của Lục Vân Tiên : Phân tích và chứng minh cho cái nhìn đúng đắn của mình Phần 2 đợc tác giả giải quyết bằng 2 luận điểm : - Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua thơ văn yêu
Trang 1Bài ôn : Nguyễn Đình Chiểu
Ngôi sao sáng trong văn nghệ dân tộc
Phạm Văn Đồng – 1963
a/ Tiểu dẫn
1/ Cuộc đời và sự nghiệp : Học sách giáo khoa
a/ Cuộc đời :
b/ Sự nghiệp
2/ Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
_ Viết cho tạp chí văn học số 7 – 1963 nhân kỉ niệm ngày mất của Nguyễn Đình Chiểu _Thời điểm năm 1963, ở Nam Bộ, ở Bến Tre quê hơng Đồ Chiểu đang có những sự kiện lớn : Mĩ - Diệm triển khai quốc sách tố cộng, thực thi luật 10/59 lê máy chém đi khắp miền Nam, gây nên những vụ tàn sát đẫm máu Mĩ quyết định tài trợ và can thiệp sâu hơn miềm Nam Hàng loạt phong trào đấu tranh chống Mĩ của nhân dân miền Nam nổi lên, Năm 1965, giặc Mĩ leo thang ném bom bắn phá miền Bắc Hoàn cảnh lịch sử trên
ta hiểu tại sao Phạm Văn Đồng nhấn mạnh vai trò của Nguyễn Đình Chiểu và thơ văn yêu nớc của ông
B/ Văn bản
I/ Bố cục : 3 phần :
_ Phần 1 : Đặt vấn đề : (Ngôi sao .thực h) Cần có cái nhìn đúng đăn về Nguyễn
Đình Chiểu và thơ văn của ông
_ Phần 2 : Giải quyết vấn đề ( Thơ văn yêu nớc của Lục Vân Tiên ) : Phân tích và chứng minh cho cái nhìn đúng đắn của mình
Phần 2 đợc tác giả giải quyết bằng 2 luận điểm :
- Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua thơ văn yêu nớc
- Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua tác phẩm Lục Vân Tiên
Phần còn lại : Kết thúc vấn đề : (Còn lại ) đánh giá vị trí của nguyễn Đinhf Chiểu trong nền văn học dân tộc theo cái nhìn mới mẻ
Lập luận chặt chẽ, đảm bảo tính lôgíc – nội dung thống nhất trong toàn bài
II/ Đọc – Hiểu :
1/ Đề xuất cái nhìn đúng đắn về Nguyễn Đình Chiểu và thơ văn của ông
_ Xác định vị trí của Nguyễn Đình Chiểu trong bầu trời văn nghệ dân tộc “ngôi sao Nguyễn Đình Chiểu - Nhà thơ lớn của nớc ta, “Phải sáng tỏ hơn nữa trong bầu trời văn nghệ dân tộc, nhất là lúc này”
_ Đề xuất cách nhìn đúng đắn “Trên trời có những vì sao cáo ánh sáng khác thờng, nhng con mắt của chúng ta phải chăm chú nhìn thì mới thấy, và càng nhìn thì càng thấy sáng Văn thơ của Nguyễn Đình Chiểu cũng vậy Nghĩa là Nguyễn Đình +Chiểu là ngôi sao có ánh sáng khác thờng - một thứ ánh sáng đẹp nhng ta cha quen nhìn nên rất khó phát hiện ra
Lối ví von nhấn mạnh vẻ đẹp đặc biệt của Nguyễn Đình Chiểu
Bởi vẻ đẹp ấy không phải là vẻ đẹp của những cây lúa xanh uốn mình trong gió nhẹ mà là vẻ đẹp của đống thóc mẩy vàng Nếu ta giữ thói quen nhìn các nhà thơ ở bình diện nghệ thuật theo kiểu trau chuốt, gọt giũa, lời lẽ hoa mĩ thì điều đó sẽ là không thoả đáng và không công bằng với nguyễn Đình Chiểu, và cũng không thể nhìn thấy giá trị đích thực của ông Mà
+ Chúng ta phải chăm chú nhìn mới thấy, và càng nhìn càng thấy sáng Nghĩa là chúng
ta phải dày công kiên trì nghiên cứu thì mới khám phá đợc Đó chính là
Con đờng tiếp cận và chiếm lĩnh tác giả Nguyễn Đình Chiểu
Trang 2 Cách nhìn mới mẻ, khoa học có ý nghĩa phơng pháp luận trong sự điều chỉnh và định hớng cho việc nghiên cứu
_ Nêu cơ sở của sự đề xuất :
+ Do ngời đọc cha hiểu đúng và đầy đủ về thơ văn Nguyễn Đình Chiểu
Ngời đọc “Chỉ biết nguyễn Đình Chiểu là tác giả của Lục Vân Tiên
và hiểu khá thiên lệch về văn ( nội dung )
Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu đ ợc chia làm 2 thời kì, trớc và sau khi thực dân Pháp xâm lợc Trớc khi thực dân Pháp xâm lợc, ông sáng tác văn học nhằm chuyển tải đạo đức của nhân dân Khi thực dân Pháp xâm lợc, ngòi bút của ông hớng vào lũ giặc ngoại xâm,
cổ vũ nhân dân đứng lên chống Pháp : “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm, đâm mấy thằng gian bút chẳng tà ” Cuộc đời và sự nghiệp của ông đồ tàn mà không phế Nh ng cuộc đời sự nghiệp ấy càng trở nên có ý nghĩa khi nó hoà vào dòng bão táp chống ngoại xâm của dân tộc Và nh thế, nếu ngời đọc chỉ biết nguyễn Đình Chiểu qua Lục Vân Tiên thôi có nghĩa là họ “còn rất ít biết về thơ văn yêu n ớc của Nguyễn Đình Chiểu, khúc ca hùng tráng về phong trào yêu n ớc chống bọn xâm lợc Pháp lúc chúng đến bờ cõi n ớc ta cách đây một trăm năm !” Nói cách khác là họ ch a nhận thức đúng và đầy đủ về cuộc đời sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu - ngôi sao sáng trên bầu trời văn nghệ dân tộc.
+ Do ngời đọc cha hiểu đúng về hoàn cảnh sáng tác văn chơng của ông
Ông sáng tác văn chơng trong một hoàn cảnh thật đặc biệt
• Cảnh nớc : Ông “vốn là một nhà nho, sống giữa lúc nớc nhà lâm nguy, vua nhà Nguyễn cam tâm bán nớc để giữ ngai vàng
• Cảnh mình : Bị mù không trực tiếp cầm đợc vũ khí nên yêu nớc chỉ có thể gửi gắm qua thơ văn “Vì bị mù cả hai mắt, hoạt động của ng ời chiến sĩ yêu nớc Nguyễn Đình Chiểu chủ yếu là thơ văn”
Một ngời bình thờng sáng tác văn chơng kêu gọi nhân dân đứng lên chống ngoại xâm đã là quí, một ng ời mù loà nh nguyễn Đình Chiểu lại càng quí hơn.Những sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu không chỉ có giá trị văn nghệ mà còn quí ở chỗ nó soi sáng tâm hồn trong sáng và cao quí lạ thờng của tác giả và ghi lại lịch sử của một thời khổ nhục nhng vĩ đại
_ Đánh giá lại cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu
2/ Phân tích và chúng minh cho đề xuất của mình
a/ Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua thơ văn yêu nớc (chủ yếu
là Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ) của Nguyễn Đình Chiểu
*/ Phân tích : nguyên nhân thơ văn yêu nớc nguyễn Đình Chiểu về hình thức phần lớn
là văn tế về nội dung chủ yếu ca ngợi những con ngời tận trung với nớc
+ Tái hiện lại phong trào kháng Pháp oanh liệt oanh liệt của dân tộc ta
+ Nêu nên điều bất lợi của phong trào yêu nớc này bằng một giả định “giá nh …thì”…
Có nghĩa là
Tác giả đặt Nguyễn Đình Chiểu và thơ văn của ông vào nguồn mạch chung của dân tộc
Để từ đó
Trang 3+ Khẳng định tính tất yếu, tính qui luật của thơ văn Nguyễn Đình Chiểu “không phải ngẫu nhiên mà thơ văn nguyễn Đình Chiểu, một phần lớn là những bài văn tế, ca ngợi những ngời anh hùng suốt đời tận trung với nớc ”
Để tăng thêm phần thuyết phục cho lí lẽ trên của mình, tác giả đi
*/ Chứng minh
Từ nguồn mạch chung của thơ văn yêu n ớc dân tộc hồi đầu thế kỉ, từ việc khẳng định tính tất yếu của thơ văn yêu n ớc Nguyễn Đình Chiểu
mà tác giả
_ Dẫn bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc bằng một câu vừa giới thiệu, vừa tóm tắt đầy đủ toàn bộ nội dung tác phẩm “ Ngòi bút, nghĩa là tâm hồn trung, nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu đã diễn tả, thật là sinh động và não nùng, cảm tình của dân tộc đối với ng ời chiến sĩ của nghĩa quân, vốn là ng ời nông dân, xa kia chỉ quen cày cuốc, bỗng chốc trở thành ng ời anh hùng cứu nớc”
