TRUNG QUỐC THỜI TẦN - HÁN - Lịch sử lớp 10 ppsx

Kiến thức - Nắm được sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội.. - Nắm được những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu t

TRUNG QUỐC THỜI TẦN - HÁN

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần :

1 Kiến thức

- Nắm được sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Thấy được tổ chức bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần - Hán

- Nắm được những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu thời Tần - Hán

- Biết được những thành tự văn hoá Trung Quốc dưới thời Tần, Hán

2 Tư tưởng, tình cảm

- Giúp HS thấy được tính chất phi nghĩa của các cuộc xâm lược của các triều đại phong kiến Trung Quốc

- Quý trọng các di sản văn hoá, hiểu được ảnh hưởng của văn hoá Trung Quốc đối với Việt Nam

3 Kỹ năng

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Trung Quốc của các thời kỳ

- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, cố cung, đồ gồm sứ của Trung Quốc thời phong kiến Các bài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh

- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc, sơ đồ

về bộ máy nhà nước thời Minh - Thanh

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi : Tai sao nói “khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rô-ma khoa học mới trở thành khoa học”

2 Dẫn dắt vào bài mới

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau

Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuối công nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hóa giai cấp nên chế độ phong kiến ở đây đã hình thành sớm Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt

đối Trên cơ sở những điều kiện kinh tế, xã hội mới, kế thừa truyền thống

của nền văn hoá cổ đại, nhân dân Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu văn

hoá rực rỡ

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Chế độ

phong kiến dưới thời Tần - Hán như thế nào? Những thành tựu văn hoá rực

rỡ của Trung Quốc thời Tần - Hán là gì? Bài học hôm nay sẽ giúp các em

nắm được những vấn đề trên

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò

Kiến thức cơ bản HS cần nắm vững

Hoạt động 1 : Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Thời cổ đại, người

Trung Quốc đã xây dựng Nhà nước của mình trên

lưu vực sông Hoàng Hà; cuối thời Xuân thu - Chiến

quốc, người ta bắt đầu biết chế tạo công cụ bằng sắt

1 Sự hình thành xã hội phong kiến

- GV nêu câu hỏi: Việc sử dụng công cụ sắt có tác

động như thế nào đến sản xuất?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý

- Cuối thời Xuân thu - Chiến quốc người Trung Quốc đã chế tạo và sử dụng công cụ bằng sắt

+ Nhờ có công cụ sắt: lưỡi cày, lưỡi cuốc mà diện

tích trồng trọt được mở rộng, khai hoang miền rừng

rú, có các công trình thủy lợi lớn ra đời

- Nhờ công cụ sắt mà diện tích mở rộng, công trình thủy lợi lớn ra đời, tổng sản lượng

+ Năng suất và tổng sản lượng nông nghiệp tăng năng suất tăng

- GV hỏi: Từ biến đổi về kinh tế, có tác dụng đến xã

hội ra sao?

- HS tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và kết luận: Sản xuất phát triển, làm

cho xã hội có sự biến đổi sâu sắc, hình thành các

giai cấp mới

- GV nêu câu hỏi: Những giai cấp mới trong xã hội

Trung Quốc là những giai cấp nào? Địa vị của họ

trong xã hội ra sao?

- Xã hội có sự biến đổi, hình thành các giai cấp mới

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và trình bày phân tích

+ Giai cấp địa chủ: Là những quan lại và một số

nông dân giàu đã tập trung trong tay nhiều của cải,

bằng quyền lực của mình, họ tước đoạt thêm nhiều

ruộng công, có vốn

+ Địa chủ: Là quan lại, nông dân giàu, có nhiều ruộng đất, vốn, có thế lực

về chính trị và kinh tế + Nông dân bị phân hóa, bộ phận giàu có trở thành

giai cấp bóc lột Một số vẫn còn ruộng đất để cày

cấy gọi là nông dân tự canh, họ có nghĩa vụ nộp

thuế, đi lao dịch cho Nhà nước

+ Nông dân:

Nông dân tự canh: Có ít nhiều ruộng đất, họ có nghĩa vụ nộp thuế, đi lao dịch cho Nhà nước

Một bộ phận dân nghèo, không có ruộng, hoặc quá

ít ruộng, phải xin ruộng của địa chủ để cày cấy, và

phải nộp hoa lợi cho địa chủ, gọi là tô ruộng đất,

tầng lớp này gọi là tá điền hay nông dân lĩnh canh

Nông dân lĩnh canh: Không

có ruộng phải xin ruộng của địa chủ để cày cấy và nộp hoa lợi (tá điền)

- GV nêu câu hỏi: Hiểu thế nào là quan hệ sản xuất

phong kiến?

- HS dựa vào vốn kiến thức đã học ở trên để tự trả lời câu hỏi

UUUUU

- GV nhận xét và chốt ý: Quan hệ bóc lột địa tô của

địa chủ với nông dân lĩnh canh gọi là quan hệ sản

xuất phong kiến

- Quan hệ phong kiến: Là

sự bóc lột địa tô của địa chủ với nông dân lĩnh canh

- GV nhấn mạnh: Các điều kiện kinh tế xã hội hình

thành ở Trung Quốc vào những thế kỷ cuối TCN đã

thúc đẩy sự thống nhất lãnh thổ và hình thành chế

độ phong kiến

Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại kiến thức đã

học ở các bài quốc gia cổ đại phương Đông, về các

giai cấp cơ bản trong xã hội, sau đó đặt câu hỏi:

1 Chế độ phong kiến thời Tần - Hán

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung Quốc vào

thế kỷ V (TCN) có tác dụng gì?

