KINH NGHIỆM DẠY BÀI “ TÍNH DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ DIỆN TÍCH TOÀN PHẦN HÌNH LẬP PHƯƠNG – LỚP 5B” TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN CHÂU THÀNH A.. Vì thế tôi đã chọn đề tài: “Kinh nghiệm dạy bài
Trang 1KINH NGHIỆM DẠY BÀI “ TÍNH DIỆN TÍCH XUNG QUANH
VÀ DIỆN TÍCH TOÀN PHẦN HÌNH LẬP PHƯƠNG – LỚP 5B”
TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN CHÂU THÀNH A.
A/ MỞ ĐẦU :
1/LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Thực tế cho thấy rằng, tiểu học là cấp học đặt nền tảng cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân Vì thế trình độ nhận thức học tập và việc nâng cao chất lượng văn hóa cho học sinh có một vị trí rất quan trọng trong việc đào tạo một con người công dân có ích cho xã hội
Qua quá trình giảng dạy tôi đã nhận thấy rằng môn toán chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng, giải toán sẽ có tác động rất lớn giúp các em phát triển năng lực tư duy một cách tích cực, biết huy động các kiến thức đã học vào các tình huống khác nhau và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống
Trong thời gian dạy toán lớp 5 tôi đã rút được rất nhiều kinh nghiệm, đặc biệt là chương hình học và tôi đã đưa kinh nghiệm đó vào thực tế giảng dạy và nhận thấy rằng kết quả đạt dược rất cao Vì thế tôi đã chọn đề tài:
“Kinh nghiệm dạy bài : Tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần hình lập phương – lớp 5B ” Nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức, kỹ năng
cơ bản, dễ hiểu, các em thích thú học tập lại nắm chắc kiến thức và biết áp dụng vào cuộc sống, làm cơ sở cho các em tiếp tục trên con đường học vấn phong phú và đa dạng Ngoài ra tôi còn mong muốn đề tài của tôi được các bạn đồng nghiệp công nhận và thực hiện áp dụng rộng rãi ở các trường trong tỉnh
2/ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là việc giảng dạy môn toán, kinh nghiệm dạy cho học sinh tính được diện tích xung quanh và diện tích toàn phần hình lập phương một các thành thạo của học sinh lớp 5B trường tiểu học Thị Trấn Châu Thành A
3/PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Đề tài được nghiên cứu, thử nghiệm trong phạm vi lớp 5B trường tiểu học Thị Trấn Châu Thành A
Tổng số học sinh của lớp là 29 em/ 19 nữ
4/PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Trang 2+Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Trước khi thực hiện đề tài tôi đã nghiên cứu, tìm kiếm các tài liệu tham khảo có liên quan đến tích diện tích các hình, nhất là các tài liệu về hình hộp chữ nhật, hình lập phương.Trong quá trình nghiên cứu tôi đã tìm được các phương pháp, những hình thức tổ chức dạy học thiết thực nhất để thực hiện tốt đề tài này
+Phương pháp quan sát: Trong tiết dạy tôi đã tổ chức cho học sinh quan sát dưới nhiều hình thức khác nhau như: Quan sát mô hình hình lập phương, sau đó mô hình được mở ra để học sinh nhận biết được phần tô đậm của 4 hình vuông chính là diện tích xung quanh của hình lập phương
+Phương pháp hỏi đáp: Hỏi đáp là một phương pháp không thể thiếu trong một tiết dạy Tôi đã đưa ra những câu hỏi, những tình huống cụ thể yêu cầu học sinh trả lời nhằm nắm bắt thông tin hai chiều giữa giáo viên và học sinh
+Phương pháp thực nghiệm: Sau khi thực hiện xong tiết dạy, học sinh nắm vững bài học Giáo viên tiến hành cho học sinh làm bài kiểm tra trên giấy, chấm điểm và nắm kết quả
+Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Có kết quả bài làm của học sinh giáo viên tiến hành tổng kết, so sánh đối chiếu với kết quả và rút ra bài học kinh nghiệm thiết thực
5/ NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI:
Việc nâng cao chất lượng học tập cho học sinh là nhiệm vụ của nước ta nói chung của bộ giáo dục đào tạo nói riêng mà trong đó đội ngũ giáo viên là lực lượng nồng cốt để thực hiện nhiệm vụ ấy
