Học sinh tiểu học ở độ tuổi đang phát triển và định hướng dần về nhân cách, vì vậy những hiểu biết cơ bản của các em được bồi dưỡng qua giáo dục môi trường sẽ để lại dấu ấn sâu sắc không
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lí do chọn đề tài :
Ngày nay cuộc sống của chúng ta đang đứng trước sự đe doạ của các hiểm hoạ do môi trường gây ra Từ nạn lũ lụt, động đất, xoáy, lốc, bão, … đang làm cho trái đất đang ngày càng nóng lên đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của loài người và gây ra những thiệt hại lớn cho con người cũng như những sinh vật sống trên trái đất Môi trường sống đang ngày càng ô nhiễm bởi chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt, chất thải nông nghiệp,
do tác động của không khí trong các khu công nghiệp, đô thị Do đó bảo vệ môi trường là một vấn đề bức thiết, có ý nghĩa sống còn đối với hiện tại và tương lai Bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lí tài nguyên chính là để phát triển kinh tế, xã hội của mọi quốc gia Riêng đối với Việt Nam, hiện tại nguy cơ mất rừng và tài nguyên rừng đang đe doạ cả nước Trên thực tế, tai hoạ mất rừng và cạn kiệt rừng đã xảy ra ở nhiều vùng Sự suy giảm nhanh chất lượng, diện tích đất canh tác theo đầu người, việc sử dụng tài nguyên đất vẫn tiếp diễn Tài nguyên biển, đặc biệt là tài nguyên sinh vật ở vùng ven bờ bị suy giảm đáng kể mỗi ngày, bắt đầu bị ô nhiễm, trước hết là do dầu hoả Tài nguyên, tài nguyên sinh vật, các hệ sinh thái đang bị sử dụng không hợp lí, dẫn đến sự cạn kiệt và nghèo dần đi tài nguyên thiên nhiên Môi trường có tầm quan trọng đặt biệt đối với đời sống của con người, sinh vật và sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước, dân tộc và nhân loại Vì vậy bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sức khoẻ của nhân dân, đảm bảo quyền được sống trong môi trường trong sạch, đảm bảo cân bằng sinh thái, khai thác sử dụng hợp lí và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, phục vụ
sự phát triển lâu bền của đất nước, góp phần bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu Việc phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường là trách nhiệm
Trang 2của toàn Đảng, toàn dân, của Nhà nước ở tất cả các cấp, các ngành Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lí của mọi người mà còn là yếu tố mới của đạo đức, là trách nhiệm cuả những người đang sống đối với thế hệ mai sau Thực tế là cần phải giáo dục ý thức cho tất cả mọi thành phần, mọi người trong xã hội, nhưng giai đoạn đầu tiên là tập trung vào học sinh ở nhà trường phổ thông, vì giáo dục môi trường cho học sinh phổ thông không những có kết quả trước mắt mà còn đạt được những lợi ích lâu dài Đây là đối tượng phù hợp nhất để tác động vì học sinh đang ở trong quá trình phát triển các nhận thức hiểu biết, thái độ và hành vi Giáo dục môi trường trong nhà trường phổ thông còn nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là : mỗi đứa trẻ được trang bị ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của trái đất, một khả năng biết đánh giá vẻ đẹp của thiên nhiên, một giá trị nhân cách khắc sâu bởi một nền tảng đạo lí về môi trường Quá trình giáo dục môi trường nhằm cung cấp tri thức hiểu biết về môi trường, làm cơ sở cho năng lực suy xét xử lí thông tin Từ đó phát triển hệ thống kĩ năng hiểu được các vấn đề môi trường, biết giải quyết nó, thúc đẩy những thay đổi trong hành
vi sống
