Về quê Bác Nam Đàn

Kim Liên đã hình thành một quần thể di tích lịch sử văn hoá đặc biệtquan trọng về quê huơng - gia đình - thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ ChíMinh và một trong những khu di tích đó là Làng

Nghệ An bao gồm 1 thành phố trực thuộc, 2 thị xã và 17 huyện:

Thành phố Vinh, Thị xã Cửa Lò, Thái Hòa và các Huyện: Anh Sơn,Con Cuông, Diễn Châu, Đô Lương, Hưng Nguyên, Quỳ Châu, Kỳ Sơn, NamĐàn, Nghi Lộc, Nghĩa Đàn, Quế Phong, Quỳ Hợp, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ,Thanh Chương, Tương Dương, Yên Thành

Dân Tộc: Kinh, Khơ Mú, Ơ Đu, Thổ, Sán Dìu, H’Mông Nghệ An làmột tỉnh lớn ở phía Bắc Trung Bộ, Phía Bắc giáp Thanh Hóa, phía đông giápBiển Đông, phía tây giáp Lào, phía nam giáp Hà Tĩnh

1.1.2 Lịch sử

Thời Hùng vương và An Dương Vương, tỉnh Nghệ An bao gồm BộHoài Hoan và phần bắc Bộ Cửu Đức Thời nhà Hán, thuộc huyện Hàm Hoanthuộc quận Cửu Chân Đời nhà Tấn là quận Cửu Đức Đời nhà Tùy là quậnNhật Nam Năm 628 đổi là Đức Châu, rồi lại đổi thành Châu Hoan, lại ChâuDiễn Đời nhà Đường là quận Nam Đức Thời Nhà Ngô, tách ra khỏi quậnCửu Chân đặt làm quậnCửu Đức Thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê gọi là HoanChâu Năm 1030 bắt đầu gọi là Châu Nghệ An Từ năm 1940 gọi là Xứ Nghệ

An Thời Tây Sơn, gọi là Nghĩa An Trấn Bản triều năm Gia Long nguyênniên lại đặt làm Nghệ An Trấn Năm 1381 vua Minh Mệnh chia trấn Nghệ

An thành 2 tỉnh: Nghệ An và Hà Tĩnh Sau đó hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnhsáp nhập lại, lấy tên là tỉnh An Tĩnh Từ năm 1976 đến 1991 Nghệ An và Hà

tĩnh là một tỉnh và được gọi là tỉnh "Nghệ Tĩnh" Năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh lại tách ra thành Nghệ An và Hà Tĩnh như ngày nay.3

2 Theo điều tra dân số ngày 01/04/2009 (số liệu tính đến năm 2009).

Đại Nam nhất thống chí ghi: Nam Đàn có núi cao sông sâu nên xuấthiện nhiều người văn võ kiêm toàn Bùi Dương Lịch, nhà "Nghệ học" thế kỷ

18, viết: Huyện Đông Thành và huyện Nam Đường vĩ nhân đã nhiều, mà khítiết cũng thiên về mặt Cương Cường Quả Cảm

Huyện Nam Đàn là quê hương của các danh nhân Việt Nam như MaiThúc Loan, Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh Nam Đàn cũng là quê hương của

38 vị đại khoa Việt Nam như: Đình nguyên, Thám hoa Nguyễn Đức Đạt;Thám hoa Nguyễn Văn Giao đời Nguyễn; Đình nguyên Tiến sĩ Vương HữuPhu (khoa Canh Tuất- 1910) Cụ phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc

Những người nổi tiếng ngày nay có: Danh họa Nguyễn Tư Nghiêm, Nhàkhoa Tạ Quang Bửu, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn, Bộ trưởng Tạ QuangNgọc, Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng, Thứ Trưởng Bành Tiến Long4…

1.2 Truyền thống văn hóa - lịch sử

Trên đất nước ta không ít vùng được coi là địa linh nhân kiệt, song xứ Nghệ

là một trong những địa linh hàng đầu… “Bên cạnh những di tích vô giá về Bác

Hồ, ở Nghệ An còn không ít những di tích lịch sử khác, vì nơi đây thời nào cũng

có danh nhân, vùng nào cũng có anh hung Với thế mạnh nổi trội ấy, Nghệ Anphải trở thành điểm đến du lịch lịch sử vào loại nhất giang sơn”5

Nghệ An hiện nay là vùng đất sở hữu danh nhân nhiều nhất trong cả nước

“Quả là khí thiêng song núi, truyền thống dựng nước và giư nước hàng nghìnnăm, kỳ tích của bao nhiêu anh hung, danh nhân đã tô thắm lịch sử vẻ vangrạng rỡ của vùng đất địa linh nhân kiệt”6

Nam Đàn (Nghệ An) - Mảnh đất anh hùng đã đi vào huyền thoại Địadanh sản sinh ra biết bao vĩ nhân, đã từng kiên cường trong kháng chiến –nay cuộc sống hoà bình xây dựng quê hương, Nam Đàn vẫn tạo nên vẻ hiênngang Bởi nơi đây, hội tụ những yếu tố địa – khí – nhân

4 Mục đd phần Nam Đàn

5 Phó thủ tướng Vũ Khoan Bài phát biểu năm du lịch Nghệ An năm 2005

Là người con quê hương Việt Nam không ai không biết đến Nam Đàn– nơi Bác Hồ kính yêu – Anh hùng vĩ đại của dân tộc đã sinh ra và lớn lên.Nơi gắn với biết bao kỷ niệm của một tuổi thơ đầy sóng gió bên gia đình vàquê hương mà đến bây giờ Người vẫn còn để lại qua những kỷ vật còn mãivới thời gian “”Đường vô xứ Nghệ quanh quanh - Non xanh nước biếc nhưtranh họa đồ…”