Ai cũng rõ trong điều kiện hiện nay sự tiến bộ của kĩ thuật và nhịp độ phát triển của khoa học đề ra những yêu cầu ngày càng cao đối với trình độ văn hoá chung của thế hệ trẻ Do đó, tạo cho các em có điều kiện học tập, trang thiết bị cho các em có nền móng tri thức vững chắc về trình độ “Đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” cho đất nước Đó là điều kiện mà tất cả chúng
ta phải quan tâm nhất là ngành giáo dục
Trong thực tế kết quả học tập của học sinh chính là thành quả lao động của người giáo viên Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng đào tạo, đó là một việc làm cần thiết
Nhiệm vụ của đề tài này là đưa ra những định hướng, những phương pháp, cách tổ chức dạy học thiết thực, dễ hiểu học sinh tiếp thu tốt
6/THỜI GIAN THỰC HIỆN :
Thời gian thực hiện đề tài từ đầu năm học đến giữa học kì II, năm học 2009-2010
Trang 3B/NỘI DUNG:
I/CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Giáo dục là quốc sách hàng đầu của Đảng ta, yêu cầu này được đặt ra phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta nói riêng và thế giới nói chung Ngày nay chúng ta đang ở thế kỉ XXI, thế kỉ của tin học vũ trụ, của công nghiệp hoá Mặc khác, nước ta đã và đang tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Nhu cầu này đòi hỏi chúng ta phải tạo ra đội ngũ lao động lành nghề, có trí thức để ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, tạo ra những con người khoẻ mạnh về thể lực và trí lực, biết chớp lấy thời cơ, nhanh chóng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
Nền giáo dục và đào tạo đang góp phần phát triển xã hội, đất nước cũng như con người Việt Nam, sự nghiệp giáo dục và đào tạo hiện nay có một vị trí chiến lược quan trọng trong việc hình thành nhân cách của con người Việt Nam trong cuộc sống đổi mới của đất nước, làm cho đất nước ngày càng đi lên, cần phải nâng cao dân trí, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, đồng thời tạo mọi điều kiện phát huy tài năng của mình
Muốn vậy, chúng ta phải bằng mọi cách nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, phải chăm lo công tác giáo dục cho học sinh ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường và đặc biệt là học sinh tiểu học Đây là giai đoạn mang tính chất quyết định để các em tiếp tục tiến lên giai đoạn trung học cơ sở Do vậy yêu cầu được đặt ra phải sử dụng nhiều biện pháp giáo dục khác nhau để nâng cao hiệu quả giáo dục
Trong cuộc sống thì chương hình học được ứng dụng rất nhiều, nhất là việc tính diện tích, thể tích các hình… Do đó nếu trong tự nhiên không có công thức tính diện tích thì chúng ta sẽ gặp rất nhiều khó khăn
Do đó, tính diện tích không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta cũng như trong chương trình dạy và học của giáo viên và học sinh
Từ đó đến nay các bài toán về tính diện tích luôn luôn xuất hiện trong các kì thi học sinh giỏi toán ở bậc tiểu học Vì thế giải thành thạo các bài toán
về tính diện tích là một yêu cầu đối với tất cả các em học sinh ở cuối bậc tiểu học, đặc biệt là đối với các em học sinh khá giỏi
II/CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trường tiểu học Thị Trấn châu Thành A nằm ngay trung tâm Thị Trấn
Trang 4Bên cạnh đó tôi gặp không ít những khó khăn, nhiều gia đình phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con em mình, giao khoán việc học của con mình cho giáo viên
Trong quá trình tìm hiểu, thăm dò các bạn đồng nghiệp Tôi nhận thấy rằng, đa số giáo viên họ rất băn khoăn, lo ngại khi dạy tiết học này vì nội dung kiến thức cho một tiết dạy rất nhiều, hơn nữa kiến thức trừu tượng học sinh khó tiếp thu Vì thế việc đưa ra những sáng kiến kinh nghiệm, những giải pháp khoa học là một việc làm rất cần thiết
III/NỘI DUNG VẤN ĐỀ:
1/VẤN ĐỀ ĐẶT RA:
*Phương pháp dạy bài mới.
