Giáo trình cung cấp điện P3

Chuong III Co sở tính toán kinh tế — kỹ thuật trong ccđ-xn 3.1 Muc dich: yéu cau: Mục đích: chọn được phương án PA.. tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật lại hợp lý về mặt kinh tế.. Y

Chuong III

Co sở tính toán kinh tế — kỹ thuật

trong ccđ-xn 3.1 Muc dich: yéu cau:

Mục đích: chọn được phương án (PA) tốt nhất vừa đảm bảo yêu cầu kỹ

thuật lại hợp lý về mặt kinh tế

Yêu cầu: các PA so sánh phải dam bảo các yêu cầu kỹ thuật cơ bản (chỉ

cần đạt được một số yêu cầu kỹ thuật cơ bản mà thôi, vì chẳng thể có các

PA cùng hoàn toàn giống nhau về kỹ thuật) > sau đó tiến hành so sánh về

kinh tế

Quyết định chọn PA còn phải dựa trên nhiều yếu tố khác:

- _ Đường lối phát triển công nghiệp

- _ Tổng vốn đầu tư của nhà nước có thể cung cấp

- _ Tốc độ và qui mô phát triển, tình hình cung cấp vật tư TB., trình độ

thi công, vận hành của cán bộ và công nhân, cùng một số yêu

cầu đặc biệt khác về chính trị quốc phòng

3.2 So sánh kinh tế - kỹ thuật hai phương án:

(trong phần này không đề cập đến vấn đề kỹ thuật cầu các PA nữa)

1) Tổng vốn đầu tư:: K [đồng]

Chỉ kể đễn những thành phần cơ bản:

K = Kram + Kaa + Kyo

Kram - VOn dau vé tram (tram BA PP tién mua tid PP, may BA va cac

kK “Tiên cột, xà, thi công tuyến dây

K.„ - Vốn xây dựng (vỏ trạm, hào cáp và các công trình phụ trợ )

2 Chi phí vân hành năm: Y

Tiền cần để đảm bảo cho HTCCĐ vận hành được trong một năm

Y =Yaat Yen + Yon + Y nu

Trong đó:

Y 4, — Chi phi vé t6n that dién nang trong năm

Yin = AA B

AA — [kWWh/ném] _ tén that dién nang

8 [d/kWh]_ - gia dién nang tén that

Y,, - Chỉ phí khấu hao (thường tính theo % của vốn, phụ thuộc vào tuổi thọ của TB và công trình)

Y„= a„,.K a,, = 0,1 đối với TB

a„„ = 0,03 đối với đường dây Y„ - Chỉ phí về lương công nhân vận hành

Yoru - Chi phi phụ, dầu mỡ (dầu BA); sửa chữa định kỳ

Hai thành phần này khá nhỏ và ít thay đổi giữa các phương án nên trong khi so sánh khi không cần độ chính xác cao có thể bỏ qua

a,, — la hé số khấu hao + các tỷ lệ khác K.(a„„ + %chi phí phụ, lương ) 3) So sanh khi có hai phương án:

Gọi K,; Y; > PA 1

K,; Y> > PA 2 Trường hơp 1: K,< K, - Trường hợp này thương ít xẩy ra,

Y,<Y, nếu có thì không cần xét —› PA †

Trường hơp 2: K,<K,

Y;>Y, = chon PA?

Nếu dùng PA 2 -> cần một lượng vốn nhiều hơn

+ Mức chênh vốn là:

AK=K,—K, [đồng]

+ Mức tiết kiệm được chi phí hàng năm là:

AY=Y,—-Y, [d/nam]

+ Thời gian thu hồi mức chênh vốn (nếu sử dụng PA 2) là:

_ AK _ K,T—K,

T - Còn gọi là thời gian thu hồi chênh lệch vônd đầu tư phụ

Nếu T nhỏ -> PA 2 sẽ có lợi

T lớn -› chưa biết PA nào có lợi (phân tích tỉ mỉ, theo hoàn cảnh kinh

tế, .) c người ta thiết lập được T,„ = f(nhiều yiêu tố, tốc độ đổi mới kỹ thuật của ngành, triển vọng phát triển, khả năng cung cấp vốn của nhà

nước ) T„ được qui định riêng cho từng ngành kinh tế, từng vùng lãnh thổ

(từng nước) ở các thời đoạn kinh tế nhất định Ö LX cũ T,„ = 7 năm Ở VN

hién nay T,, = 5 năm

Căn cứ vào T,„ thif cách chọn PA sẽ được tiết hành như sau:

+ Nếu T = T, người ta nói rằng cả hai phương án như nhau về

kinh tế

+ Nếu T> T,, PA có vồn đầu tư nhỏ hơn sẽ nên được chọn

+ Nếu T< T,, PA có vốn đầu tư lớn hơn sẽ nên được chọn

3.3 Hàm mục tiêu — chi phí tính toán hàng năm:

trong trương hợp có nhiều PA cùng tiết hành so sánh -> cũng có

thể tiến hành so sành từng hai PA một, để rồi cuối cùng cũng xẽ tìm ra PA

tốt nhất Tuy vậy làm như vậy sẽ mất khá nhiều thời gian và vì vậy ö mục

này chung ta xây dựng một công cụ tổng quát hơn cho việc so sánh các

PA

Như đã biết ö phần trên:

