một số kinh nghiệm về phơng pháp giảng dạymôn tập đọc nhạc Mục đích nghiên cứu Giáo dục thẩm mỹ là một bộ phận không thể thiếu trong nhà trờng phổ thông trong đó bộ môn Âm nhạc đóng góp
Trang 1một số kinh nghiệm về phơng pháp giảng dạy
môn tập đọc nhạc Mục đích nghiên cứu
Giáo dục thẩm mỹ là một bộ phận không thể thiếu trong nhà trờng phổ thông trong đó bộ môn Âm nhạc đóng góp một phần không nhỏ trong việc giáo dục học sinh cảm thụ đợc cái hay, cái đẹp của cuộc sống Nó giúp các em phát triển toàn diện về mọi mặt: trí, đức, thể, mỹ, đáp ứng đ ợc yêu cầu thực tiễn của giáo dục Việt Nam Bộ môn Âm nhạc trong chơng trình giảng dạy lớp 6 + 7 + 8 gồm có ba phân môn chính:
- Hát
- Nhạc lý, tập đọc nhạc
- Âm nhạc thờng thức
Trong đó lấy hát làm trung tâm, nhạc lý là lý thuyết cơ bản về âm nhạc, tập đọc nhạc làm cơ sở và âm nhạc thởng thức nhằm nâng cao trình
độ về âm nhạc cho học sinh Phân môn tập đọc nhạc giữ một vị trí quan trọng trong việc học nhạc Tất cả những tâm t tình cảm hay âm thanh trong
âm nhạc chỉ đợc thể hiện bằng các hình nốt, các ký hiệu Vậy thì muốn hiểu đợc cái hay cái đẹp của âm nhạc, muốn hát một bài hát hoặc chơi một bản nhạc đều phải nhờ đến sự hỗ trợ đắc lực của tập đọc nhạc Đối với học sinh phổ thông tập đọc nhạc giúp các em nhanh chóng làm quen với những nốt nhạc, hát chuẩn xác không bị phô chênh Ngoài ra tập đọc nhạc còn luyện cho các em đôi tai thính, nhạy phân biệt độ cao thấp, những cấu trúc âm thanh một cách nhuần nhuyễn, nó cũng giúp các em cảm thụ đợc những điều tinh tế trong âm nhạc cũng nh trong cuộc sống
Đối tợng nghiên cứu: Dành cho học sinh lớp 6 + 7 + 8
Các nhiệm vụ nghiên cứu: Từ trớc đến nay có nhiều ngời cho rằng chỉ
những học sinh có năng khiếu âm nhạc mới học đợc nhạc Chính nhận thức này đã làm cho học sinh thiếu tự tin vào khả năng của mình, làm hạn chế tính phổ cập và giáo dục của môn nghệ thuật nhân văn này Theo tôi bất kỳ một học sinh nào hát đợc đều có khả năng đọc nhạc đợc Nhng khả năng này phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nghề của ngời thầy, phụ thuộc vào hệ thống phơng pháp và thủ pháp mà ngời thầy vận dụng nó quyết định khả năng tập đọc nhạc nhanh hay chậm chủa học sinh Trên cơ sở nhận thức
nh vậy trong thời gian 2 năm giảng dạy trực tiếp bộ môn Âm nhạc, một phân môn đợc coi là khó dạy và đã thu đợc những thành công nhất định Tôi xin
đ-ợc trình bày những kinh nghiệm đó ở đây
II Cơ sở phơng pháp luận và nghiên cứu
Trang 2Âm nhạc là một trong những phơng tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, tạo cơ sở việc hình thành nhân cách con ngời mới Việt Nam Việc dạy nhạc, dạy tập đọc nhạc đợc hình thành trên cơ sở lý luận và thực tiễn sau:
1 Tính t tởng:
Thông qua phân môn tập đọc nhạc rèn luyện cho các em tính kiên nhẫn, thói quen chuẩn xác trong mọi công việc Giúp các em hình thành tình yêu thiên nhiên đất nớc, con ngời Qua đó các em nhận thức đúng đắn ý tởng nhân sinh quan cách mạng và rộng hơn nữa là con đờng khoa học mà các em đang vơn tới Mỗi bài tập đọc nhạc giúp ta giáo dục các em về mặt gì? Theo chủ đề gì? Đó làm điều chúng ta phải làm