Nam Đàn từ xa xưa vốn không giàu có, không đẹp diễm lệ đài trangnhưng từ lâu cũng đã đi vào huyền thoại, thơ ca và biết bao trang hùng sử.Địa hình sông núi trùng trùng uốn lượn đã tạo cho Nam Đàn những nét đặcthù với một vẻ đẹp kín đáo, ý nhị nhưng đậm đà, giàu tình, giàu nghĩa mãighi tạc lòng người

Ch¬ng 2 Quª Néi - Nguån céi cña mét thiªn tµi

Nam Đàn là một trong những huyện có nhiều danh thắng nổi tiếng nơitrung đúc nhiều tú khí, nợi sinh ra nhiều nhân tài tuấn kiệt làm nên nhiều kìtích kì vĩ Những kì tích của các vĩ nhân đã làm lung linh, linh thiêng cho cácthắng cảnh, danh lam đi sâu vào lòng dân bao thế hệ, là niềm tự hào là sứcmạnh vô hình lớn lao và có sức lay động lan tỏa đến vô cùng

Kim Liên đã sinh ra lãnh tụ kiệt xuất - Chủ tịch Hồ Chí Minh và chínhnơi đây đã cùng cả nuớc và thời đại nuôi lớn con người huyền thoại Hồ ChíMinh Kim Liên đã hình thành một quần thể di tích lịch sử văn hoá đặc biệtquan trọng về quê huơng - gia đình - thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ ChíMinh và một trong những khu di tích đó là Làng Sen quê nội của Bác Hồ.Nơi đây còn lại những di tích quý giá về gia đình của Bác và là nơi hoạtđộng thủa thiếu thời của Ngưòi

Kim Liên có cảnh sen vàng, còn là nơi hội tụ truyền thống văn hoá,lịch sử vô giá giữa vùng quê văn hiến ngàn năm Đất Kim Liên được truyềntụng là:

Sơn thủy kì quan Thủy diệu hoa hoàn Càn khôn dục tú

(Văn luyện cầu ở đền Thánh Cả Kim Liên)

Đàm thủy liên hoa chung tú khí Phượng thư bảng hổ dậy danh thơm

Đến với Làng Sen – quê nội của Ngưòi điểm đầu tiên đoàn thực tếSinh Viên K57 – Khoa lịch Sử - trưòng Đại Học Sư Phạm Hà Nội dừng lại đểnghe các huớng dẫn viên giới thiệu là ngôi nhà của cụ phó Bảng NguyễnSinh Sắc ngưòi thân sinh ra Bác Hồ thuộc Làng Kim Liên,xã Chung Cự,tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

2.1 Nhà cụ Phó bảng

Cụ Nguyễn Sinh Sắc đậu Phó bảng trong kì thi Tân Sửu 1901.Và theotập tục của địa phương cùng với nguyện vọng của nhân dân cụ Phó bảng phảicùng các con rời làng Hoàng Trù về sống tại làng Sen quê nội nơi chôn raucắt rốn của mình Ở đó nhân dân dựng cho ông một ngôi nhà 5 gian lợp máitranh cửa liếp phên tre thường được chống lên vào ban ngày ngôi nhà nằmgần cuối khu vườn rộng hơn 4 sào do nhân dân bỏ

công sức xây dựng để mừng người đầu tiên của

làng Sen đỗ Đại khoa

Hiện nay ngôi nhà tranh vẫn được giữ nguyên như

xưa, cách bày đặt đồ đạc đến đồ dùng sinh hoạt

trong nhà đúng như hơn 100 năm về trước

Hai gian nhà ngoài ông Nguyễn Sinh Sắc trân trọng để làm nơi thờ tự

và tiếp khách Gian đầu được kê một bộ phản lớn làm chỗ tiếp khách Trêncánh phản gỗ này đã từng là nơi tri ngộ giữa ông Phó bảng với các nhà nhoyêu nước trong vùng như Phan Bội Châu, Vương Thúc Quý, Đặng NguyênCẩn… Những lúc này Nguyễn Sinh Cung được hầu nước các vị túc nho.Cũng chính tại đây những lúc như vậy cậu Nguyễn Sinh Cung được nghenhững câu chuyện về thời cuộc của xã hội Việt Nam hồi đó và những việclàm cứu nước của các cụ Điều đó đã hun đúc nên ý tưởng sau này củaNguyễn Sinh Cung trên hành trình tìm đường cứu nước

Gian thứ hai là nơi thờ bà Hoàng Thị Loan Với lối sống giản dị vàthanh bạch, ông Sắc lập một bàn thờ đơn giản để tưởng niệm người vợ đã quađời Đồ thờ làm bằng gỗ mộc, không sơn son thiếp vàng Khi về thăm quê lúc

bước vào nhà Bác đã xúc động nói với bà con: “Xưa nhà Bác nghèo bàn thờchỉ làm bằng tre, không có chân mà chỉ dùng hai miếng đỡ bằng gỗ đóng vàohai bên cột đỡ bàn thờ lên, liếp bằng nứa, trên trải chiếu mộc”.