K,—K; <T,

2) Nết

(2) eu Y, —Ÿ, tc + chon PA1

Vì T„ >0 nên ta có thể viết (2) như sau:

—1+Y,<++Y,

tc tc

Goi —— = @,, - la hé sé thu héi v6n dau tư phụ tiêu chuẩn

tc

Dat Z,=a,.K,+ Y,; Z, = a„.K, + Y, được gọi là hàm chỉ phí tính toán

hàng năm của phương án Từ đấy thấy rằng PA có hàm Z nhỏ hơn sẽ là

PA tối ưu

Tổng quát ta có thể viết:

Yi = ayy K+ Yagi

a,, - goi la hệ số vận hành (bao gồn các chi phí khấu hao, tu sửa, bảo

quản, trả lương tính theo tỷ lệ vốn)

Yz¿„ - chỉ phí về tổn thất điện năng của PA thứ ¡

Dạng tổng quá của hàm Z:

Z, = (a, +a, ).K; + Yi

Z, - được gọi là hàm mục tiêu khi tính toán kinh tế kỹ thuật

Các trường hơp riêng khi sử dụng hàn Zz;

e Khico xét dén dé tin cay CCD cua PA thi ham Z, sẽ có dạng:

⁄, =(3„ +a¿).K, + Yu¡ +H,

Trong dó:

H,— Giá trị trung bình của thiệt hại kinh tế hàng năm do mất điện khi dung

PA thứ i Giá trị này bao gồm các khoản sau:

+ Tiền hao hut san phẩm do mất điện

+ Tiền hư hỏng sản phẩm do mất điện

+ Tiền hư hỏng thiết bị sản xuất do mất điện

+ Thiệt hại do mất điện làm rối loạn quá trình công nghệ

+ Tiền trả lương cho công nhân không làm việc trong thời gian

mất điện

Trong thực tế có những PA CCĐ khác nhau ứng với tổng sản phẩm khác

nhau Trong trường hợp đó chỉ tiêu để lựa chọn PA phải là cực tiểu sấut chỉ

phí tính toán hàng năm trên một đơn vi sản phẩm:

Gọi N - tổng số sản phẩm hàng năm của xí nghiệp trong trạng thái vận

hành bình thường

se _ Khi có xét tới yếu tố thời gian: (các PA được dau tu trong nhiều

năm, mà không phải trong vong 1 năm) Khi đó chỉ phí tính toán Z

có thể viết qui đổi về năm đầu tiên như sau:

T-1 T

Z — a„.S K,.(Í + a„)"” + YY, 4 Y, ,)( + a„)“

t-0 t=1

a„ — còn được gọi là hệ số qui đổi định mức chỉ phí ở các thời điểm khác nhau có tính đến ứ đọng vốn trong công trình chưa hoàn thành

T - toàn bộ thời gian tính toán [nam]

K, - vốn đầu tư đặt vào năm thứ (†+1)

Y, -phí tổn vận hành trong năm thứ t Với giả thiết rằng Yo (năm thứ nhất

chưa vận hành nên Y,„=0)

3.4 Tính toán kinh tế kỹ thuât khi cải tao:

Bài toán khi cải tạo thường đặt ra là chung ta đang đứng giữa việc

quyết định chọn xem có nên đại tu cải tạo thiết bị (thiết bị lớn như máy phát, động cơ .), hoặc thay thế chúng bằng một thiết bị mới có tính năng gần tương đương Để giải quyết vấn đề này trước tiên chung ta cần xét các yếu tố kinh tế liên quan:

+ Vốn đầu tư cho thiết bị mới, hoặc sửa chữa phục hồi thiết bị cũ

+ Tiền bán thiết bị cũ không dùng đến nữa

+ Phí tổn vận hành của cả hai PA

Với PA sử dung thiết bị cũ:

“2 — Act AK, + Y, (8)

Tron do:

AK, — chỉ phí đầu tư sửa chữa thiết bi cũ

Y, - phí tổn vận hành hàng năm khi sử dụng TB cũ (sau phục hồi)

Với PA thay thiết bị mới:

Zn = Ate (Ky, ~ Kw) + Yin (9)

K,, - von dau tu mua thiết bị mới để thay thế

Kạ, - Tiền thu hồi do sử dụng thiết bị cũ vào việc khác

Y/„ - phí tổn vần hành hàng năm đối với PA dùng thiết bị mới

Từ (8) & (9) ta cũng có thể tính được thời gian thu hồi vốn đầu tư phụ khi

dùng PA thay mới thiết bị

T= Kn —Ky, — AK,

Y, — Yin Nếu T < Tụ nghĩa là Z„ < Z„, -> chọn PA mới Trường hợp T > T,, việc quyết định chọn PA mớơi còn phụ thuộc vào mức độ khác nhau giữa Z và

vào những ưu thế kỹ thuạat của thiết bị mới