2 Tính nghệ thuật:
Tập đọc nhạc sẽ hình thành trong các em óc thẩm mỹ Âm nhạc, hiểu
đ-ợc kết cấu chặt chễ của Âm nhạc Bài tập đọc nhạc phải có bố cục hoàn chỉnh, kết cấu vuông vắn, giai điệu hấp dẫn mợt mà hay vui tơi nhí nhảnh
Điều đó sẽ khơi dậy trong các em khả năng cảm thụ hiểu và thể hiện nghệ thuật Âm nhạc, tình cảm đạo đức và niền tin vào cuộc sống
3 Tính khoa học:
Tập đọc nhạc tốt giúp các em đọc đợc chính xác một bài nhạc hoặc hát
đúng một bài hát Giáo viên hớng dẫn các em đọc từ bài đơn giản đến phức tạp Với mỗi bài tập đọc nhạc cần đặt những yêu cầu cụ thể để giải quyết tiết tấu hoặc cao độ Bài tập đọc nhạc phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
4 Tính dân tộc:
Trong cá bài tập đọc nhạc cho học sinh ta phải chú trọng nhiều đến các bài hát mang màu sắc dân gian, khắc sâu cho các em những làn điệu dân ca, những câu hò, tiếng ru, điệu lý Giáo dục các em lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hơng đất nớc và con ngời Việt Nam
Tóm lại giáo dục Âm nhạc trong trờng phổ thông nh Xukhômlinxki đã nói : “ Không phải đào tạo nhạc sĩ mà trớc hết là giáo dục con ngời”
III Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
Muốn học tốt môn tập đọc nhạc, thực hành nhiều Thông qua thực hành
để đạt lý thuyết Phải phân bố thời gian lên lớp một cách hợp lý, tối tu để tạo
điều kiện cho tất cả học sinh đợc nghe nhìn và luyện tập nhiều Để tiết kiệm thời gian cần tận dụng triệt để sách giáo khoa, bảng phụ trong lớp Những nội dung cơ bản giáo viên có thể cho học sinh đọc và nhấn mạnh để ghi nhớ Với
Trang 3phân môn tập đọc nhạc không có sách sẽ ảnh hởng đến tiết dạy và học sinh sẽ mất nhiều thời gian nghe chép, không đảm bảo đủ thời gian tiết học
Giáo viên phải tạo đợc sự hứng thú học tập cho học sinh trong từng tiết học, từng bài tập đọc nhạc, dẫn dắt các em vào thế giới của âm thanh Muốn vậy bài tập đọc nhạc phải có giai điệu hay, vừa với khả năng thì các em mới thực hành đợc
Tập đọc nhạc là sự giải mã đồng thời một loạt ký hiệu Âm nhạc nh:
- Nhận dạng khuông nhạc nhờ tên dòng và khe,
- Xác định tên nốt, tên khuông có khoá
- Đọc đúng tơng quan độ trầm bổng các nốt trên khuông theo giọng
điệu đã xác định
- Nhận dạng hình nốt để đọc đúng tơng quan thời gian ngân của các hình nốt đó
Thực hiện giải mã đồng thời một loạt ký hiệu này là một yêu cầu khó
đối với học sinh phổ thông Để giúp học sinh một cách dễ dàng tôi đã hớng dẫn các em thực hiện kỹ năng đọc từng loại ký hiệu trớc khi cho giải mã tổng hợp tức là tập đọc âm hoàn chỉnh cả bài Sau đây là kinh nghiệm để giải quyết từng loại ký hiệu đó
a Nhận dạng khuông nhạc và nắm chắc nguyên tắc sắp xếp các nốt trên khuông nhạc
- Giới thiệu khuông nhạc, tên dòng và khe Giáo viên dùng que chỉ nốt
để học sinh nói tên dòng và khe với tốc độ từ chậm đến nhanh