Cho HS và cả lớp xem sơ đồ treo trên bảng và gọi

một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

Nông dân công

xã

ND giàu

ND

tự canh

ND nghèo

Nông dân lĩnh canh

HS dựa vào những kiến thức đã học ở những bài

trước và dựa vào sơ đồ để trả lời

a Sự hình thành Tần - Hán

GV củng cố và giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc khi đồ sắt xuất hiện xã

hội đã có sự phân hóa, hình thành hai giai cấp mới

địa chủ và nông dân lĩnh canh, từ đây hình thành

quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệ bóc lột

giữa địa chủ và nông dân lĩnh canh thay thế cho

quan hệ bóc lột quí tộc và nông dân công xã

- Năm 221 TCN, nhà Tần

đã thống nhất Trung Quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thủy Hoàng

- Lưu Ban lập ra nhà Hán

206 TCN - 220

GV nêu câu hỏi: Nhà Tần - Hán được hình thành

như thế nào? Tại sao nhà Tần lại thống nhất được

Trung Quốc?

Đến đây chế độ phong kiến Trung Quốc đã được xác lập

Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và các em

khác bổ sung

GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng Hà và

Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước nhỏ thường

xảy ra chiến tranh xâu xé thôn tính lẫn nhau làm

thành cục diện Xuân thu Chiến quốc Đến thế kỷ IV

TCN, nhà Tần

có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn cả đã lần lượt

tiêu diệt các đối thủ đến năm 221 TCN, đã thống

nhất Trung Quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thủy

Hoàng, chế độ phong kiến Trung Quốc hình thành

Nhà Tần tồn tại được 15 năm sau đó bị cuộc khởi

nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng làm cho suy

sụp

b Tổ chức bộ máy nhà nước thời Tần - Hán

- Lưu Bang lập ra nhà Hán 2006 TCN - 220 Đến

đây chế độ phong kiến Trung Quốc đã được xác lập

- Ở TW: Hoàng đế có quyền tuyệt đối, bên dưới

có Thừa tướng, Thái úy cùng các quan văn võ

- GV cho HS quan sát sơ đồ Tổ chức bộ máy nhà

nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức bộ máy

nhà nước phong kiến thời Tần - Hán ở TW và địa

phương như thếu nào?

- Ở địa phương: Quan Thái thú và Huyện lệnh (tuyển dụng quan lại chủ yếu là

Hoàng đế

Các

chức

quan

khác

Các quan văn

Các quan

võ

Các chức quan khác

hình thức tiến cử)

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa của

nhân dân ta chống lại sự xâm lược của nhà Tần,

nhà Hán? (gợi ý: VD cuộc khởi nghĩa của nhân dân

ta chống lại quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa Hai Bà

- Chính sách xâm lược của nhà Tần - Hán: xâm lược các vùng xung quanh, xâm lược Triều Tiên, và đất đai

Trưng chống quân Hán năm 40, ) của người Việt cổ

Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm

GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao nhiệm vụ

cho mỗi nhóm:

3 Văn hoá Trung Quốc thời Tần - Hán

a Tư tưởng

- Nhóm 1: Những thành tựu trên lĩnh vực tư tưởng

của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nhóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh vực sử

học, văn học?

GV cho đại diện các nhóm trình bày, và bổ sung cho

nhau, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan trọng trong

lĩnh vực tư tưởng Người khởi xướng Nho học là

Khổng Tử Từ thời Hán Nho giáo đã trở thành công

cụ thống trị về mặt tinh thần với quan niệm về

vua-tôi, cha-con, chồng-vợ, nhưng về sau Nho giáo càng

trở lên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của

xã hội

- Nho giáo giữ vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng phong kiến là công cụ tinh thần bảo vệ chế độ phong kiến, về sau nho giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự phát triển của

xã hội

- Phật giáo cũng thịnh thành, nhất là thời Đường

Thời Đường vua Đường đã cử các nhà sư sang Ấn

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời Đường

Độ lấy kinh phật như cuộc hành trình đầy gian nan

vất vả của nhà sư Đường Huyền Trang,

+ Nhóm 2: Bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học đã trở

thành lĩnh vực độc lập, người đặt nền móng là Tư

Mã Thiên với bộ Sử ký Đến giai đoạn từ Hán đến

Nam - Bắc triều có Hán thư của Ban Cố, Hậu Hán

thư của Phạm Việp

b Sử học : Tư Mã Thiên với bộ Sử ký, Hán Thư của Ban Cố, Hậu Hán thư của

Phạm Việp

Văn học: Phú phát triển mạnh, ở thời Hán Phú là

một thể loại văn học đặc biệt, với những nhà sáng

tác phú nổi tiếng thời Tây Hán và Giả Nghị, Tư Mã

Tương Như

c Văn học :

+ Phú phát triển mạnh với những nhà sáng tác phú nổi tiếng như Tây Hán là Giả Nghị, Tư Mã Tương Như

4 Sơ kết bài học

Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Sự hình thành chế độ phong kiến Trung Quốc? Chế độ phong kiến dưới thời Tần - Hán? Những thành tự văn hoá rực rỡ của Trung Quốc thời Tần - Hán?

5 Bài tập, dặn dò về nhà

- Học bài cũ, đọc trước bài mới

- Trả lời câu hỏi và bài tập trong SGK