a/Giúp học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học:
- Hướng dẫn học sinh tự phát hiện vấn đề của bài học
- Giúp học sinh sử dụng kinh nghiệm của bản thân hoặc kinh nghiệm của các bạn trong nhóm để tìm mối quan hệ của vấn đề với các kiến thức đã biết, từ đó tự tìm cách giải quyết vấn đề
b/Tạo điều kiện cho học sinh củng cố và tập vận dụng kiến thức mới học ngay sau khi học bài mới để học sinh bước đầu chiếm lĩnh kiến thức mới:
- Giúp học sinh nhận ra kiến thức đã học và vận dụng kiến thức đã học vào bài tập
- Giúp học sinh tự làm bài theo khả năng của từng học sinh
- Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng học sinh
- Tập cho học sinh có thói quen tự kiểm tra, đánh giá kết quả bài làm
- Tập cho học sinh có thói quen tìm nhiều phương án và lựa chọn phương
án hợp lý để giải quyết vấn đề của bài tập, không nên thoả mãn với kết quả đã đạt được
2/YÊU CẦU CẦN ĐẠT:
Sau bài học, học sinh:
+ Hình thành biểu tượng về diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương
+Tự tìm các tính và lập công thức tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương
+ Vận dụng quy tắc tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương để giải các bài toán có liên quan
3/GIẢI PHÁP, CHỨNG MINH VẤN ĐỀ:
A.Giúp học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học
Trang 5A1 Diện tích xung quanh hình lập phương :
a/Hướng dẫn học sinh hình thành khái niệm về diện tích xung quanh hình lập phương
*Hoạt động1: Hoạt động cá nhân
+ Nêu vấn đề: Học sinh thực hiện theo vấn đề nêu ra
Cho học sinh quan sát mô hình trực quan về hình lập phương
Đây là hình gì? ( Hình lập phương )
Diện tích xung quanh của hình lập phương là phần nào? ( Yêu cầu học sinh vừa chỉ vào hình vừa nói )
Em có nhận xét gì về các mặt của hình lập phương? ( Các mặt đều bằng nhau)
Giáo viên : “ Diện tích xung quanh của hình lập phương là tổngdiện
tích 4 mặt bên của hình lập phương.”
Yêu cầu học sinh chỉ lại các mặt xung quanh của hình lập phương
Giáo viên : Chúng ta đi tìm cách tính diện tích xung quanh của hình lập
phương chính là tính tổng diện tích diện tích của 4 mặt bên của hình lập phương ( hay bằng diện tích một mặt nhân với 4 )
b/ Cách tính diện tích xung quanh hình lập phương.
Học sinh đọc ví dụ trên bảng phụ
Ví dụ:Tính diện tích xung quanh diện tích toàn phần hình lập phương có
cạnh 5cm
Bài toán cho ta biết gì? Bài toán yêu cầu ta tính gì?
Giáo viên chốt lại đề bài kết hợp ghi số đo các kích thước trên hình lập phương.Giáo viên mở rộng hình lập phương ra
Trang 6Diện tích xung quanh của hình lập phương chính là hình nào?
(Chính là diện tích 4 hình vuông tô màu)
*Hoạt động 2: Hoạt động theo nhóm
Tổ chức cho học sinh tính diện tích xung quanh hình lập phương với kích thước trên theo nhóm
Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận
*Dự kiến kết quả thảo luận các nhóm:
*Nhóm 1: Tính diện tích 1 mặt ( 5 x 5 = 25(cm2) ), sau đó tính tổng diện tích 4 mặt.( 25 x 4 = 100 (cm2) )
*Vậy diện tích xung quanh của hình lập phương là: 100 (cm2)
*Nhóm 2: Tính chiều dài hình chữ nhật: 5 + 5 + 5 + 5 = 20 (cm), sau đó lấy chiều dài nhân với chiều cao ( 20 x 4 = 100 (cm2)
*Vậy diện tích xung quanh của hình lập phương là: 100 (cm2)
*Hỏi ý kiến của các nhóm còn lại ,có ý kiến nào khác?
Trang 7*Sau đó cùng nhận xét cách tính của nhóm nào nhanh, gọn hơn?
( Nhóm 1) Giáo viên nhận xét đúng và thống nhất rút ra quy tắc tính diện tích
xung quanh hình lập phương dựa vào cách làm của nhóm 1
*Học sinh tự phát hiện và rút ra quy tắc tính diện tích xung quanh hình lập phương.
Giáo viên: Dựa vào cách tính diện tích xung quanh hình lập phương
của nhóm 1 em hãy nêu quy tắc tính diện tích xung quanh của hình lập phương?
( Muốn tính diện tích xung quanh hình lập phương ta lấy diện tích
một mặt nhân với 4.)
Gọi học sinh nhắc lại.
Giáo viên ghi bảng quy tắc hoàn chỉnh Gọi học sinh nhắc lại
*Quy tắc: Muốn tính diện tích xung quanh hình lập phương ta lấy diện
tích 1 mặt nhân với 4
Giáo viên ghi ký hiệu trên hình lập phương ( đồ dùng trực quan ):
Diện tích xung quanh hình lập phương: Sxq
Cạnh của hình lập phương: a
Yêu cầu học sinh rút ra công thức tính diện tích xung quanh hình lập phương vào nháp, kết hợp 1 học sinh lên bảng ghi
Gọi học sinh nhắc lại quy tắc, công thức tính diện tích xung quanh hình lập phương
A2 Diện tích toàn phần hình lập phương :
a/Hướng dẫn học sinh hình thành khái niệm về diện tích toàn phần hình lập phương
*Hoạt động3: Hoạt động cá nhân
+ Nêu vấn đề: Học sinh thực hiện theo vấn đề nêu ra
Cho học sinh quan sát mô hình trực quan về hình lập phương
Sxq = a x a x 4
Trang 8
Hỏi: Diện tích toàn phần của hình lập phương là phần nào? ( Yêu cầu
học sinh vừa chỉ vào hình vừa nói )
Giáo viên mở rộng hình lập phương ra
Giáo viên : “ Diện tích toàn phần của hình lập phương là tổng diện
tích 6 mặt của hình lập phương.”