Ngày nay gian nhà mộc mạc đơn sơ này là nơi thờ cả bố mẹ, anh, chị,

em và thờ cả Bác nữa – đã làm dung động biết bao trài tim con người ViệtNam và du khách quốc tế khi đến viếng thăm

Hai gian nhà trong cùng dùng làm nơi nghỉ ngơi sinh hoạt của giađình: phía ngoài kề cửa sổ là bộ Phản gỗ nơi nằm nghỉ, ngồi chơi đọc sáchcủa cụ Phó bảng Còn bộ phản trong cùng dùng cho anh cả Khiêm (NguyễnTất Đạt) và Nguyễn Sinh Cung ngoài ra còn có một số đồ dùng khác: một ánthư để đọc sách và uống trà, một rương gỗ đựng thóc gạo, một tủ hai ngăn đểchén bát, chiếc mâm gỗ tròn đã bong nước sơn, chiếc võng bện bằng đay đơn

sơ giản dị để nằm (bà Loan thường ru bác mỗi khi dệt Cửi), chiếc đèn đĩathắp bằng dầu thực vật Ngôi nhà rộng mà thoáng, bởi vì cụ Phó bảng chẳng

có mấy của cải Những kỉ vất ấy vẫn còn mãi với thời gian

Gian giữa được ngăn làm buồng, là nơi dành riêng cho cô con gái lớncủa ông Phó bảng, tức bà Nguyễn Thị Thanh

Còn ngôi nhà ngang ba gian dùng làm bếp, người anh đã giúp đỡ.Nhưng cũng trống trải vì chẳng có gì bày đặt trong bếp, thậm chí cả nhữngngày giỗ chạp lễ tết, nhà cụ Phó bảng cũng tổ chức đơn sơ, đạm bạc

Xung quanh phía sau nhà là là những cây cau, chính giữa phía trướcsân nhà là một cây bưởi và đầu hồi nhà ngang là một cây cam, một cây ổi đàotheo lối ra cổng Còn khoảng đất rộng ở trước sân cụ Phó bảng trồng rau màutheo mùa vụ, phần nhiều là trồng rau khoai

Cụ Phó bảng và Bác Hồ sống trong ngôi nhà này năm 1901 đến tháng5-1906 khi triều đình Huế vời cụ ra làm quan lần thứ hai với chức Thừa biện

bộ Lễ ở Kinh thành Riêng với cụ Phó bảng đó là lần ra đi để rồi không baogiờ có dịp về sống trong ngôi nhà này nữa Đối với Bác Hồ lần đó đi theo cụPhó bảng vào Huế rồi cứ mãi đi xa, năm 1911 Người từ bến cảng Nhà Rồng

đi buôn ba khắp năm châu bốn bể để rồi hơn 50 năm sau Người có trở vềthăm lại ngôi nhà hai lần (đó là vào năm 1957 và 1961)

Chăm sóc ngôi nhà từ ngày cụ Phó bảng và Bác Hồ đi xa là bà NguyễnThi Thanh và ông Nguyễn Sinh Khiêm

Khi từ làng Hoàng Trù về đây sống cụ Nguyễn Sinh Sắc cùng các consống một cuộc sống vật chất thanh đạm nhưng tinh thần thanh cao, giàu vănhóa, chan chứa tình người Cả gia đình đều hòa mình với nhân dân được mọingười thương mến và hết lòng giúp đỡ Ông thường lấy câu: “Vật dĩ quangia, vi ngô phong dạng (đừng lấy phong cách nhà quan để làm phong cáchnhà mình để dạy con cái)

Ngôi nhà đã gắn bó với một giai đoạn hết

sức quan trọng trong cuộc đời niên thiếu của Hồ

Chủ Tịch, từ mười một tuổi đến mười sáu tuổi

Ngôi nhà này là một kỉ vật chứng kiến quá trình

lao động, học tập và trưởng thành trong thời niên

thiếu là nơi ghi dấu cảm xúc đầu tiên về lòng yêu

nước, về nhận thức xã hội của Bác Hồ

2.1.1 Hai lần Bác về thăm nhà xưa:

Từ năm 1906 Nguyễn Sinh Cung theo cha lên Huế và đến năm 1911Người ra đi tìm đường cứu nước kể từ đó hơn 50 năm sau Người mới có dịp

về thăm nhà Ngày 16/6/1957, cả xã Kim Liên rạo rực, hân hoan đón Chủtịch Hồ Chi Minh về thăm quê lần đầu tiên sau hơn năm mươi năm xa cách.Khi bà con đòn mời Người vào nhà khách, Người vui vẻ nói “nhà khách là đểđón khách còn tôi là chủ thì để tôi về thăm nhà” Nói rồi Người đi về phíanhà mình Đến đây công tre đã mở sẵn mọi người mời Chủ tịch vào trong nhànhưng Người cười và giơ tay chỉ “ cổng này xưa ở đầu kia” Khi vào giữa sânnhà có một tấm biển ghi là nhà Bác Hồ nhưng Bác đã nói: “ Đây là nhà ôngPhó bảng Nguyễn Sinh Sắc không phải nhà Bác”

Sáng ngày 9/12/1961 Kim Liên lại vinh dự đón Bác về thăm quê lầnthứ hai.

Ngôi nhà ông Phó bảng không chỉ là di tích thủa thiếu thời của Bác màsau này còn là nơi chứng kiền hai lần Bác về thăm

“Quê hương ngĩa trọng tình cao”

“Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình”

2.2 Những kỉ niệm thời niên thiếu

áp bức, đè nén của hào lý, quan lại triều đình và thực dân Pháp thực tế sinhđộng đó đã góp phần rèn đúc Nguyễn Sinh Cung sớm có lòng yêu nước nồngnàn và chí căm thù giặc sâu sắc

Sau năm mươi năm xa cách quê nhà Hồ Chí Minh vẫn không quênnhững kỉ niệm xưa, trong lần về thăm quê đầu tiên Người đã hỏi bà con

“Trong này có lò rèn Cố Điền, mấy lâu nay còn tiếp tục rèn nữa không?”

