 2bán cầu tiểunão

Bộ phận

ngoại biên

- 31 đôi dây thần kinh pha - 12 đôi dây gồm 3 loại: cảm

giác, vận động, dây pha

Kết luận:

- Chất trắng ở ngoài: gồm đờng lên (cảm giác) và đờng xuống (vận động) liên

hệ với tuỷ sống và các phần khác của não.

- Chất xám ở trong, tập trung thành các nhân xám, là nơi xuất phát 12 đôi dây thần kinh não.

+ Chất xám là trung khu điều khiển, điều hoà hoạt động của các cơ quan: tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá (các cơ quan sinh dỡng).

Hoạt động 3: Não trung gian

- Yêu cầu HS chỉ vị trí của não trung

- Não trung gian gồm đồi thị và vùng dới đồi thị:

+ Chất trắng (ngoài) chuyển tiếp các đờng dẫn truyền từ dới lên não.

+ Chất xám (trong): là các nhân xám điều khiển quá trình trao đổi chất và

điều hoà thân nhiệt.

Hoạt động 4: Tiểu não

- Yêu cầu HS đọc thông tin mục IV,

quan sát H 46.3 và trả lời câu hỏi:

- Vị trí của tiểu não?

- Tiểu não có cấu tạo nh thế nào?

- Yêu cầu HS đọc thí nghiệm SGK ()

Kết luận:

- Tiểu não nằm sau trụ não, dới bán cầu não.

- Cấu tạo:

+ Chất xám ở ngoài làm thành vỏ tiểu não.

+ Chất trắng ở trong là các đờng dẫn truyền nối 2 vỏ tiểu não với các nhân và các phần khác của hệ thần kinh.

- Chức năng: điều hoà, phối hợp các cử động phức tạp và giữ thăng bằng cho cơ thể.

IV Kiểm tra, đánh giá

- GV nhắc lại nội dung bài, cho HS đọc “Ghi nhớ” SGK

- GV đánh giá giờ học

V Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK.

- Đọc phần “Em có biết”

- Đọc trớc bài “Đại não”

- Mỗi nhóm chuẩn bị 1 bộ não lợn tơi

Bài 47: Đại não

- GV cho HS quan sát mô hình bộ não

ngời và trả lời câu hỏi:

- Xác định vị trí của đại não?

- Cho HS quan sát mô hình bộ não 5

của 5 lớp ĐVCXS?

- Yêu cầu HS tìm hiểu thêm thông tin

mục “Em có biết” thấy đợc khối lợng

não

- Yêu cầu HS quan sát H 47.1 và 47.2

để thấy cấu tạo ngoài và trong của đại

- Yêu cầu HS đọc lại thông tin và trả

lời câu hỏi:

- Trình bày cấu tạo ngoài của đại

- Cho HS so sánh đại não của ngời và

thú? Nhận xét nếp gấp ở đại não ngời

để thấy các đờng dẫn truyền trong chất

trắng của đại não

- Cho HS đọc vai trò của nhân nền

trong mục “Em có biết” SGK

- HS quan sát kĩ H 47.1 và 47.2 SGKghi nhớ chú thích

- Các nhóm thảo luận, thống nhất ýkiến, hoàn thành bài tập điền từ

- HS trình bày, nhận xét và nêu đợc kếtquả:

1 – Khe; 2 – Rãnh; 3 – Trán; 4

-Đỉnh; 5 – Thuỳ thái d ơng; 6 – Chất trắng.

- HS nghiên cứu thông tin và trình bàycấu tạo ngoài của dại não

- ở ngời, đại não là phần phát triển nhất.

a Cấu tạo ngoài:

- Rãnh liên bán cầu chia đại não thành 2 nửa bán cầu não.

Các rãnh sâu chia bán cầu não làm 4 thuỳ (thuỳ trán, đỉnh, chẩm và thái d

-ơng)

- Các khe và rãnh (nếp gấp) nhiều tạo khúc cuộn, làm tăng diện tích bề mặt não.

b Cấu tạo trong:

- Chất xám (ở ngoài) làm thành vỏ não, dày 2 -3 mm gồm 6 lớp.

- Chất trắng (ở trong) là các đờng thần kinh nối các phần của vỏ não với các phần khác của hệ thần kinh Hầu hết các đờng này bắt chéo ở hành tuỷ hoặc tủy sống.

Trong chất trắng còn có các nhân nền.

Hoạt động 2: Sự phân vùng chức năng của đại não

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin

SGK, đối chiếu với H 47.4

- GV phát phiếu học tập với nội dung

- Tại sao những ngời bị chấn thơng

sọ não thờng bị mất cảm giác , trí

nhớ, mù, điếc để lại di chứng suốt

đời?

- GV liên hệ đến việc đội mũ bảo hiểm

để bảo vệ não khi tham gia giao thông

- Trong số các vùng trên, vùng nào

không có ở động vật ?

- Cá nhân tự thu nhận thông tin, trao

đổi nhóm, thống nhất câu trả lời, ghivào phiếu học tập

- 2 nhóm cử đại diện trình bày kết quả

- Vỏ não có các vùng cảm giác và vùng vận động có ý thức thuộc PXCĐK.

- Riêng ở ngời có thêm vùng vận động ngôn ngữ và vùng hiểu tiếng nói và chữ viết.

