Trường ố phúc tả, đại tiện lỏng nát hoặc hoài dục bất thần, bì quyện phạp lực, sắc mặt bệch trắng, hoàng nuy, chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng hoặc trắng nhờn; mạch nhu hoãn hoặc trầm tế v
Trang 1Viêm Đại tràng mạn
(Kỳ 2)
2.2 Thời kỳ hoãn giải
2.2.1 Tỳ vị hư nhược
Trường ố phúc tả, đại tiện lỏng nát hoặc hoài dục bất thần, bì quyện phạp lực, sắc mặt bệch trắng, hoàng nuy, chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng hoặc trắng nhờn; mạch nhu hoãn hoặc trầm tế vô lực
- Pháp điều trị: kiện tỳ hoà vị - vận trung chỉ tả
- Thuốc: “sâm linh bạch truật tán” gia giảm:
Đẳng sâm 15g Bạch truật 12g
Hoài sơn dược 12g Phục linh 15g
Trần bì 10g Sao cốc nha 10g
Sơn tra 15g Liên nhục 15g
Trang 2ý dĩ nhân 20g Cát cánh 6g
Biển đậu 12g Sa nhân (sau) 6g
Sao mạch nha 10g
- Gia giảm:
Tả lâu khí hư thoát giang thì gia thêm: cát căn 20g, thăng ma 15g, sài hồ 10g, chỉ xác 30g
Nếu dương trung hư lao thì gia thêm: bào khương 10g, chế phụ phiến 10g
2.2.2 Tỳ thận dương hư
Phúc tả lâu ngày, hoãn cốc bất hóa, quản bì nạp bảo, bì phạp vô lực, sắc mặt vô hoa; sợ lạnh, thích ấm, quản phúc lạnh đau; ngũ canh tiết tả; chất lưỡi nhợt, hình lưỡi bệu mềm hoặc rìa có hằn răng; mạch trầm tế vô lực
- Pháp điều trị: ôn bổ tỳ thận - sáp trường chỉ tả
- Thuốc: “tứ thần hoàn” hợp “đào hoa thang” gia giảm:
Bổ cốt chi 15g Ngô thù du 10g
Nhục đậu khấu 15g Xích thạch chi 20g
Phục linh 15g Thạch lựu bì 10g
Hoài sơn dược 20g Bạch truật 10g
Nhục quế 10g Thược dược 20g
Trang 3Kha tử 10g Bào khương 10g
- Gia giảm:
Hoãn cốc bất hóa thì gia thêm: sơn tra 15g, thần khúc 12g
Ăn không ngon thì gia thêm: bạch đậu khấu 10g, sa nhân 10g (sau)
Người già hư nhược phải gia thêm: đẳng sâm 15g, hoàng kỳ 20g, sao biển đậu 10g
2.3 Châm cứu
Thường dùng các huyệt: quan nguyên, thận du, thiên khu, thượng cự hư, đại trường du, tỳ du, trung quản, túc tam lý Mỗi ngày chọn 3 - 5 huyệt, dùng tả pháp, lưu châm 20 - 30’, 10 ngày là 1 liệu trình
3 Lâm sàng tinh hoa
3.1.Theo tài liệu của Vạn Kỳ, Vạn Lợi Hoa (tạp chí Trung y - Tứ Xuyên, 1996 )
Các tác giả chữa viêm đại tràng mãn tính cho 48 bệnh nhân: khỏi cơ bản
26, tốt 19, không kết quả 3 Trong số bệnh nhân điều trị có hiệu quả 94%
- Pháp chữa: thời kỳ đầu đường tiêu hóa tích trệ nặng thì lấy thông hạ là chủ
- Bài thuốc:
Sao bạch thược 30g Lùi bạch truật 30g
Trang 4ý dĩ nhân 30g Lùi cát căn 30g
Tiêu sơn tra 30g Bào khương 5g
Sao kê nội kim 10g Quế chi 10g
Mộc hương 10g Cam thảo 10g
Đại hoàng 10g Binh lang 20g
Hậu phác 15g
Sắc nước uống ngày 1 thang, sau khi dùng 5 - 8 thang
Nếu đại tiện tiến bộ thì chuyển sang điều trị giai đoạn II: đại hoàng, binh lang và hậu phác mà gia thêm các vị như: diên hồ sách, ô dược mỗi thứ đều 10g, thảo đậu khấu 5g, lùi sinh khương 30g Dùng liên tục 10 - 15 thang Sau đó trên
cơ sở thang thuốc đợt 2 thêm đẳng sâm 20 - 30g, sao biển đậu 30g, sao sơn dược 30g dùng liên tục 20 thang
3.2 Theo tài liệu của Trung y - Hà Nam, 1995
Trung y - Hà Nam dựa vào hư hay thực chứng để điều trị cho 117 bệnh nhân bị viêm đại tràng mạn tính
+ Thực chứng:
- Thiên về thấp nhiệt: cát căn, bạch thược, bối tương thảo mỗi thứ đều 30g; hoàng cầm, hoàng liên, trần bì, hậu phác, binh lang, quảng mộc hương mỗi thứ đều 9g; bạch đầu ông 15g; tiêu sơn tra 13g
Trang 5- Thiên về hàn thấp: đẳng sâm 10g; bạch truật, can khương, thương truật, hậu phác, trần bì, mộc hương mỗi thứ đều 9g; ngô thù du, cam thảo 6g; phòng phong 20g; ý dĩ nhân 15g
- Thiên về khí trệ: sài hồ, chỉ thực, thanh bì, trần bì, ô dược, hoàng liên mỗi thứ đều 9g; bạch truật, phòng phong mỗi thứ đều 10g; ý dĩ nhân, bối tương thảo mỗi thứ đều 15g; bạch thược 30g
+ Hư chứng:
- Thiên tỳ hư:
Sinh hoàng kỳ, phục linh, lùi cát căn mỗi thứ đều 30g
Thái tử sâm, tiêu sơn tra mỗi thứ đều 13g
Bạch truật, ý dĩ nhân mỗi thứ đều 10g
Sơn dược, bạch biển đậu mỗi thứ đều 15g
Liên tử nhục, sa nhân, trần bì mỗi thứ đều 9g
Thăng ma 5g, chích thảo 6g
- Thiên về thận hư
Nhân sâm 7g
Phụ tử chế, bổ cốt chỉ, ngô thù du, nhục đậu khấu, ngũ vị tử, quảng mộc hương, kha tử, sa nhân mỗi thứ đều 9g ô mai nhục 10g, sơn dược 15g, chích thảo 6g
Trang 6- Thể tỳ thận đều hư thì dùng “bổ trung ích khí” hợp phương “sâm linh bạch truật tán” Nếu tỳ thận dương hư nặng phải hợp phương “phụ tử lý trung thang” và “tứ thần hoàn” gia giảm, ngày 1 thang sắc chia 2 lần uống
+ Kết quả: khỏi về lâm sàng 28 bệnh nhân, hiệu quả rõ 34 bệnh nhân, có hiệu quả 46 bệnh nhân, không hiệu quả 9.Tổng số có hiệu quả 92,3%