- Giới thiệu nguyên tắc viết thứ tự các nốt trên khuông và rèn kỹ năng
“nói” “đọc” tên nốt trên khuông có khoá son theo que chỉ của giáo viên từ chậm đến nhanh
- Tập chuyển tiết tấu và chữ nốt trên khuông nhạc và tự vạch nhịp theo từng nhịp đã học Cách này giúp học sinh làm bài tập ở nhà để nhớ tên nốt nhạc trên khuông rất tốt, đồng thời luyện đợc kỹ năng viết nốt nhạc
VD: Em hãy chuyển bài tiết tấu và chữ nốt dới đây lên khuông nhạc, tự vạch nhịp 2/4
b Tập đọc giai điệu
Để hớng dẫn học sinh đọc tốt phần cao độ tôi áp dụng các thủ pháp sau:
1 Sơ đồ vần nhạc hoặc chữ nốt
đ’
Trang 4sls - lsm smrs - mrmđ
mslđ’s - lsmsđ’
Thủ pháp này tôi thờng áp dụng đối với những lớp mới học nhạc hoặc
đọc nhạc yếu bởi vì với cách này các em chỉ cần luyện một kỹ năng đọc đúng
đợc tơng quan cao thấp giữa các âm Kinh nghiệm cho thấy thủ pháp này giúp cho các lớp yếu đọc đợc dễ dàng; đồng thời chữ nốt cũng là ký hiệu giúp các
em làm bài tập ở nhà (chuyển nốt lên khuông)
Đây là cách áp dụng nguyên tắc dùng cải biến rồi để học cái cha biết, đi dần từ dễ đến khó
2 Luyện cao độ trên khuông bàn tay
Nắm ngón bàn tay tợng trng cho năm dòng kẻ nhạc của một khuông giáo viên dùng thớc hoặc ngón trỏ của bàn tay kia chỉ vào đầu ngón hoặc kẽ tay cho học sinh tập đọc nhạc
VD: Ngón út : mi
Ngón đeo nhẫn : son
Ngón giữa : xi
Ngón trỏ : rế
Ngón cái : phá
Các kẽ tay là các nốt xem kẽ
Thủ pháp này tiết kiệm đợc nhiều thời gian ghi chép bảng đồng thời áp dụng đợc nh một trò chơi âm nhạc Có thể giáo viên chỉ học sinh đọc hoặc hoặc học sinh chỉ giáo viên đọc hoặc gọi một em lên trớc lớp chỉ cho cả lớp
đọc
Thực tế cho thấy cách học mà chơi này làm cho không khí lớp rất sôi nổi hào hứng
3 Luyện cao độ trên khuông nhạc:
Thủ pháp này đòi hỏi các em cùng một lúc phải thực hiện kỹ năng: Nhận biết nốt nhạc trên khuông và tập đọc nhạc đúng cao độ Vì vậy giáo viên phải chỉ chậm, que chỉ phải dứt khoát, rõ ràng Cho các em đọc âm trung bình trớc, đọc kỹ các bậc ổn định trứoc sau đó mới chuyển sang những bậc không
l s
m r
đ
Trang 5ổn định (hớng dẫn các em đọc những bậc không ổn định dựa vào những bậc
ổn định theo hớng mũi tên nh trên)
Giáo viên phải có định hớng khi luyện cho các em đọc: Đọc từng nhóm
3 âm tới 4 âm, 5 âm Hết mỗi nhóm âm, tay thớc của giáo viên phải dừng lại
để các em lấy hơi Tránh tình trạng cho học tràn lan làm cho nét nhạc của bài luyện mất tính nghệ thuật, gây tâm lý chán nản cho học sinh
4 Tập ghi âm cao độ (ký âm)
Theo tôi ký âm là phơng pháp tốt nhất để luyện tai cho các em Ký âm
hỗ trợ đắc lực cho tập đọc nhạc Chính vì vậy trong các tiết nhạc tôi thờng cho các em ký âm, chỉ cần dành khoảng 5-7 phút là có thể thực hiện đợc bài ký
âm đơn giản
Sau khi luyện cao độ bằng một hoặc các thủ pháp để nên trên tôi cho các em nghe đàn để ghi âm bằng giọng Cho ghi từ đơn giản đến phức tạp dần
VD: Cho ghi 3 âm trớc rồi đến 4 âm, 5 âm
Cho ghi các quãng liền bậc rồi đến các quãng nhảy xa
c Tập đọc nhạc tiết tấu:
