Chương IIICơ sở tính toán kinh tế – kỹ thuật trong ccđ-xn 3.1 Mục đích; yêu cầu: Mục đích: chọn được phương án PA.. tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật lại hợp lý về mặt kinh tế.. Yêu
Trang 1Chương III
Cơ sở tính toán kinh tế – kỹ thuật
trong ccđ-xn
3.1 Mục đích; yêu cầu:
Mục đích: chọn được phương án (PA) tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kỹ
thuật lại hợp lý về mặt kinh tế.
Yêu cầu: các PA so sánh phải đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật cơ bản (chỉ
cần đạt được một số yêu cầu kỹ thuật cơ bản mà thôi, vì chẳng thể có các
kinh tế.
Quyết định chọn PA còn phải dựa trên nhiều yếu tố khác:
độ thi công, vận hành của cán bộ và công nhân, cùng một số yêu
cầu đặc biệt khác về chính trị quốc phòng.
3.2 So sánh kinh tế – kỹ thuật hai phương án:
(trong phần này không đề cập đến vấn đề kỹ thuật cảu các PA nữa).
1) Tổng vốn đầu tư:: K [đồng].
Chỉ kể đễn những thành phần cơ bản:
K = K tram + K dd + K xd
TB….)
K dd - Tiền cột, xà, thi công tuyến dây.
2 Chi phí vận hành năm: Y
Tiền cần để đảm bảo cho HTCCĐ vận hành được trong một năm.
Y = Y∆A + Ykh + Ycn + Yphu
Trong đó:
Y∆A – Chi phí về tổn thất điện năng trong năm.
Y∆A = ∆A β
β [đ/kWh] - giá điện năng tổn thất.
thọ của TB và công trình).
Y kh = a kh K a kh = 0,1 đối với TB.
a kh = 0,03 đối với đường dây
Hai thành phần này khá nhỏ và ít thay đổi giữa các phương án nên trong khi so sánh khi không cần độ chính xác cao có thể bỏ qua.
nên → Y = ∆ A β + avh K
a vh – là hệ số khấu hao + các tỷ lệ khác K.(a kh + %chi phí phụ, lương ).
3) So sanh khi có hai phương án:
Gọi K 1 ; Y 1 → PA 1
K 2 ; Y 2 → PA 2 Trường hợp 1: K 1 < K 2 - Trường hợp này thương ít xẩy ra,
Y 1 < Y 1 nếu có thì không cần xét → PA 1 Trường hợp 2: K 1 < K 2
Y 1 > Y 2 ⇒ chọn PA ?
+ Mức chênh vốn là:
∆K = K 2 – K 1 [đồng].
+ Mức tiết kiệm được chi phí hàng năm là:
∆Y = Y 1 – Y 2 [đ/năm]
+ Thời gian thu hồi mức chênh vốn (nếu sử dụng PA 2) là:
2 1
1 2
Y Y
K K Y
K T
−
−
=
∆
∆
=
T – Còn gọi là thời gian thu hồi chênh lệch vônd đầu tư phụ
T lớn → chưa biết PA nào có lợi (phân tích tỉ mỉ, theo hoàn cảnh kinh tế, …) c người ta thiết lập được T tc = f(nhiều yiêú tố, tốc độ đổi mới kỹ thuật của ngành, triển vọng phát triển, khả năng cung cấp vốn của nhà
Trang 2nước….) T tc được qui định riêng cho từng ngành kinh tế, từng vùng lãnh
VN hiện nay T tc = 5 năm.
kinh tế.
+ Nếu T < T tc PA có vốn đầu tư lớn hơn sẽ nên được chọn.
3.3 Hàm mục tiêu – chi phí tính toán hàng năm:
thể tiến hành so sành từng hai PA một, để rồi cuối cùng cũng xẽ tìm ra PA
tốt nhất Tuy vậy làm như vậy sẽ mất khá nhiều thời gian và vì vậy ở mục
này chung ta xây dựng một công cụ tổng quát hơn cho việc so sánh các
PA.