IV Kiểm tra, đánh giá

- GV treo tranh câm H 47.2 , yêu câu HS điền chú thích và nêu đặc điểm cấutạo ngoài của đại não

- Treo H 47.3 yêu câdu HS trình bày cấu tạo trong của đại não

V Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK

- Đọc phần “Em có biết”

- Làm bài tập 3 vào vở bài tập

Bài 48: Hệ thần kinh sinh dỡng

- Có ý thức vệ sinh, bảo vệ hệ thần kinh.

II chuẩn bị

- Tranh phóng to H 48.1; 48.2; 48.3

- Bảng phụ ghi nội dung phiếu học tập

III hoạt động dạy - học.

1 Tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày cấu tạo ngoài và trong của đại não?

- Nêu chức năng của đại não? Đại não của ngời tiến hoá hơn đại não của các độngvật thuộc lớp thú nh thế nào?

3 Bài mới

VB: Trong cuộc sống hàng ngày, những công việc ta làm đều là do sự chỉ

đạo của các trung ơng thần kinh, tuy nhiên có những cơ quan trong cơ thể không chịu sự chỉ đạo có suy nghĩ của con ngời VD: khi chạy nhanh, tim ta

đập gấp, ta không thể bảo nó đập từ từ đợc Những cơ quan chịu sự điều khiển nh vậy đợc xếp chung là chịu sự điều khiển của hệ thần kinh sinh dỡng

Hoạt động 1: Cung phản xạ sinh dỡng

Mục tiêu: HS nắm đợc cấu tạo ngoài và chức năng của cung phản xạ vận động và

cung phản xạ sinh dỡng

- GV yêu cầu HS quan sát H 48.1 và

48.2: Giới thiệu cung phản xạ vận động

và cung phản xạ sinh dỡng (đờng đi)

và hoàn thành phiếu học tập

- 1 vài đại diện nhận xét

Kết luận:

So sánh cung phản xạ sinh dỡng và cung phản xạ vận động

Đặc điểm Cung phản xạ vận động Cung phản xạ sinh dỡng

- 1 nơron: từ trung ơngtới cơ quan phản ứng

- Chất xám ở trụ não vàsừng bên tuỷ sống

- Có

- 1 nơron: từ cơ quan thụcảm tới trung ơng

- 2 nơron: từ trung ơngtới cơ quan phản ứng: Sợitrớc hạch và sợi sau hạch,chuyển giao xináp ở hạchthần kinh

Hoạt động 2: Cấu tạo của hệ thần kinh sinh dỡng

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin

SGKvà trả lời câu hỏi:

- Hệ thần kinh sinh dỡng có cấu tạo

nh thế nào?

- Trình bày sự khác nhau giữa 2 phân

hệ giao cảm và đối giao cảm? (treo H

48.3 để HS minh hoạ)

- Cá nhân HS tự thu nhận thông tin,trao đổi nhóm, thống nhất câu trả lời

- Đại diện nhóm trình bày

- Các nhóm khác nhận xét, bổ sung

Kết luận:

- Phân hệ thần kinh sinh dỡng gồm:

+ Trung ơng; não, tuỷ sống.

+ Ngoại biên: dây thần kinh và hạch thần kinh.

- Hệ thần kinh sinh dỡng đợc chia thành:

+ Phân hệ thần kinh giao cảm.

+ Phân hệ thần kinh đối giao cảm.

- So sánh cấu tạo của phân hệ thần kinh giao cảm và phân hệ thần kinh đối giao cảm (bảng 48.2 SGK).

Hoạt động 3: Chức năng của hệ thần kinh sinh dỡng

- GV yêu cầu HS nghiên cứu kĩ thông

tin bảng 48.2 SGKvà trả lời câu hỏi:

- Em có nhận xét gì về chức năng của

2 phân hệ giao cảm và đối giao cảm?

Điều đó có ý nghĩa gì đối với đời

sống?

- Cá nhân HS tự thu nhận và xử lí thôngtin, trao đổi nhóm, thống nhất câu trảlời:

- Đại diện nhóm trình bày

- Các nhóm khác nhận xét, bổ sung

Kết luận:

- Phân hệ thần kinh giao cảm và đối giao cảm có tác dụng đối lập nhau trong

điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh dỡng.

- Nhờ tác dụng đối lập đó mà hệ thần kinh sinh dỡng điều hoà đợc hoạt động của các cơ quan nội tạng.

4 Kiểm tra, đánh giá

- GV treo tranh H 48.3, yêu câu HS :

- Trình bày sự giống và khác nhau về cấu trúc và chức năng của phân hệ giao cảm và đối giao cảm?

V Hớng dẫn học bài ở nhà

- Học bài và trả lời câu hỏi 1, 2 SGK

- Đọc phần “Em có biết”

Hớng dẫn bài 2 SGK:

Phản xạ điều hoà hoạt động của tim và hệ mạch trong từng trờng hợp:

+ Lúc huyết áp tăng cao: thụ quan bị kích thích, xuất hịên xung thần kinh truyền vềtrung ơng phụ trách tim mạch nằm trong các nhân xám thuộc phân hệ đối giaocảm, theo dây li tâm tới tim làm giảm nhịp co tim đồng thời dãn mạch máu da vàmạch ruột giúp hạ huyết áp