Đọc tiết tấu tức là thể hiện độ dài ngắn của các nốt nhạc (trờng độ) vì vậy khi đọc tiết tấu hoặc bài tập đọc nhạc yêu cầu bắt buộc là học sinh phải
gõ Có thể gõ theo nhịp, theo phách hay theo âm hình tiết tấu của bài do giáo viên yêu cầu Giáo viên chỉ cho các em cách gõ bằng cách vỗ tay hoặc gõ một ngón tay vào lòng bàn tay, tránh để các em đập bàn, gõ thớc gây mất trật tự
Để giải quyết tiết tấu tôi đã sử dụng các kỹ năng thực hành sau:
1 Tập đọc tiết tấu bằng “âm tiết tấu“
Ví dụ đọc:
Có thể chỉ vỗ tay theo âm hình tiết tấu mà không đọc
2 Tập đọc tiết tấu theo cách phát triển
Có hai cách đọc nhạc phát triển:
Cách 1
Cách 2:
Cách đọc này giúp học sinh trong một câu tiết tấu có thể luyện đọc đợc nhiều âm hình tiết tấu và sự tơng quan cao độ khác nhau
3 Tập ghi âm tiết tấu:
Nh đã nói ở trên ghi âm có liên quan mật thiết với tập đọc nhạc vì vậy tôi cũng cho các em tập ghi âm tiết tấu để luyện khả năng phân biệt độ dài ngắn trong các âm hình tiết tấu
Trang 6- Giáo viên vỗ tay học gõ trống trên bàn từng câu tiết tấu từ ngắn đến dài, từ đơn giản đến phức tập cho học sinh nghe và ghi
- Hát từng câu ngắn trong một bài hát quen thuộc với các em để ghi tiết tấu (giáo viên vừa hát vừa vỗ tay để các em dễ phân biệt) Với những lớp khá
có thể nâng cao bằng cách cho ghi cả tiết tấu kết hợp với cao độ đơn giản
- Học sinh ghi bằng miệng hoặc ghi ra nháp rồi lên bảng viết câu tiết tấu đã đợc giáo viên sửa
Qua kinh nghiệm của tôi học sinh thích học ghi âm Giờ ký âm bao giờ cũng sôi nổi hào hứng
D Hớng dẫn hoàn chỉnh bài tập đọc nhạc
Để đọc đợc tập đọc nhạc học sinh phải cùng lúc thể hiện ba kỹ năng: nhận biết nốt trên khuông, đọc đúng cao độ, đúng tiết tấu
Vậy thì để các em tự giải quyết đợc bài giáo viên phải hớng dẫn các em giải quyết từng kỹ năng một trớc khi phối hợp cả ba kỹ năng Đặc biệt phải giảm kỹ phần lý thuyết âm nhạc có liên quan với bài tập đọc nhạc trớc khi cho đọc để các em có cơ sở tự giải quyết bài
- Khi các em đã giải quyết trôi chảy bài tập đọc nhạc giáo viên cũng cần nhắc nhở, hớng dẫn các em đọc theo đúng tính chất nhịp của bài tập đọc nhạc thể hiện sắc thái của bài
- Có thể cho các em đọc nhạc theo tiết tấu đệm của đàn Ooc -gan
- Những bài tập đọc nhạc không có lời ca có thể cho các em về nhà tự
đặt lời theo chủ đề bắt buộc hoặc tự chọn
* Theo tôi dạy tập đọc nhạc tuyệt đối không đợc dạy truyền khẩu Bởi vì nếu dạy theo kiểu “học vẹt” đó sẽ làm cho học sinh thụ động nh một cái máy Nghe các em đọc thì thuộc nh cháo chảy nhng khi giáo viên chỉ từng nốt thì các em chẳng biết gì cả Có hiện tợng một số học sinh còn ghi thêm chữ nốt bên dới nốt nhạc, lúc đọc thực hành chỉ đọc phần chữ nốt, không để ý đến nốt nhạc nên kết quả học tập bị hạn chế
Trên đây là một số thủ pháp dạy tập đọc nhạc mà tôi đã đúc rút đợc qua những năm trực tiếp giảng dạy Tất cả các phơng pháp và thủ pháp nêu trên nếu chỉ áp dụng một cách máy móc, đơn điệu thì cũng cha phải là đã hay, tuỳ từng lớp, từng đối tợng học sinh (Khá, trung bình, yếu), tuỳ từng bài tôi đã vận dụng phơng pháp nêu trên một cách phù hợp, giúp học sinh nắm vững bài một cách nhanh nhất