Bậc tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân Học sinh tiểu học ở độ tuổi đang phát triển và định hướng dần về nhân cách, vì vậy những hiểu biết cơ bản của các em được bồi dưỡng qua giáo dục môi trường sẽ để lại dấu ấn sâu sắc không thể phai mờ trong toàn bộ cuộc đời sau này của các em Trong những năm học gần đây, ở bậc tiểu học nói chung và ở trường tiểu học Trần Bình Trọng nói riêng, nội dung giáo dục môi trường đã được đưa vào các môn học nhưng chỉ dạy lồng ghép ở các tiết học có thể lồng ghép để giáo dục, nên học sinh mới chỉ biết thoáng về nội dung này chứ chưa cung cấp nhiều kiến thức về môi trường và cũng chưa hình thành cho các em kĩ năng và thói quen giữ vệ sinh môi trường
Trang 3Trong nhà trường hiện nay tình trạng học sinh vứt rác bừa bãi, bẻ cành, phá cây vẫn còn, ý thức bảo vệ môi trường của các em còn hạn chế Vì vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường ở bậc tiểu học, làm thế nào để hình thành cho học sinh tiểu học những tri thức về môi trường là vấn
đề đáng quan tâm hiện nay Kết quả của những việc thực hiện mục tiêu giáo dục môi trường là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giáo dục lí thuyết và thực hành, giáo dục trong giờ lên lớp ở các tiết dạy và ngoài giờ lên lớp Giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học phải thực hiện bằng nhiều con đường : chính quy, phi chính quy, chính khoá, ngoại khoa,…Từ đó làm cho các em
có thái độ, hành vi đúng đắn trong việc bảo vệ môi trường
Vì lí do trên nên tôi chọn đề tài “Các biện pháp giáo dục bảo vệ môi
trường cho học sinh lớp 4/3 trường Tiểu học Trần Bình Trọng qua môn Khoa học và phân môn Địa lý.
II/ Mục đích nghiên cứu :
Tìm ra những biện pháp giáo dục có hiệu quả nhằm giúp cho học sinh
có thái độ, hành vi đúng đối với môi trường.Đồng thời, cung cấp cho giáo viên những cơ sở lí luận và thực tiễn về giaó dục môi trường, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học hiện nay
Trang 4B PHẦN NỘI DUNG
I Thực trạng dạy và học chương trình giáo dục môi trường của học
sinh lớp Bốn và yêu cầu lồng ghép nội dung giáo dục môi trường qua môn khoa học và phân môn địa lí.
- Do yêu cầu mục đích giáo dục môi trường cho học sinh lớp Bốn thì rộng nhưng nội dung chương trình đối với các em còn hạn chế
-Yêu cầu kiến thức của giáo viên về môi trường cũng chưa đáp ứng được nhu cầu của cuộc sống hiện nay
-Học sinh được học qua một bài lồng ghép quá ít nội dung về giáo dục môi trường nên nếu không thường xuyên nhắc nhở thì học sinh mau chóng quên ngay vì nhận thức của học sinh còn hạn chế
Từ những thực trạng đã nêu trên tôi nhận thấy giáo dục môi trường thông qua các môn học nói chung, môn khoa học và phân môn địa lí nói riêng là yêu cầu cấp thiết cần phải thực hiện trong giai đoạn hiện nay Muốn đạt được mục đích dạy lồng ghép giáo dục môi trường vào trong các tiết dạy ở môn khoa học và phân môn địa lí có hiệu quả, khâu chuẩn bị của giáo viên hết sức quan trọng
II Yêu cầu đối với giáo viên trong khâu chuẩn bị soạn thiết kế môn khoa học và phân môn địa lí :
- Đảm bảo nội dung kiến thức bài học
- Bảo đảm tính vừa sức không làm nặng nề thêm nội dung bài dạy
- Lựa chọn những kiến thức về môi trường phù hợp, sát với thực tế bài học
và địa phương
- Có sự lựa chọn kĩ cần giáo dục nội dung giáo dục môi trường lồng ghép vào những tiết học nào cho phù hợp và đem lại hiệu quả cao trong tiết dạy
Trang 5- Biết chọn lọc những nội dung liên quan đến vấn đề môi trường có ý nghĩa giáo dục
- Lồng ghép một cách nhẹ nhàng, trình bày đơn giản, dễ hiểu và sinh động
để kích thích tính chủ động, ham thích và say mê học tập của học sinh
●Một số bài dạy lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào tiết dạy :
Môn khoa học bài :
+ Trao đổi chất ở người
+ Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hoá
+ Nước cần cko sự sống
+ Nước bị ô nhiễm
+ Nguyên nhân làm nước bị ô nhiễm
+ Bảo vệ nguồn nước
+ Tiết kiệm nước
+ Không khí cần cho sự sống
+ Không khí gồm những thành phần nào?