Tiếp đó tác giả
_ Dẫn dẫn chứng cụ thể trong bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
_ Phân tích thuyết minh cho dẫn chứng bằng cách so sánh với Bình Ngô đại cáo
Để rồi dẫn đến một kết luận, một sự
_ Đánh giá : Bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là khúc ca của những ng ời anh hùng thất thế nhng vẫn hiên ngang
Để cho dẫn chứng của mình thêm toàn diện, tác giả
_ Dẫn thêm bài Xúc cảnh một trong những đoá hoa, hòn ngọc rất đẹp của thơ văn yêu nớc Nguyễn Đình Chi
*/ Nhấn mạnh và nâng cao vấn đề đã phân tích lí chúng minh bằng cách đặt Nguyễn Đình Chiểu trở lại nguồn mạch chung của dân tộc để khẳng
định lại tính tất yếu cũng nh vị trí ngọn cờ đầu của ông
b/ Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua tác phẩm Lục Vân Tiên
Ngay sau câu chuyển ý một cách trực tiếp của phần này, tác giả đi
*/ Xác định rõ luận điểm : Phải hiểu đúng “Lục Vân Tiên thì mới thấy hết giá trị của bản trờng ca này”
Sau đó Phạm Văn Đồng
*/ Phân tích cách hiểu của mình trên hai phơng diện nội dung và hình thức của tác phẩm
_ Về nội dung
+ Nêu nội dung cơ bản của tác phẩm “đây là một bản trờng ca, ca ngợi chính nghĩa, những đạo đức đáng quí trọng ở đời, ca ngợi những ng ời chính nghĩa”
+ Chỉ ra những điểm đã lỗi thời so với quan điểm đạo đức hiện nay
+ Khẳng định giá trị, sức sống lâu bền của tác phẩm”vẫn để lại cho đời sau những điều giáo huấn đáng quí trọng”
+ Lí giải điều làm nên sức sống lâu bền ấy của tác phẩm
Sống trong lòng quần chúng nhân dân, lại thêm cảnh rối ren của n ớc nhà, Nguyễn Đình Chiểu không thể tự trói mình trong khuôn khổ đạo lí
cổ truyền mà theo ông trợng phu có chí ngang tàng Cho nên những nhân vật chính của tác phẩm không chỉ là những con ng ời trọng nghĩa, khinh tài mà họ con là những ng ời có ruột gan xơng thịt tức là họ sống
nh con ngời thật, không còn là nhân vật mà họ đã b ớc ra ngoài đời.
Họ sống không chỉ ở xã hội Lục vân Tiên mà biết bao xã hội từ x a đến nay có ngời tốt kẻ xấu Họ đấu tranh không khoan nh ợng chống lại
Trang 4mọi gian dối bất công và họ đã thắng Họ là tấm g ơng dũng cảm để mọi thế hệ noi theo Vì lẽ đó họ gần gũi chúng ta và câu chuyện của
họ làm chúng ta cảm động và thích thú
Nói cách khác theo tác giả, cái tạo nên sức sống lâu bền của tác phẩm là
Sự gần gũi đồng cảm giữa nhân vật trong tác phẩm với con ngời ngoài cuộc đời
Vấn đề không mới nhng cách nhìn nhận lí giải mới hàm chứa nhiều ý vị sâu sắc và dễ hiểu
_ Về văn chơng (hình thức)
+ Nhấn mạnh đặc trng thể loại và mục đích sáng tác
“ Đây là một truyện kể, truyện nói Tác giả cố ý viết một lối văn nôm
na, dễ hiểu, dễ nhớ, có thể truyền bá rộng rãi trong dân gian
+ Lu ý đến hoàn cảnh riêng của nhà thơ trong sáng tác : Vì mù nên chỉ có thể đọc cho ngời khác viết Vì mù ông chỉ có thể quan sát cuộc sống qua sự mô tả của ngời khác
Để từ đó :
+ Khẳng định tính hấp dẫn của tác phẩm “Dẫu sao đôi chỗ sơ sót về văn
ch-ơng không hề làm giảm giá trị văn nghệ của bản tr ờng ca thật là hấp dẫn từ đầu đến cuối”
Và để củng cố thêm cho lí lẽ của mình, tác giả đi
*/ Chứng minh tính hấp dẫn của tác phẩm
_ Qua bản thân
_ Qua thực tế trong dân gian miền Nam vừa thuyết phục vừa khẳng định nâng cao
“Ngời ta thích Lục Vân Tiên, ng ời ta say sa nghe kể Lục Vân Tiên không chỉ về nội dung câu chuyện còn vì văn hay của Lục vân Tiên”