IV Kết quả áp dụng đề tài
Phân môn tập đọc nhạc thờng đợc gọi là khó dạy với giáo viên và khó học đối với học sinh Trớc đây khi cha có kinh nghiệm và phơng pháp nêu trên, rất nhiều tiết dạy tập đọc nhạc tôi cảm thấy lúng túng vì học sinh đọc sai quá nhiều, cả thầy và trò nh đánh vật với bài tập đọc nhạc dẫn đến tình trạng thầy chán dạy, trò chán học
Qua quá trình nhiều năm trực tiếp giảng dạy tự rút kinh nghiệm, tham khảo phơng pháp dạy hay của bạn bè đồng nghiệp cùng với việc nghiên cứu
Trang 7kỹ từng bài tập đọc nhạc để chọn phơng pháp thích hợp trớc khi dạy các tiết lên lớp của tôi đã thoải mái dễ dàng hơn Học sinh tiếp thu bài nhanh, giờ học nhẹ nhàng sinh động hơn trớc Đặc biệt kết quả qua các giờ dạy tập đọc nhạc
đợc nâng cao rõ rệt/ Các em đọc đợc thuần thục các tiết tấu: phân biệt rõ cách đọc về cao
độ các em giải quyết tơng đối dễ dàng các bài tập đọc nhạc trong sách giáo khoa Đặc biệt có những lớp các em đọc rất tốt, các quãng nửa cung mi -pha; xi-đô, các quãng nhảy xa nh: pha xi; rê son; la mi; mi đố Nhiều bài tập đọc nhạc thậm chí tôi không cần chép và hớng dẫn trên bảng Tôi chỉ cần cho các em luyện cao độ sau đó bắt nhị chỉ huy cho cả lớp học theo sách giáo khoa Các em tự giải quyết đợc bài rất nhanh theo phơng pháp của tôi hớng dẫn Những tiết học nh vậy thật tuyệt vời các em rất phấn chấn nhiều em xung phong đọc phát biểu để lấy điểm làm cho không khí lớp rất sôi nổi Từ kết quả nh vậy đã đem lại cho các em sự hứng thú say mê với môn tập
đọc nhạc nói riêng và môn âm nhạc nói chung Bản thân tôi cũng thấy gần gũi các em hơn và yêu nghề hơn
Việc học tốt trong chính khoá cũng giúp các em rất nhiều trong hoạt
động ngoại khoá Năm nào các tiết mục văn nghệ của trờng đi thi Huyện, thành phố cũng đạt giỏi 100% Trờng THCS Thiệu Khánh của tôi là một trong những trờng điển hình về phong trào văn hoá văn nghệ của Huyện Có đợc những kết quả nh trên tôi nghĩ rằng việc các em đợc học nhạc một cách qui
củ, có hệ thống cũng góp phần không nhỏ vào thành tích đó
V Phơng pháp và kinh nghiệm.
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi về phơng pháp giảng dạy môn tập đọc nhạc mà tôi đã áp dụng thành công với đối tợng học sinh của mình Tôi rất mong đợc góp ý, đợc trao đổi kinh nghiệm đối với các bạn đồng nghiệp để đa ra những phơng pháp tối u nhất giúp học sinh học nhạc đợc dễ dàng Làm sao để các em tiếp thu đợc cái hay cái đẹp, sự phong phú tinh tế của tác phẩm bằng sự liên tởng và chính t duy của các em thông qua các giờ học nhạc trên lớp Giúp các em thêm say mê học tập yêu trờng, yêu lớp Hoàn thành chức năng giáo dục thẩm mỹ của bộ môn nhạc, một môn không thể thiếu ở các cấp học trong nhà trờng phổ thông
Trang 8Đối tợng nghiên cứu Dành cho học sinh lớp 6 + 7 + 8 Các nhiệm vụ nghiên cứu.