+ Không khí bị ô nhiễm
+ Bảo vệ bầu không khí trong sạch
+Gió nhẹ,gió mạnh.Phòng chống bão
+ Động vật cần gì để sống?
+ Động vật ăn gì để sống ?
+ Trao đổi chất ở động vật
+ Các nguồn nhiệt
Phân môn địa lí bài :
+ Hoạt động sản xuất của người dân ở Hoàng Liên Sơn
+ Hoạt động sản xuất của người dân ở Tây Nguyên
+ Thành phố Đà Lạt
+ Hoạt động sản xuất của người dân ở đồng bằng Bắc Bộ
Trang 6+ Thủ đô Hà Nội.
+ Hoạt động sản xuất của người dân đồng bằng Nam Bộ
+ Thành phố Hồ Chí Minh
+ Thành phố Cần Thơ
+ Người dân và hoạt động sản xuất ở đồng bằng duyên hải miền Trung + Thành phố Huế
+ Thành phố Đà Nẵng
+ Biển, đảo và quần đảo
+ Khai thác khoáng sản và hải sản ở vùng biển Việt Nam
III Các biện pháp góp phần giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 4/3 qua môn khoa học và phân môn địa lí :
1 Giáo dục môi trường bằng những vấn đề cụ thể trong những bài học cụ thể :
- Khi nghiên cứu nội dung giáo dục môi trường lồng ghép vào trong nội dung bài học, giáo viên cần phân ra từng mức độ từ mức độ thấp đến mức
độ cao Trước hết, các em cần hiểu về những vấn đề các em thường gặp hằng ngày mà các em ít để ý đến Tuỳ từng bài học cụ thể mà giáo viên có thể lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào bài học cho phù hợp Không nên đưa những kiến thức quá khó so với lứa tuổi các em làm các em khó hiểu dẫn đến nhàm chán, tiết học sẽ không đạt hiệu quả
Ví dụ 1 : Cho học sinh quan sát môi trường xung quanh và nhận xét về môi
trường ở đó như thế nào,ý thức của người dân ra sao để từ đó hướng dẫn các
em không nên vứt rác bừa bãi mà phải có ý thức nhặt rác bỏ vào sọt đúng nơi quy định để giữ vệ sinh chung Mức độ kiến thức sẽ nâng cao dần lên sau từng nội dung đã được học
Ví dụ 2: Khi dạy môn khoa học với bài học: "Không khí bị ô nhiễm ":
Giáo viên yêu cầu học sinh : Em hãy quan sát hình 1 & 2:
Trang 7-Mô tả những hình ảnh thể hiện bầu không khí trong sạch.