3/ Kết thúc vấn đề đánh giá vị trí của nguyễn Đình Chiểu trong nền văn học dân tộc theo cái nhìn mới mẻ
_ Nguyễn Đình Chiểu = Chí sĩ yêu nớc,một nhà thơ lớn của dân tôc là một tâm gơng sáng ngời chiến sĩ trên mặt trận văn hoá t tởng ngời con vinh quang của dân tộc
cách đánh giá có sự gia tăng về cấp độ, thể hiện cái nhìn phát hiện mới mẻ
III/ Kết luận
1/ Về nội dung
Cách nhìn phát hiện mới mẻ của tác giả về nhà thơ yêu nớc nguyễn Đình Chiểu
2/ về nghệ thuật :
Lối viết nghị luận văn học giản dị mà sâu sắc kết hợp hài hoà giữa lí lẽ và tình cảm, bài viết đem đến cho ngời đọc những hiểu biết sâu sắc về sự nghiệp văn chơng của Nguyễn
Đình Chiểu và lòng trân trọng yêu quí nhà thơ yêu nớc lớn của dân tộc
c/ Lu ý
I/Tóm tắt hệ thống ý chinh của bài :
1/ Đề xuất cái nhìn đúng đắn về Nguyễn Đình Chiểu và thơ văn của ông
_ Xác định vị trí của Nguyễn Đình Chiểu trong bầu trời văn nghệ dân tộc
_ Đề xuất cách nhìn đúng đắn
_ Nêu khái quát cơ sở của sự đề xuất :
_ Đánh giá lại cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu
2/ Phân tích và chúng minh cho đề xuất của mình
a/ Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua thơ văn yêu nớc
*/ Phân tích : nguyên nhân thơ văn yêu nớc nguyễn Đình Chiểu về hình thức phần lớn
là văn tế về nội dung chủ yếu ca ngợi những con ngời tận trung với nớc
+ Tái hiện lại phong trào kháng Pháp oanh liệt oanh liệt của dân tộc ta
Trang 5+ Nêu nên điều bất lợi của phong trào yêu nớc này bằng một giả định “giá nh …thì”… + Khẳng định tính tất yếu, tính qui luật của thơ văn Nguyễn Đình Chiểu
*/ Chứng minh
_ Dẫn bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc bằng một câu vừa giới thiệu, vừa tóm tắt đầy đủ toàn bộ nội dung tác phẩm
_ Dẫn dẫn chứng cụ thể trong bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
_ Phân tích thuyết minh cho dẫn chứng bằng cách so sánh với Bình Ngô đại cáo
_ Dẫn thêm bài Xúc cảnh một trong những đoá hoa, hòn ngọc rất đẹp của thơ văn yêu nớc Nguyễn Đình Chi
*/ Nhấn mạnh và nâng cao vấn đề đã phân tích lí chúng minh
b/ Phân tích và chứng minh cái nhìn của tác giả qua tác phẩm Lục Vân Tiên
*/ Xác định rõ luận điểm : Phải hiểu đúng “Lục Vân Tiên thì mới thấy hết giá trị của bản trờng ca này”
*/ Phân tích cách hiểu của mình trên hai phơng diện nội dung và hình thức của tác phẩm
_ Về nội dung
+ Nêu nội dung cơ bản của tác phẩm
+ Chỉ ra những điểm đã lỗi thời so với quan điểm đạo đức hiện nay
+ Khẳng định giá trị, sức sống lâu bền của tác phẩm
+ Lí giải điều làm nên sức sống lâu bền ấy của tác phẩm
Sự gần gũi đồng cảm giữa nhân vật trong tác phẩm với con ngời ngoài cuộc đời
_ Về văn chơng (hình thức)
+ Nhấn mạnh đặc trng thể loại và mục đích sáng tác
+ Lu ý đến hoàn cảnh riêng của nhà thơ trong sáng tác
+ Khẳng định tính hấp dẫn của tác phẩm
*/ Chứng minh tính hấp dẫn của tác phẩm
_ Qua bản thân
_ Qua thực tế trong dân gian miền Nam
3/ Kết thúc vấn đề đánh giá vị trí của nguyễn Đình Chiểu trong nền văn học dân tộc theo cái nhìn mới mẻ
_ Nguyễn Đình Chiểu = Chí sĩ yêu nớc,một nhà thơ lớn của dân tôc là một tâm gơng sáng ngời chiến sĩ trên mặt trận văn hoá t tởng ngời con vinh quang của dân tộc II/ Hoàn cảnh ra đời cả tác phẩm : Mục 2 phần tiểu dẫn
III/ Những phát hiện mới mẻ trong cách nhìn nhận đánh giá và tác dụng : Dựa vào bài ôn, học sinh tự trả lời