2.2.2 Giếng Cốc

Trên lối vào nhà cụ Phó bảng, ở bên tay phải có một giếng nước miệnggiếng không thật tròn,đường kính khoảng hơn 10 mét lối xuống giếng ở cạnh

đường đi xung quanh bờ giếng cỏ và

các loại cây khác che kìn Dân làng

quen gọi là giếng Cốc

Giếng cách nhà ông Phó bảng

gần 100 mét do ông Nguyễn Danh Cốc

người làng Sen đào ra Nước giếng

trong và ngọt Thủa thiếu thời những

trưa hè oi ả Bác Hồ thường ra bờ giếng hóng mát cùng bạn bè Cố Điền đã cólần nói vơi cậu bé Nguyễn Sinh Cung là dười giếng có dấu vũ khí của nghĩaquân Chung Cự thì cậu bé đã hỏi căn kẽ rằng:

Vũ khí gồm những gì?

Đã có súng chưa?

Vì sao nghĩa quân không đuổi được giặc?

Lò rèn có làm được súng không???

Năm 1957 về thăm quê lần đầu Chủ tịch Hồ Chí Minh hỏi bà con:

“giếng Cốc này còn nữa không?” và Người nói tiếp: “ Nước giếng Cốc trong

và ngọt nấu chè xanh và làm tương ngon nổi tiếng cả vùng”

Giếng Cốc trở thành di tích lịch sử gắn liền với quãng đời niên thiếu của Bác

Hồ trên đất làng Sen

2.3 Nhà thầy Cử Vương

Nhà thầy cử Vương Thúc Quý cách nhà cụ Phó bảng 200 mét về phíaTây Nơi đây đã sinh ra và đào luyện lên những thế hệ thuộc dòng dõi VươngThúc Mậu, Vương Thúc Quý và con cháu họ Vương sau này Đây là nơi cácthầy Tú thầy Cử họ Vương dạy dỗ rèn luyện nên những nhân tài cho quêhương đất nước, trong đó có Bác Hồ Người đã từng đến học thầy VươngThúc Quý 5 năm (đầu thế kỉ XX)

Những lần về thăm quê, Bác Hồ đều hỏi han và nhắc tới thầy CửVương và gia đình của thầy Bác nói: “Thầy Cử Vương là thầy học của Báchồi niên thiếu”

Năm Giáp Ngọ sau khi đậu cử nhân ông Sinh Sắc đã bỏ tiền tu sửa lạinhà thờ và làm đôi câu đối tạc vào hai cột cái của nhà thờ.

Sau khi đậu Phó bảng năm Tân Sửu ông Nguyễn Sinh Sắc vinh quy bái

tổ về lang Sen Ông đã vào nhà thờ đốt hương báo hiếu với tổ tiên và đưabiển “Ân Tứ ninh gia” và cờ “Phó bảng phát khoa” đặt hai bên bàn thờ tổtiên Đây là những hiện vật quý gia đến nay vẫn còn lưu giữ tại đây

Nguyễn Sinh Cung cũng thường theo cha đến phúng viếng tổ tiên tạinhà thờ này sau này khi về thăm lần đầu Bác đã thành kính đốt nèn hươngbáo cáo với tổ tiên Sau khi Bác mất người ta đã đặt bài vị của Người trênbàn thờ để thường xuyên thờ cúng cùng tổ tiên dòng họ Nhà thờ họ NguyênSinh đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng là “Di tích lịch sử” cấp quốcgia Đây là nơi thờ cúng tổ tiên của Bác Hồ và gắn với những sự kiên liênquan đến cuộc đời và sự nghiệp của gia đình Bác

Sau khi Bác qua đời một khu trưng bày về những tài liệu, hiện vật củaBác đã được xây dựng vào năm 1970 với 3 phần:

-Về quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Bác Hồ

-Tiểu Sử và sự nghiệp của Bác

- Bác Hồ với quê hương và quê hương thưc hiện lời Bác Hồ dạy Đây có thể xem là bảo tàng đầu tiên trong cả nước trưng bày về tiểu sử

và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh Nó góp phần cho chúng ta thấy đầy

đủ hơn về quê hương của Bác và tình cảm của đồng bào đồng chí trong nước

và bạn bè khắp thế giới đối với Bác

Tới thăm làng Sen – quê nội của Chủ tịch Hồ Chi Minh đoàn thực tếkhoa Lịch Sử-trường Đai học Sư phạm Hà Nội còn được thăm quan nhàtưởng niệm do Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân tỉnh và nhân dân Nghệ An xâydựng để tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh Nhà tưởng niệm được xem làsáng tạo mới của mô hình bảo tàng

Về thăm quê Bác, Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau khi thành kínhnghiêng mình trước anh linh của Bác đã xúc động ghi vào sổ vàng lưu niệm:

“Về thăm quê Bác, nhớ Bác vô cùng, năm nay tư tưởng của Bác càng thấmsâu vào mỗi người dân, mỗi Đảng viên, mỗi cháu thanh thiếu niên nhi đồng.Hình ảnh của Bác in đậm trong mỗi người dân và cổ vũ mạnh mẽ dân ta tiếnlên góp phần xứng đáng làm cho dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng theolòng mong ước của Bác”