Từ trớc đến nay có nhiều ngời cho rằng chỉ những học sinh có năng khiếu âm nhạc mới học đợc nhạc Chính nhận thức này đã làm cho học sinh thiếu tự tin vào khả năng của mình, làm hạn chế tính phổ cập và giáo dục của môn nghệ thuật nhân văn này Theo tôi bất kỳ một học sinh nào hát đợc đều
có khả năng đọc nhạc đợc Nhng khả năng này phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nghề của ngời thầy, phụ thuộc vào hệ thống phơng pháp và thủ pháp mà ngời thầy vận dụng, nó quyết định khả năng tập đọc nhạc nhanh hay chậm của học sinh Trên cơ sở nhận thức nh vậy trong thời gian 2 năm giảng dạy trực tiếp bộ môn Âm nhạc, một phân môn đợc coi là khó dạy và đã thu đợc những thành công nhất định Tôi xin đợc trình bày những kinh nghiệm đó ở đây
II Cơ sở phơng pháp luận và nghiên cứu
Âm nhạc là một trong những phơng tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ cho học sinh, tạo cơ sở việc hình thành nhân cách con ngời mới Việt Nam Việc dạy nhạc, dạy tập đọc nhạc đợc hình thành trên cơ sở lý luận và thực tiễn sau:
1 Tính t tởng.
Thông qua phân môn tập đọc nhạc rèn luyện cho các em tính kiên nhẫn, thói quen chuẩn xác trong mọi công việc Giúp các em hình thành tình yêu thiên nhiên đất nớc, con ngời Qua đó các em nhận thức đúng đắn ý tởng nhân sinh quan cách mạng và rộng hơn nữa là con đờng khoa học mà các em đang vơn tới Mỗi bài tập đọc nhạc giúp ta giáo dục các em về mặt gì? Theo chủ đề gì? Đó làm điều chúng ta phải làm
2 Tính nghệ thuật:
Tập đọc nhạc sẽ hình thành trong các em óc thẩm mỹ âm nhạc, hiểu đợc kết cấu chặt chẽ của âm nhạc Bài tập đọc nhạc phải có bố cục hoàn chỉnh, kết cấu vuông vắn, giai điệu hấp dẫn mợt mà hay vui tơi nhí nhảnh Điều đó sẽ khơi dậy trong các em khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, tình cảm đạo đức và niền tin vào cuộc sống
3 Tính khoa học:
Tập đọc nhạc tốt giúp các em đọc đợc chính xác một bài nhạc hoặc hát
đúng một bài hát Giáo viên hớng dẫn các em đọc từ bài đơn giản đến phức tạp Với mỗi bài tập đọc nhạc cần đặt những yêu cầu cụ thể để giải quyết tiết tấu hoặc cao độ Bài tập đọc nhạc phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
4 Tính dân tộc:
Trang 9Trong các bài tập đọc nhạc cho học sinh ta phải chú trọng nhiều đến các bài hát mang màu sắc dân gian khắc sâu cho các em những làn điệu dân ca, những câu hò, tiếng du, điệu lý Giáo dục các em lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hơng đất nớc và con ngời Việt Nam
Tóm lại giáo dục âm nhạc trong trờng phổ thông nh Xu-khôm-lin-xki
đã nói “ Không phải đào tạo nhạc sĩ mà trớc hết là giáo dục con ngời”
III Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
Muốn học tốt mô tập đọc nhạc, thực hành nhiều Thông qua thực hành
để đạt lý thuyết Phải phân bố thời gian lên lớp một cách hợp lý, tối tu để tạo
điều kiện cho tất cả học sinh đợc nghe nhìn và luyện tập nhiều Để tiết kiệm thời gian cần tận dụng triệt để sách giáo khoa, bảng phụ trong lớp Những nội dung cơ bản giáo viên có thể cho học sinh đọc và nhấn mạnh để ghi nhớ Với phân môn tập đọc nhạc không có sách sẽ ảnh hởng đến tiết dạy và học sinh sẽ mất nhiều thời gian ghi chép, không đảm bảo đủ thời gian tiết học