-Mô tả những hình ảnh thể hiện bầu không khí bị ô nhiễm
Ngoài những hình ảnh trong SGK, học sinh có thể sưu tầm thêm một số tranh ảnh về hai nội dung trên
Bài : " Bảo vệ bầu không khí trong sạch"giáo viên cần lồng kiến thức bảo
vệ môi trường vào tiết dạy như :
- Học sinh hiểu được nguyên nhân gây ô nhiễm bầu không khí
- Tác hại của việc " ô nhiễm không khí "
- Làm gì để bảo vệ bầu không khí troná sạch
Qua đó giáo dục ý thức bảo vệ bầu không khí bằng cách trồng cây xanh, giữ sạch môi trường, hạn chế việc thải bụi khói vào không khí do con người gây
ra
2 Giáo dục môi trường qua những trò chơi :
Để tiết dạy đạt hiệu quả cao và gây sự hứng thú cho học sinh ham thích học tập, giáo viên có thể cho các em tìm hiểu về môi trường thông qua các trò chơi hoặc đưa các tình huống để các em tập ứng xử, sắm vai Từ đó các em nhận thức được hành động nào đúng, hành động nào sai để các em hiểu được những việc gì nên làm, những việc gì các em nên tránh
Ví dụ :
Trò chơi " Đúng, sai " :
Giáo viên nêu một số câu hỏi có chủ đề về môi trường Học sinh đưa thẻ đúng, sai
-Nhặt rác bỏ vào thùng
-Vẽ bậy lên tường
-Đi tiêu, đi tiểu đúng nơi quy định
-Bẻ cành, hái hoa, phá hỏng cây non
-Trồng và chăm sóc sây
Trang 8-Dọn vệ sinh xung quanh nơi em ở.
-Ăn xong vứt rác bừa bãi ra sân trường
Trò chơi " Sắm vai "
-Học sinh các nhóm hoặc tổ tự xây dựng một tiểu phẩm ngắn có nội dung về môi trường Qua tiểu phẩm của mình học sinh nêu được những cách ứng xử khi gặp phải những trường hợp có liên quan đến vấn đề về môi trường và rút ra bài học hoặc việc làm cụ thể
Trò chơi : " Thi giải quyết tình huống "
-Khi dạy bài có liên quan đến nội dung về rừng ở phân môn địa lí lớp Bốn như bài 8 ( Hoạt động sản xuất của người dân ở Tây Nguyên) ở hoạt động 2, bài 10 (Ôn tập ) ở hoạt động 4 ôn về vùng trung du Bắc Bộ Ngoài việc cung cấp kiến thức của bài học theo nội dung chương trình đã quy định, các em hiểu được đặc điểm của rừng nhiệt đới, hiểu được vì sao chúng
ta cần phải bảo vệ rừng và trồng rừng Giáo viên cần mở rộng thêm cho các
em hiểu : Hiện nay nguy cơ mất rừng và tài nguyên rừng đang đe doạ trong
cả nước, tai hoạ mất rừng và cạn kiệt tài nguyên rừng đang xảy ra ở nhiều nơi Nguyên nhân do người dân chưa có ý thức bảo vệ rừng, họ chặt phá rừng bừa bãi, đốt rừng để làm nương rẫy, khai thác rừng lấy gỗ khi cây chưa đến tuổi khai thác Do đó hiện nay Đảng và nhà nước ta đang có chính sách động viên bà con trồng rừng, phủ xanh đất trống đồi trọc Với nội dung này giáo viên có thể đưa ra một số tình huống dưới dạng phiếu bài tập cho các em thực hiện
-Tình huống 1 : Hai bạn tranh luận với nhau sau giờ học Một bạn cho
rằng việc chặt cây lấy gỗ, đốt rừng lấy đất làm nương rẫy là đúng Vì như vậy người dân mới có gỗ làm nhà, cùng các vật dụng gia đình
Trang 9khác đồng thời mới có đất để trồng trọt, sinh sống Một bạn cho rằng việc làm như vậy là không đúng, còn bản thân em có suy nghĩ gì ?
-Tình huống 2 : Trong giờ học, khi nêu về ích lợi của rừng Bạn Nga
cho rằng rừng cho ta nhiều gỗ và các loại lâm sản quý hiếm khác Còn bạn Hoà thì cho rằng : Rừng giúp ta ngăn chặn lũ lụt, chống xói mòn, che phủ đất trống đồi núi trọc và nó còn giúp cho môi trường trong lành Theo em ý kiến của bạn nào đúng ? Vì sao ?