Ch¬ng 3 Quª Ngo¹i B¸c Hå

3.1 Khái quát về khu di tích lịch sử Kim Liên

Khu di tích lịch sử Kim Liên là khu di tích tưởng niệm chủ tịch Hồ ChíMinh tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An thuộc vùng duyên hảimiền Trung Việt Nam, cách thành phố Vinh khoảng 15km theo tỉnh lộ 49

Một phần Khu di tích lịch sử Kim Liên

Là địa danh gắn liền với nơi sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở quê ngoại

là làng Hoàng Trù, xã Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An; nơi Hồ Chí Minh đãsống những năm 1901 - 1906 ở quê nội làng Kim Liên; khu mộ bà Hoàng ThịLoan (thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh); núi Chung và nhiều di tích khác đãgắn liền với tuổi thơ của Hồ Chí Minh Khu di tích lịch sử văn hóa Kim Liênđược Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là một trongnhững khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt và là một trong bốn khu di tíchquan trọng bậc nhất về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Di tích lịch sử văn hóa Kim Liên (gọi tắt là Khu di tích Kim Liên)được Đảng cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam cho xây dựng từ thậpniên sáu mươi của thế kỷ trước [1] Tới năm 1979, Khu di tích Kim Liên được

Bộ Văn hóa - Thông tin Việt Nam (nay là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch)công nhận là di tích lịch sử văn hoá quốc gia đặc biệt theo Quyết định số54VH/QĐ ngày 29 tháng 4 năm 1979

Khu di tích Kim Liên là một trong bốn di tích quan trọng bậc nhất tạiViệt Nam về Chủ tịch Hồ Chí Minh,lưu giữ những hiện vật, tài liệu, khônggian văn hóa - lịch sử về thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhữngngười thân trong gia đình ông Toàn bộ khu di tích bao gồm nhà tranh nhỏcủa cụ Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan; ngôi nhà của ông bà ngoạicủa Chủ tịch Hồ Chí Minh; nhà thờ chi họ Hoàng Xuân (thuộc cụm di tíchHoàng Trù); nhà ông Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc; giếng Cốc; lò rèn Cố Điền;nhà cụ cử Vương Thúc Quý - thầy học khai tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh;nhà thờ họ Nguyễn Sinh; nhà cụ Nguyễn Sinh Nhâm - ông nội của Chủ tịch

Hồ Chí Minh; di tích cây đa, sân vận động Làng Sen; khu trưng bày các hiệnvật, tài liệu và nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh (thuộc cụm di tíchLàng Sen); phần mộ bà Hoàng Thị Loan ở Động Tranh trên dãy Đại Huệ vàcụm di tích Núi Chung Toàn khu di tích rộng trên 205 ha, các điểm và cụm

di tích cách nhau 2 - 10km

Được đánh giá là một trong những di tích đặc biệt quan trọng của quốcgia, khu di tích Kim Liên được Nhà nước Việt Nam đặc biệt chú trọng đầu tưtrong nhiều năm qua Hằng năm, khu di tích đón tiếp hàng triệu khách thamquan trong và ngoài nước tới viếng thăm

Cụm di tích Hoàng Trù nằm trọn trong làng Hoàng Trù (thường goi làlàng Chùa), quê ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cũng là nơi Chủ tịch HồChí Minh ra đời Diện tích của cụm di tích này khoảng 3.500m²

Làng Hoàng Trù ngày xưa có tên là cồn Trùa sau thành làng Chùa.Hoàng Trù là quê ngoại của Bác Hồ chính nơi đây Bác Hồ kính yêu củachúng ta đã cất tiếng khóc chào đời và những ngày thơ ấu Cậu bé Cung sống

ở đây trong tình yêu thương của gia đình bên ngoại Hoàng Trù còn là cai9snôi văn hóa Đồng quê xứ nghệ

Để góp phần tìm hiểu vì sao chủ tịch Hồ chí Minh chỉ có thể sinh ratrên mảnh đất này và chính mảnh đất này đã cùng cả nước và cả thời đại nuôi

lớn con người huyền thoại Hồ Chí Minh, chúng ta hãy về thăn Hoàng Trù vớiquần thể tích phong phú.

Làng Trù đã đi vào lịch sử thi ca vào trái tim hang triệu con ngườicùng với tên tuổi Hồ Chí Minh anh hung giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệtxuất của Thế giới

Đến cụm di tích Hoàng Trù, sau cánh cổng tre rộng mở, lối đi giữa hai

bờ mận hảo dẫn ta đến một ngôi nhà thờ và hai ngôi nhà tranh than thuộcgiống những ngôi nhà của cư dân vùng này thuơ trước

3.2 Nhà thờ chi họ Hoàng Xuân

Cụ Hoàng Đường (ông ngoại của Chủ tịch

Hồ Chí Minh) là hậu duệ đời thứ 18 của dòng họ

Hoàng Xuân đã dựng ngôi nhà thờ chi nhanh họ

Hoàng Xuân để thờ cố nội, ông nội và thân phụ là

Hoàng Cương Cụ Hoàng Đường qua đời (1893),

hiệu bụt của cụ do ông Nguyễn Sinh Sắc viết cũng được bài trí thờ ở đây.Ngôi nhà được hoàn thành vào năm 1881 theo kiểu tứ trụ bằng gỗ lim gồm 3gian, có cửa bàn khoa song tiện Lúc đầu lợp tranh, mãi đến năm 1930 mớiđược tu sửa và lợp ngói như hiện nay Những năm tháng tuổi thơ, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã sống ở đây Người thường theo cha dâng hương hoa, lễ vậtlên thờ cúng anh linh tiên tổ

Theo tộc phả để lại, dòng họ Hoàng Xuân là một dòng họ có truyềnthống hiếu học, con cháu nhiều người có nghĩa khí và có công lao với đấtnước

Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi

nhà Lê, dựng nên nhà Mạc Con cháu dòng họ

này đã phù Lê, diệt Mạc Thế hệ thứ 6 của dòng

họ có người tên là Hoàng Nghĩa Kiều

(1540-1587) được vua Lê phong Thái Bảo Hồng quốc

công Đây là ông tổ xa xưa nhất của họ Hoàng ở làng Hoàng Trù

Theo tộc phả để lại, ta biết tộc phả dòng họ Hoàng Xuân ở làng HoàngVân, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên (nay là Hoàng Vân, huyện Kim Thi,Tỉnh Hưng Yên Ngôi nhà thờ được cụ Hoàng Đường lập ra từ năm 1881đểthwof cúng cố nội là Hoàng Xuân Lý.