Giáo viên để tạo đợc sự hứng thú học tập cho học sinh trong trong từng tiết học, từng bài tập đọc nhạc, dẫn dắt các em vào thế giới của âm thanh Muốn vậy bài tập đọc nhạc phải có giai điệu hay, vừa với khả năng thì các em mới thực hành đợc
Tập đọc nhạc là sự giải mã đồng thời một loạt ký hiệu âm nhạc nh:
- Nhận dạng khuông nhạc nhờ tên dòng và khe, xác định tên nốt, tên khuông có khoá
- Đọc đúng tơng quan độ trầm bổng các nốt trên khuông theo giọng
điệu đã xác định
- Nhận dạng hình nốt để đọc đúng tơng quan thời gian ngân của các hình nốt đó
Thực hiện giải mã đồng thời một loạt ký hiệu này là một yêu cầu khó
đối với học sinh phổ thông Để giúp học sinh một cách dễ dàng tôi dã hớng dẫn các em thực hiện kỹ năng đọc từng loại ký hiệu trớc khi cho giải mã tổng hợp tức là tập đọc âm hoàn chỉnh cả bài Sau đây là kinh nghiệm để giải quyết từng loại ký hiệu đó
A Nhận dạng khuông nhạc và nắm chắc nguyên tắc sắp xếp các nốt trên khuông nhạc
- Giới thiệu không nhạc, tên dòng và khe Giáo viên dùng que chỉ nốt để học sinh nói tên dòng và khe với tốc độ từ chậm đến nhanh
- Giới thiệu nguyên tắc viết thứ tự các nốt trên khuông và rèn kỹ năng
“nói” “đọc” tên nốt trên khuông có khoá son theo que chỉ của giáo viên từ chậm đến nhanh
- Tập chuyển tiết tấu và chữ nốt trên khuông nhạc và tự vạch nhịp theo từng nhịp đã học Cách này giúp học sinh làm bài tập ở nhà để nhớ tên nốt nhạc trên khuông rất tốt, đồng thời luyện đợc kỹ năng viết nốt nhạc
Trang 10VD: Em hãy chuyển bài tiết tấu và chữ nốt dới đây lên khuông nhạc, tự vạch nhịp 2/4
B) Tập đọc giai điệu
Để hớng dẫn học sinh tốt phần độ tôi áp dụng các thủ pháp sau:
1 So đồ vần nhạc hoặc chữ nốt
sls - lsm smrs - mrmđ
mslđ’s - lsmsđ’
Thủ pháp này tôi thờng áp dụng đối với những lớp mới học nhạc hoặc
đọc nhạc yếu bởi vì với cách này các em chỉ cần luyện một kỹ năng đọc đúng
đợc tơng quan cao thấp giữa các âm Kinh nghiệm cho thấy thủ pháp này giúp cho các lớp yếu đọc đợc dễ dàng; đồng thời chữ nốt cũng là ký hiệu giúp các
em làm bài tập ở nhà (chuyển nốt lên khuông)
Đây là cách áp dụng nguyên tắc dùng cải biến rồi để học cái cha biết,
DI dần từ dễ đến khó
2 Luyện cao độ trên khuông bàn tay
Năm ngón bàn tay tợng trng cho năm dòng kẻ nhạc của một khuông giáo viên dùng thớc hoặc ngón trỏ của bàn tay kia chỉ vào đầu ngón hoặc kẽ tay cho học sinh tập đọc nhạc
VD:
Ngón đeo nhẫn : Son
Ngón giữa : Xi
Ngón trỏ : Rế
Ngói cái : Phá
Các kẽ tay là các nốt xem kẽ
Thủ pháp này tiết kiệm đợc nhiều thời gian ghi chép bảng Đồng thời áp dụng đợc nh một trò chơi âm nhạc Có thể giáo viên chỉ học sinh đọc hoặc học sinh chỉ giáo viên đọc hoặc gọi một em lên trớc lớp chỉ cho cả lớp đọc
Thực tế cho thấy cách học mà chơi này làm cho không khí lớp rất sôi nổi hào hứng
3 Luyện cao độ trên khuông nhạc:
Thủ pháp này đòi hỏi các em cùng một lúc phải thực hiện kỹ năng: Nhận biết nốt nhạc trên khuông và tập đọc nhạc đúng cao độ Vì vậy giáo viên phải chỉ chậm, que chỉ phát dứt khoát rõ ràng Cho các em đọc âm trung bình trớc, đọc kỹ các bậc ổn định trớc sau đó mới chuyển sang những
đ’
L
m S
r
đ