Như đã biết ở phần trên:
1 2
2
Y Y
K K
<
−
−
→ chọn PA1
Vì T tc >0 nên ta có thể viết (2) như sau:
tc
2 1 tc
T
K Y T
K
+
<
+
tc
a
T
Đặt Z 1 = a tc K 1 + Y 1 ; Z 2 = a tc K 2 + Y 2 được gọi là hàm chi phí tính toán
hàng năm của phương án Từ đấy thấy rằng PA có hàm Z nhỏ hơn sẽ là
PA tối ưu.
Tổng quát ta có thể viết:
Y i = a vh K i + Y∆Ai
quản, trả lương…tính theo tỷ lệ vốn).
Y∆Ai - chi phí về tổn thất điện năng của PA thứ i.
Dạng tổng quá của hàm Z:
Z i =( a tc +a vh ) K i +Y∆Ai
Z i - được gọi là hàm mục tiêu khi tính toán kinh tế kỹ thuật
• Khi có xét đến độ tin cậy CCĐ của PA thì hàm Z i sẽ có dạng:
Z i =( a vh+a tc ) K i +Y∆Ai +H i
Trong dó:
H i – Giá trị trung bình của thiệt hại kinh tế hàng năm do mất điện khi dung
PA thứ i Giá trị này bao gồm các khoản sau:
+ Tiền hao hụt sản phẩm do mất điện.
+ Tiền hư hỏng sản phẩm do mất điện.
+ Tiền hư hỏng thiết bị sản xuất do mất điện.
+ Thiệt hại do mất điện làm rối loạn quá trình công nghệ.
+ Tiền trả lương cho công nhân không làm việc trong thời gian mất điện.
Trong thực tế có những PA CCĐ khác nhau ứng với tổng sản phẩm khác nhau Trong trường hợp đó chỉ tiêu để lựa chọn PA phải là cực tiểu sấut chi phí tính toán hàng năm trên một đơn vị sản phẩm:
Gọi N – tổng số sản phẩm hàng năm của xí nghiệp trong trạng thái vận hành bình thường.
N
Z
z =
• Khi có xét tới yếu tố thời gian: (các PA được đầu tư trong
nhiều năm, mà không phải trong vong 1 năm) Khi đó chi phí tính toán Z có thể viết qui đổi về năm đầu tiên như sau:
−
+
= T 1
0 t
T
1 t
) 1 t tc 1
t t t
T tc t
tc K ( 1 a ) ( Y Y )( 1 a ) a
Z
nhau có tính đến ứ đọng vốn trong công trình chưa hoàn thành.
T - toàn bộ thời gian tính toán [năm].
K t - vốn đầu tư đặt vào năm thứ (t+1).
Y t -phí tổn vận hành trong năm thứ t Với giả thiết rằng Y 0 (năm thứ nhất
3.4 Tính toán kinh tế kỹ thuật khi cải tạo:
Bài toán khi cải tạo thường đặt ra là chung ta đang đứng giữa việc quyết định chọn xem có nên đại tu cải tạo thiết bị (thiết bị lớn như máy phát, động cơ …), hoặc thay thế chúng bằng một thiết bị mới có tính
Trang 3năng gần tương đương Để giải quyết vấn đề này trước tiên chung ta cần xét các yếu tố kinh tế liên quan:
+ Vốn đầu tư cho thiết bị mới, hoặc sửa chữa phục hồi thiết bị cũ.
+ Tiền bán thiết bị cũ không dùng đến nữa.
+ Phí tổn vận hành của cả hai PA.
Với PA sử dụng thiết bị cũ:
Z c = a ct ∆K c + Y c (8)
Tron đó:
∆K c – chi phí đầu tư sửa chữa thiết bi cũ.
Với PA thay thiết bị mới:
Z m = a tc (K m – K th ) + Y m (9)
K m - vốn đầu tư mua thiết bị mới để thay thế.
K th - Tiền thu hồi do sử dụng thiết bị cũ vào việc khác.
Từ (8) & (9) ta cũng có thể tính được thời gian thu hồi vốn đầu tư phụ khi dùng PA thay mới thiết bị.
m c
c th m
Y Y
K K
K T
−
−
−
Nếu T < T tc nghĩa là Z m < Z c → chọn PA mới Trường hợp T > T tc việc quyết định chọn PA mơi còn phụ thuộc vào mức độ khác nhau giữa Z và vào những ưu thế kỹ thuạat của thiết bị mới.