3.3 Ngôi nhà cụ Hoàng Đường

Cụ Hoàng Đường là ông ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngôi nhà của cụ gồm có 5 gian và hai chái, trong đó ba gian ngoàithông với nhà thờ rất thoáng mát Bộ phản kê ở gian thứ nhất là nơi cụĐường dạy học Gian thứ hai có bộ tràng kỷ bằng tre, chiếc án thư với nhữngdụng cụ dạy học như bút lông, nghiên mực Gian thứ ba có bộ phản dùnglàm nơi nghỉ ngơi của thày và trò Hai gian còn lại là nơi nghỉ ngơi của cụ bà

và là nơi sinh hoạt của gia đình

Cuối năm 1883 ông bà Hoàng Đường tổ

chức lễ thành hôn cho hai con là Hoàng Thị Loan

(thân mẫu của Hồ Chủ tịch) và Nguyễn Sinh Sắc

(thân phụ của Chủ tịch Hồ Chí Minh) tại ngôi

nhà gỗ 5 gian này Ông bà đã dựng ngôi nhà

tranh ba gian đầu góc vườn phía tây để cho đôi vợ chồng trẻ ở riêng

Ngôi nhà tại làng Hoàng Trù là nơi bà Hoàng Thị Loan sinh ra và lớnlên, là lớp học đầu tiên ươm trồng tài năng của ông Nguyễn Sinh Sắc Đâycũng là nơi ghi dấu những kỷ niệm êm đẹp trong tuổi ấu thơ của Chủ tịch HồChí Minh

3.4 Ngôi nhà cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc

Là ngôi nhà lá 5 gian được dân làng Sen quê nội Chủ tịch Hồ ChíMinh dựng lên từ quỹ công của dân làng để mừng ông Nguyễn Sinh Sắc,thân phụ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi ông đỗ phó bảng khoa thi Hội năm

1901 Trong ngôi nhà này cụ Sắc dành hai gian để đặt bàn thờ bà Hoàng ThịLoan và để tiếp khách Bàn thờ được làm bằng liếp tre nứa trên trải chiếu nhỏ

để bát hương, cây nến và bài vị bằng gỗ giản dị Gian thứ tư là nơi nghỉ của

cụ Sắc với bộ phản gỗ kê bên cửa sổ chính, bên cạnh có chiếc án thư nơi cụdạy các con học chữ và đây cũng là nơi vào các buổi tối cụ thường mời bàcon ngồi quây quần uống nước trà xanh.

Các kỷ vật trong ngôi nhà hiện còn được giữ lại hầu như nguyên vẹn:hai bộ phản gỗ là nơi nghỉ của cụ Phó bảng và hai con trai, chiếc giường làcủa bà Thanh (tên hiệu Bạch Liên) con gái cụ, chiếc rương đựng lương thực,chiếc tủ đứng hai ngăn đựng đồ dùng, chiếc mâm bằng gỗ sơn đen

3.5 Ngôi nhà chủ tịch Hồ Chí Minh ra đời

Ngôi nhà tranh 3 gian nằm ở góc vườn phía tây nhà ông bà HoàngĐường là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh cất tiếng khóc chào đời và sống ở đâycho tới năm lên 3 tuổi Gian ngoài cạnh cửa sổ có chiếc án thư với nghiênmực, hộp đựng bút lông, hai chiếc ghế vuông, chếch về phía trong là hai giásách đựng sách thánh hiền Tại gian nhà này cụ Hoàng Đường thường quađây trao đổi với ông Sắc về văn chương, chữ nghĩa

Gian giữa sát phên có chiếc giường nhỏ bằng gỗ xoan, liếp nứa, trảichiếu mộc, chiếc màn bằng vải nhuộm nâu là nơi nghỉ của ông Sắc và bàLoan Sát bên chiếc giường là chiếc rương gỗ nhỏ dùng đựng lương thực vàcác vật quí của gia đình

Chiếc khung cửi đặt ở gian thứ ba là công cụ lao động của bà Loandùng để dệt vải, dệt lụa nuôi sống cả gia đình Bà Hoàng Thị Loan vừa dệtvải vừa hát ru con để chồng yên tâm việc bút nghiên Tại đây còn có chiếcvõng gai đơn sơ, nơi xưa kia Bác Hồ đã từng nằm ngủ

Tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được mẹ chăm sóc, vun đắpbằng những làn điệu dân ca bay bổng chứa đựng những ước mơ cao đẹp, hyvọng sâu xa