Yêu cầu học sinh chỉ lại các mặt xung quanh và 2 mặt đáy của hình lập phương
đáy
đáy
Trang 9Giáo viên: Chúng ta đi tìm cách tính diện tích toàn phần của hình lập
phương
b/ Cách tính diện tích toàn phần hình lập phương.
*Hoạt động4: Hoạt động theo nhóm đôi
Tổ chức cho học sinh tính diện tích toàn phần hình lập phương với kích thước như trên theo nhóm đôi Kết hợp 1 nhóm lên bảng
Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận
*Dự kiến kết quả thảo luận các nhóm:
Diện tích 1 mặt hình lập phương
5 x 5 = 25 (cm2)
Diện tích toàn phần hình lập phương
25 x 6 = 150 (cm2)
*Hỏi ý kiến của các nhóm còn lại ,có ý kiến nào khác?
*Sau đó cùng nhận xét cách tính của nhóm nào nhanh, gọn hơn? Giáo viên nhận xét đúng và thống nhất rút ra quy tắc tính diện tích toàn phần hình lập phương
*Học sinh tự phát hiện và rút ra quy tắc tính diện tích toàn phần hình lập phương.
Giáo viên: Dựa vào cách tính diện tích toàn phần hình lập phương của
nhóm Em hãy nêu quy tắc tính diện tích toàn phần của hình lập phương
Muốn tính diện tích toàn phần hình lập phương ta lấy diện tích một
mặt nhân với 6
Học sinh nhận xét đúng, sai ?
Giáo viên ghi bảng quy tắc hoàn chỉnh Gọi học sinh nhắc lại
*Quy tắc: Muốn tính diện tích toàn phần hình lập phương ta lấy diện tích một
mặt nhân với 6
Giáo viên ghi ký hiệu lên hình lập phương ( đồ dùng trực quan ):
Diện tích toàn phần hình lập phương: Stp
Yêu cầu học sinh rút ra công thức tính diện tích toàn phần hình lập phương vào nháp, kết hợp 1 học sinh lên bảng ghi
Trang 10Gọi học sinh nhắc lại quy tắc, công thức tinh diện tích toàn phần hình lập phương
B/ Tạo điều kiện cho học sinh củng cố và tập vận dụng kiến thức
mới học ngay sau khi học bài mới để học sinh bước đầu tự chiếm lĩnh kiến thức mới:
a/ Giúp học sinh nhận ra kiến thức đã học và vận dụng kiến thức đã học vào bài tập:
Chẳng hạn:
Bài1: ( Làm việc cá nhân )
Tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương
có cạnh 1,5m
Gọi học sinh đọc đề bài toán
Bài toán cho ta biết gì? ( Một hình lập phương có cạnh 1,5m )
Bài toán yêu cầu ta tính gì? ( Tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương )
Muốn tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương ta thực hiện như thế nào?
( Học sinh nhắc lại quy tắc tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình lập phương.)
- GV yêu cầu HS tự thực hiện vào nháp
- Gọi 1 em lên bảng làm
- Gọi HS nhận xét bài làm của bạn
- Giáo viên nhận xét, chấm điểm
- Bài tập 1 vừa luyện tập cho các em kiến thức gì? (Cách tính diện tích xung quanh và diện tích toàn phần hình lập phương.)
b/ Giúp học sinh tự làm bài theo khả năng của từng học sinh:
Yêu cầu học sinh làm bài lần lượt các bài tập theo thứ tự đã có trong sách giáo khoa Không tự ý bỏ qua bài tập nào, kể cả các bài tập mà học sinh cho là dễ
Cần lưu ý cho học sinh: Các bài tập củng cố trực tiếp kiến thức mới cũng quan trọng cho mọi đối tượng học sinh
Không nên bắt học sinh phải chờ đợi nhau trong quá trình làm bài Học sinh đã làm xong bài tập nào nên tự kiểm tra ( nhờ bạn nhóm đôi ) rồi chuyển sang bài tập tiếp theo