3 Giáo dục môi trường qua những hoạt động cụ thể phù hợp với lứa tuổi của các em :
-Sau khi trang bị cho các em học sinh những kiến thức về môi trường, giáo viên cần tổ chức cho các em tham gia những hoạt động ngoại khoá như : “Ngày chủ nhật xanh - sạch - đẹp ", hưởng ứng ngày môi trường thế giới bằng cách đi cổ động, tổ chức trồng cây xanh ở lớp, ở trường ,ở nhà, tổ chức những buổi lao động làm sạch sân trường, khu vực trước và sau lớp học Với các hoạt động như đã nêu trên đòi hỏi người giáo viên cần có kế hoạch cụ thể, giám sát, động viên nhắc nhở các em thực hiện một cách có hiệu quả bằng những việc làm cụ thể của học sinh Từ đó giáo viên định hướng cho mình những biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường nhằm đem lại hiệu quả giáo dục cao
4 Giáo dục môi trường thông qua việc sưu tầm các tranh ảnh và các mẫu tin:
Giáo viên cần tìm những mẫu tin về ô nhiễm môi trường, về tác hại của thiên tai hoặc những tấm gương về bảo vệ môi trường, hay tổ chức những hành động vì môi truờng nhằm tác động vào ý thức của các em Từ những tác hại do môi trường gây ra, các em sẽ có ý thức bảo vệ môi truờng để hạn chế sự tác động xấu của môi trường đến đời sống và sức khoẻ của con người
Trang 10Ví dụ : Khi dạy bài " Phòng một số bệnh lây qua đường tiêu hoá " của môn
khoa học lớp Bốn :
- Giáo viên tiến hành dạy theo nội dung chương trình đã quy định
- Giáo viên lồng ghép nội dung liên quan đến môi trường vào nội dung bài dạy
- Giáo viên sưu tầm các tư liệu về môi trường và đọc cho học sinh nghe một số thông tin về ô nhiễm môi trường, nơi ở không sạch sẽ thoáng mát sẽ gây ra các dịch bệnh ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người
- Giáo viên sưu tầm tranh ảnh và cho học sinh quan sát, thảo luận, nhận xét
và rút ra kết luận về môi trường sống trong lành, sạch sẽ liên hệ đến môi trường hiện nay em đang ở, đồng thời giáo viên cho học sinh về sưu tầm thêm tranh ảnh có liên quan đến nội dung đã nêu trên Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách làm sạch nhà ở, sân vườn, ăn ở hợp vệ sinh để bảo vệ sức khoẻ cho bản thân các em và gia đình
- Còn đối với phân môn địa lý có một số bài cần cho học sinh sưu tầm thêm nhiều tư liệu như tranh ảnh, số liệu về môi trường : như bài 21 ( Thành phố Hồ Chí Minh)ở hoạt động 2 nói về trung tâm kinh tế - văn hoá - khoa học có ngành công nghiệp phát triển mạnh nên dẫn đến việc ô nhiễm môi trường (học sinh và giáo viên sưu tầm ), bài 28 ( Thành phố Đà Nẵng ) ở hoạt động 2 nói về thành phố công nghiệp ( liên hệ ngành hải sản khai thác, nuôi tôm, cá ), nhiều nhà máy mọc lên đã dẫn đến môi trường bị ô nhiễm trầm trọng như ở khu công nghiệp Hoà Khánh, Bài 30 ( Khai thác khoáng sản và hải sản ở vùng biển Việt Nam ) ở hoạt động 2 ( học sinh sưu tầm thêm tranh ảnh ),
5 Thường xuyên quan tâm giáo dục môi trường cho học sinh :
Đối với học sinh lớp Bốn việc giáo dục môi trường cho các em phải thường xuyên Có như vậy mới hình thành cho các em ý thức và thói quen