Ch¬ng 4 Khu di tÝch mé bµ Hoµng ThÞ Loan

vµ c¸c di tÝch kh¸c

4.1 Khu di tích mộ bà Hoàng Thị Loan

Bà hoàng thị loan sinh năm 1868, tại làng Hoàng Trù, xã Kim Liên,huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, mất năm 1901 tại kinh đô Huế Thân phụ bà

là cụ Hoàng Xuân Đường, thân mẫu bà là cụ Nguyễn Thị Kép Sinh trưởngtrong một gia đình gia phong bà đã được học chữ và là người có năng khiếuđặc biệt Năm 1883 bà lấy ông Nguyễn Sinh Sắc và sinh được 4 người con.Năm 1895 bà theo chồng và hai con vào Huế lao động nuôi chồng và hai con

ăn học Sau khi sinh người con út, sức khỏe sút kém, lại bị bệnh hiểm nghèonên bà đã qua đời ở Huế

Trên lưng núi Động Tranh thuộc dãy Đại Huệ là nơi an táng bà Hoàng

Thị Loan - thân mẫu của Chủ tịch Hồ Chí Minh Mộ bà được đặt trên lưng

chừng dãy núi Đại Huệ khu vực thuộc xã Nam Giang, huyện Nam Đàn, tỉnh

Nghệ An Tại vị trí có độ cao chừng 100m so với mực nước biển.

Khu mộ với trung tâm là ngôi mộ của bà Hoàng Thị Loan được xâydựng từ ngày 19 tháng 5 năm 1984 đến ngày 16 tháng 5 năm 1985 Nhìn tổngquát, ngôi mộ có hình một khung cửi khổng lồ Xung quanh ngôi mộ được ốpbằng những phiến đá hoa cương và đá cẩm thạch Nóc mộ được phủ lên bằngnhững hòn đá tự nhiên của núi Đại Huệ, phía trên có dàn bê tông che chắn cóhình khung cửi được phủ đầy hoa giấy (được mang về trồng từ khu lăng mộ

cụ Nguyễn Sinh Sắc tại Cao Lãnh - Đồng Tháp) Tại nền sân thượng hìnhbán nguyệt trước ngôi mộ, có dựng một tấm bia lớn tạc tiểu sử và công laocủa bà Hoàng Thị Loan bằng đá đen Hai bên tả hữu là đường đi lên vàđường đi xuống được làm thành nhiều bậc đá khác nhau giống như hai giảilụa đào xõa xuống từ khung cửi

Núi Duệ, Động Tranh là một thắng cảnh đặc sắc Trên dãy núi ĐạoDuệ có chùa cổ Đại Duệ nổi tiếng, động Thăng Thiên linh thiêng, dấu tíchthành nhà Hồ và còn in dấu con đường hành quân thần tốc của Quang Trung

đánh bại giặc Thanh Thực là “Non xanh, đá tạc gươm hào khí” (Hồ KhỉaĐại).

Xưa ở vùng núi này có các tao nhân và cả các vị đế vương thường tớilui vãn cảnh Con trai trưởng Hồ Quý Ly là Hồ Nguyên Trừng được vua chasai vào đây định xây lũy đắp thành chống giặc Minh Khi Quý Ly ngự giá điqua cũng đã chọn nơi này làm nơi hai cha con ngồi bàn việc nước Sau nàyvua Quang Trung đã vào thăm và đi dạo trên nùi

Ngày nay trên núi Động Thanh thuộc dãy núi Đại Duệ có một di tíchmới đó là khu mộ bà Hoàng Thị Loan thân mẫu Bác Hồ

Theo đường quốc lộ số 46, ở cây số 10 từ Vinh đi lên, về phía tay phải

có đường otoo chạy xuyên qua các làng nay thuộc xã Nam Giang, huyệnNam Đàn qua chân núi Đại Duệ Đến một khu đất phảng phất dưới chân núi

là chạm dừng chân cho du khách thăm viếng trước khi vượt qua mấy trămbậc đá đến đỉnh Động Tranh nơi có lăng mộ bà Hoàng Thị Loan thân mẫucủa Bác

Bà Hoàng Thị Loan mất ở Huế thi hài bà được bà con dân phố cùngngười con yêu quý Nguyễn Sinh Cung đưa qua cống Thanh Long bằngthuyền ngược dòng song Hương lên an táng tại chân núi Tam Tầng, dãy NgựBình thành phố Huế

Trong lúc bị quản thúc ở Huế, nhân chuyến đi phép về thăm quê, bàNguyễn Thị Thanh chị gái Bác đã bí mật đưa hài cốt của mẹ về chôn cất ngaytrong vườn nhà mình ở làng Sen

Hai mươi năm sau (năm 1942) ông Cả Khiêm anh trai Bác khi ra tùlần 2 đã tìm kiếm và chọn được một vị trí trên Động Tranh đẹp đẽ thuộc dãynúi Đại Duệ hung vĩ nằm ở địa bàn làng Hữu Biệt xã Nam Giang Ông CảKhiêm đã bí mật mang hài cốt thân mẫu lên an táng ở Động Tranh Ông đãcẩn thận đắp vài mộ giả để đề phòng kẻ xấu xâm phạm

Mười lăm năm sau ngày Bác Hồ qua đời, vào đúng ngày 19-5-1984Đảng bộ và quân dân tỉnh Nghệ An cùng cán bộ chiến sĩ Quân Khu 4 đã long

trọng làm lễ khởi công xây dựng lại ngôi mộ thân mẫu của Bác để thỏa longmong ước của nhân dân muốn đến viếng thăm người đã sinh ra chủ tịch HồChí Minh vĩ đại.

