Thuốc dùng trong bệnh loãng xương Loãng xương là một bệnh do chuyển hóa, là nguyên nhân hàng đầu gây ra các trường hợp gãy xương.. Hội chứng Cushing tăng tiết hormon vỏ thượng thận, nhiễ
Trang 1Thuốc dùng trong bệnh loãng xương
Loãng xương là một bệnh do chuyển hóa, là nguyên nhân hàng đầu gây ra các trường hợp gãy xương Tỷ lệ mắc bệnh và là nguyên nhân gây tử vong khá cao Nữ mắc bệnh nhiều hơn nam nên còn gọi là loãng xương sau mãn kinh Việc tạo xương vẫn bình thường nhưng việc hủy xương lại tăng lên làm cho lượng xương giảm đi tới mức ảnh hưởng mọi mặt đến khung xương
Nguyên nhân có rất nhiều: Thiếu hụt estrogen (nữ), androgen (nam) hoặc thừa hormon Hội chứng Cushing (tăng tiết hormon vỏ thượng thận), nhiễm độc giáp, cường giáp, dùng glucocoiticoid, thừa vitamin D, thuốc lá, bất động, đa u tủy xương, bệnh di truyền
homocystein niệu, đái tháo đường, suy dinh dưỡng, bệnh gan, viêm khớp dạng thấp, thiếu vitamin, thiếu kim loại đồng
Thuốc điều trị loãng xương
Tùy thuộc vào bệnh trong từng người Một số thuốc thường được dùng:
Hormon sinh dục: Estrogen thay thế (nữ) Testosteron (nam)
- Estrogen: Hệ quả lâu dài của việc giảm nồng độ estrogen gây nguyên nhân gãy xương
do hủy (tiêu) xương Việc dùng hormon thay thế (HRT = Hormon Replacement
Therapy) Thuốc gây nhiều tác dụng phụ: buồn nôn, nôn, chuột rút, béo bụng, vú to nhão, biến đổi thể trạng, ứ natri, nước, biến đổi lipid máu, thay đổi chức năng gan, vàng da ứ
Trang 2mật, biến đổi tình dục, đau nửa đầu, chóng mặt, trầm cảm, tăng sản nội mạc tử cung (nếu không có progesteron) và nguyên nhân ung thư biểu mô nội mạc tử cung, huyết khối tắc mạch, ung thư vú
- Testosteron: Là một androgen, kiểm soát phát triển và duy trì các cơ quan giới tính nam
và các đặc tính nam thứ yếu Thuốc có tác dụng đồng hóa toàn thân, tích nitơ, calci, natri, kali, chlorid, phosphat dẫn đến tích nước và phát triển xương
Liệu pháp thay thế cần dùng sớm và duy trì đều đặn hằng năm
Raloxifen: dẫn xuất benzothiofen không steroid tác dụng kháng estrogen tương tự
tamoxifen, clomifen Thay thế estrogen cho phụ nữ sau mãn kinh, phòng loãng xương Thuốc ít tác dụng hơn estrogen (nhưng vẫn bị huyết khối tĩnh mạch) Thuốc không dùng cho người bệnh gan, thận
Biphosphonat: Gồm một nhóm thuốc như: alendronat, tiludronat, rise-dronat, etidronat, pamidronat tác dụng tương tự nhau, ức chế hủy cốt bào gây hủy xương Điều trị loãng xương, cường cận giáp, đau xương, tăng calci máu do ung thư, bệnh Paget (viêm xương biến dạng)
Liều dùng: Alendronat 10mg/ngày Tiludronat: 200mg/ngày lúc đi ngủ, chu kỳ 3 tháng Residronat 5mg/ngày Etidronat 400mg/ngày x 2 tuần, chu kỳ 3 tháng Pamidronat dùng tiêm truyền chậm 60mg trong dung dịch Na chlorid đẳng trương chu kỳ 3 tháng
Lưu ý: - Chỉ uống thuốc với nhiều nước lọc, uống 30 phút trước khi ăn Tránh dùng các thuốc calci, thuốc kháng acid ảnh hưởng hấp thu Không nằm uống thuốc
- Không dùng thuốc nếu suy thận nặng, bất thường thực quản, giảm calci máu Quá mẫn thuốc
Thuốc chọn lọc trên thụ thể estrogen: ralixofen (xem phần trên)
Calcitonin: Hormon tuyến giáp, hiện đã tổng hợp được, tác dụng ức chế phá hủy mô xương, làm giảm calci máu, đối kháng với hormon tuyến cận giáp, chống hủy cốt bào Bệnh Paget, tăng calci máu, cường phó giáp trạng, ngộ độc vitamin D, bất động, loạn dưỡng thần kinh, viêm tụy cấp
Có 2 dạng thuốc: Xịt mũi 1ml (xấp xỉ 2.200IU, ống 2ml) Mỗi lần xịt 0,09=200IU Xịt 1 lần/ngày, tác dụng phụ: buồn nôn, chóng mặt, viêm mũi, chảy máu cam, dị ứng, giải cúm, đau khớp, đau lưng, đau đầu Dùng 5 năm tăng xương 2-3% giảm lần gãy xương
Trang 3Thuốc tiêm: Có thể tiêm mạch hoặc bắp Hòa thuốc vào dung dịch đẳng trương tiêm chậm mạch máu
Thuốc cần được chỉ định, liều lượng tùy theo từng người, dùng ít nhất 3 tháng hoặc lâu hơn
Denosumab: Thuốc mới đưa vào sử dụng Là một kháng thể người, có khả năng tác động đến sự điều hòa đổi mới xương qua nhiều thời kỳ: tĩnh lặng, thoái hóa, hình thành xương
và khoáng hóa xương, chu trình đổi mới xương kéo dài 4 tháng, thời kỳ hình thành dài hơn thời kỳ khoáng hóa Denosumab là kháng thể đầu tiên tấn công RANK - L một chất trung gian tác động đến hủy cốt bào làm loãng xương, tránh gãy xương Thuốc đã được
sử dụng ở Hoa Kỳ và Pháp
Cách dùng: Tiêm dưới da 2lần/năm
Glucosamin-chondroitin: Glucosamin tham gia quá trình tổng hợp thành phần sụn khớp,
ức chế enzym phá hủy sụn khớp, giảm gốc tự do phá hủy sụn khớp, kích thích sinh sản
mô liên kết xương, giảm mất calci xương Chondroitin chiết từ sụn cá mập: phòng ngừa ung thư, làm mất tình trạng viêm xương khớp, cải thiện hệ thống miễn dịch cơ thể Thuốc kết hợp này có tác dụng bổ trợ trong điều trị loãng xương
Dự phòng cũng rất quan trọng Dinh dưỡng nhiều protein, calci, vitamin D Tập thể dục vừa phải, đều đặn Người bất động cũng nên có bài tập phù hợp Chú ý đi lại tránh va vấp, ngã Không hút thuốc, uống rượu Dự phòng có khi hiêu quả hơn là dùng thuốc
DS Phạm Thiệp