Khu mộ được xây dựng trên nền cũ nằm ở phía Nam núi Đại Duệ Địahình toàn bộ khu mộ có hình cánh cung trông linh thiêng và kỳ vĩ nghiêng vềphía Tây Nam nhìn về Kim Liên

Hài cốt của thân mẫu Bác được giữ nguyên vị trí cũ Ngôi mộ mới xâyhình chữ nhật, dài 2,5m, rộng 1,4m, cao 1,5m, Thân mộ ốp bằng đá hoacương do bộ tư lệnh lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi tặng Chân mộ đượcghép bằng đá cẩm thạch lấy từ Quỳ Hợp Phía trên ngôi mộ được che bằngdàn hoa mang dáng dấp khung cửi lớn gắn bó với cuộc đời lao động miệt màicủa bà nuôi chồng con ăn học

Dàn hoa có cây che là hoa giấy do tỉnh Đồng Tháp Mười và Bình TrịThiên trồng vaog ngày khánh thành

Đường lên và xuống được ghép bằng đá Có 304 bậc lên và 271 bậcxuống, uốn lượn hai bên sườn núi như dải lụa, có cây xanh che mát, có điểmdừng chân nghỉ ngơi cho du khách

Đường đi lên được tôn tạo phù hợp với truyền thống tâm linh phươngĐông Du khách lên viếng mộ đi theo hướng thuận chiều kim đồng hồ bậclên sẽ là 416 và bậc xuống sẽ là 341 bậc

Trên đường đi chúng ta còn được viếng mộ cụ Hà Thị Hy bà nội Bác

Hồ Còn được ngắm 33 đóa sen bằng đá tượng trương cho 33 năm cuộc đờicủa bà Hoàng Thị Loan

Phía trước ngôi mộ là sân hình bán nguyệt được dựng tấm bia dẫn tíchlàm bằng đá núi Nhồi ghi tạc tiểu sử và công lao của bà Hoàng Thị Loan

Đứng ở nhà bia nhìn xuống chúng ta thấy có cả một vùng non sônggấm vóc: trước mặt là Uyển Hồ, rừng cây, những cánh đồng bao la bát ngát

Phía trước khu mộ có đồng Lùm Cựu bao quanh, Nôn Giang chin khúcuốn lượn, xa xa là Lam Giang xanh trong làm minh đường, có Rú Dầu, Rú

Chung làm án sơn, Bên phải có động Khe Cùng, Rú Đá, Rú Dơi làm thanhlong Bên trái có động Ao Hồ, Rú Cồn, Rú tiết làm bạch hổ Thật là một vùngnúi song kỳ tú, lại là nơi mang trong long nhiều địa danh mang đậm dấu tíchlịch sửvawn hóa nhiều đời đang vẫy gọi các nhà nghiêm cứu làm sáng tỏ.

:

4.2 Khu di tích núi Chung

Núi Chung xuất hiện vào kỷ Tân Sinh cùng một thời kỳ với các dãynúi Thiên Nhẫn,Đại Huệ.Các đỉnh núi thời kỳ này đều có đặc điểm là bịphong hóa có hình dạng bát úp.Núi Chung được bà con trong vùng ví như cáichuông khổng lồ úp nghiêng.Núi có nhiều động,

Kim Liêncó 7 làng đều ở xoay quanh núi Chung.Có 4 làng ở cận kề(2làng ở ngay chân núi,2 làng có ruộng tiếp giáp).phía Bắc giáp với làng HoàngTrù,phía Đông giáp với làng Vân Hội,phía Nam giáp làng Tình Lý,phía Tâygiáp làng Ngọc Đình.Nhờ có vị trí khá đặc biệt nên núi Chung được xem làkhông của riêng ai.Núi Chung là nơi gắn bó mật thiết của nhân dân Kim Liênbao thế hệ

Bác Hồ kính yêu của chúng ta thuở nhỏ đã gắn bó với ngọn núi Chungbẵng những buổi chiều thả diều,đánh trận giả.,kéo co với bạn bè ở quanhDăm Sim hoặc trèo lên các động cao hoặc thăm các công trình văn hóa,tâm

Vào những năm 1930-1931,núi Chung còn là nơi hội họp của Chi bộĐảng Cộng Sản tổng Lâm Thịnh.Cờ đỏ búa liềm đã bay cao trên núi làm nứclong quần chúng và khiếp vía kẻ thù

Ngày nay núi Chung được trồng nhiều cây xanh quý hiếm,có cây đãmọc cao quá 20m.hệ thực vật ở đay đã phong phú có đén 187 loài với 149chi,65 họ.Nhiều dự án xây dựng các công trình văn hóa ở núi Chung đangđược thực hiện.Chung Sơn chắc chắn sẽ trở thành địa chỉ hấp dẫn cho dukhách lúc đén thăm Kim Liên

Cảm Xúc Khi Về Thăm Quê Bác

Sau một hành trình dài cuối cùng tôi cũng đặt trên đến mảnh đất KimLiên-Nam Đàn-Nghệ An.Vậy là sau bao nhiêu mong chờ tôi đã được tận mắtnhìn thấy quê hương của Bác.Trứoc đay tôi chỉ biết và hình dung nó quanhững trang sách những lời kể của thầy cô,khi ấy cảm giác trong tôi chỉ lànhững xúc cảm nhẹ nhàng bởi tôi chỉ hình dung ra ngôi nhà Bác sinh ra vàlớn lên.Nhung hôm nay tôi đã đứng trên mảnh đát dấu yêu đầy tự hàonày.Đây là lần đàu tiên tôi đặt chân đến mảnh đát Nghệ An,quả đúng nhưnhững gì mà tôi đã được nghe nói con người ở đây thật đôn hậu,họ đón chàochúng tôi những người khách phương xa bằng những tình cảm than thiết