Gió trên trái đất ppt

Khỏi niệm và cỏc đặc trưng của giú 1.1 Khỏi niệm Giú là sự chuyển động của khụng khớ theo phương năm ngang so sỏnh tương đối với mặt đất.. Nguyên nhân sinh ra gió và phân loại gió 3.1 Ng

KHOA KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG VÀ TRÁI ĐẤT

GIÓ TRÊN TRÁI ĐẤT

Họ và tên: Nguyễn Thị Định

Lớp : CN Địa lý K5

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2010

LỜI MỞ ĐẦU

Tai biến thiên nhiên (TBTN) là: sự thay đổi đột ngột và mãnh liệt của tự nhiên do các nguyên nhân bất thưiờng và nó có ảnh hưởng ghê gớm tới điều kiên tự nhiên và môi trường trên Trái Đất Hàng năm trêm thế giới có hàng triệu người thiệt mạng, thiệt hại hảng tỉ USD vì thiên tai Gió là một lọai tài nguyên năng lượng

vô hạn, con người từ xa xưa đã biết sử dụng sức gió để phục vụ cho nhu cầu của mình như sử dụng cối xay gió để làm bột, hay lợi dụng sức gió để đi lại trên biển Tuy nhiên, gió cũng mang lại tai hoạ cho con người như những trận gió to từ ngoài biển vào đất liền mang theo mưa lớn ngoài việc cung cấp nước điều hoà khí hậu thì kem theo đó là bão tố, lũ lụt, và kéo theo nhiều tai biên khác như lốc, vòi rồng, trượt lở

NỘI DUNG

1 Khỏi niệm và cỏc đặc trưng của giú

1.1 Khỏi niệm

Giú là sự chuyển động của khụng khớ theo phương năm ngang so sỏnh tương đối với mặt đất Trong khớ quyển khụng khớ cú thể chuyển động đi lờn, đi xuống, chuyển động loạn lưu, chuyển động xoỏy, giật hoặc kết hợp nhiều dạng chuyển động, chẳng hạn như xoỏy thuận, kết hợp nhiều dạng chuyển động như với 1 xoỏy thuận nú đồng thời tham gia cả 3 dạng chuyển động như chuyển động xoỏy trũn từ ngoài vào trong, chuyển động tịnh tiến và chuyển động từ dưới thấp lờn cao Chỉ những dạng chuyển động theo phương nằm ngang mới đước gọi là giú

1.2 Cỏc đặc trưng của giú

a Hướng giú

Hướng giú là hướng chuyển động của dũng khụng khớ Hướng gió là hướng

từ đó gió thổi tới Người ta cú thể xỏc định hướng giú theo cỏc cỏch sau:

- Hoa giú

Theo cỏch này giú cú thể được xỏc định theo 16 hướng chớnh:

Người ta ký hiệu tờn gọi cỏc hướng giú theo chũ cỏi đầu của từ tiếng Anh hoặc từ tiếng Việt:

Hướng Đụng Bắc (NE)

Hướng Đụng Nam ( SE)

Hướng Tõy Bắc ( NW) Hướng Tõy Nam ( SW) Hướng Bắc Đụng Bắc ( NNE) Hướng Đụng Đụng Bắc ( ENE) Hướng Đụng Đụng Nam ( ESE) Hướng Nam Đụng Nam ( SSE)

Hương Nam Tây Nam ( SSW)

Hướng Tây Tây Nam ( WSW)

Hướng Tây Tây Bắc ( WNW) Hướng Bắc Tây Bắc (NNW)

- Biểu thị hướng gió bằng góc độ: Dùng vòng tròn chân trời để biểu diến hướng gió theo độ lớn của góc chia độ

- Xác định hướng gió theo địa danh: ví dụ gió Lào, gió đất, gió biển

b Tốc độ gió

Tốc độ gió là độ dài quãng đường mà khối không khí đi được trong một đơn

vị thời gian, Đơn vị đo tốc độ gió: m/s, km/h , hải lý/ giờ

1 hải lý = 1,852 km Trong thực tế, tốc độ gió thường được biểu thị bằng cấp gió theo thang độ Beaufort đưa ra:

Cấp

gió

Tên cấp

gió

Tốc độ gió Dấu hiệu nhận biết Độ cao

sóng biển

m/s hải lý/h Km/h

0 Lặng gió 0 - 0,2 < 1 < 1 Khói lên thẳng 0,1

1 Gần lặng

gió

0,3 - 1,5 1 - 3 1 - 5 Khói hơi bị lay

động

0,1

2 Gió rất

nhẹ

1,6 - 3,3 4 - 6 6 - 11 Cây rung nhẹ, lá

xào xạc

0,2 - 0,3

nhẹ

3,4 - 5,4 7 - 10 12 - 19 Cành cây rung, cờ

bay nhẹ

0,6 - 1,0

4 Gió nhẹ 5,5 - 7,9 11 - 16 20 - 28 Bụi và giấy bị thổi

bay

1,0 - 1,5

5 Gió vừa 8,0 - 10,7 17 - 21 29 - 38 Cây nhỏ đu đua 2,0 - 2,5

6 Gió hơi

mạnh

10,8 - 13,8 22 - 27 39 - 49 Mặt ao, hồ gợn

sóng

3,0 - 4,0

mạnh

13,9 - 17,1 28 - 33 50 - 61 Dây điện kêu vu

vu

4,0 - 5,5

8 Gió mạnh 17,2 - 20,7 34 - 40 62 - 74 Người không đi

ngược chiều được

5,5 - 7,5

9 Gió rất

mạnh

20,8 - 24,4 41 - 47 75 - 88 Mái ngói nhà cấp

4 bị lật

7,0 - 10,0

10 Gió bão 24,5 - 28,4 48 - 55 89 - 102 Rễ cây to bật lên 9,0 - 12,0

11 Gió bão

lớn

28,5 - 32,6 56 - 63 103 - 117 Sức phá mạnh, hư

hại nhà kiên cố

11,5-16,0

12 Gió bão

dữ

32,7 - 37,9 64 - 71 118 - 133 Đại cuồng phong 14,0 - 8,0

2 Khí áp và sự phân bố khí áp trên Trái Đất

2.1 Khí áp

Khí áp hay còn gọi là áp suất khí quyển là trọng lượng của cột không khí thảng đứng có tiết diện bằng 1 đơn vị diện tích và có chiều cao từ mực quan trắc đến giứoi hạn trên của khí quyển Càng lên cao, chiều cao cột không khí càng giảm thì áp suất khí quyển càng giảm

Đơn vị đo: mmHg, Pa, mb

Áp suất khí quyển trong điều kiện là 00C, ở vĩ độ 450 trên mực nứơc biển là

áp suất tiêu chuẩn

Đường nối liền các điểm có áp suất giống nhau sau khi đã quy cùng độ cao

so với mực biển thì gọi là các đường đẳng áp

+ Vùng các đường đẳng áp đóng kín với áp suất ở trung tâm thấp nhất gọi là vùng áp thấp hay xoáy thuận

+ Vùng các đường đẳng áp đóng kín với áp suất ở trung tâm cao nhất gọi là vùng áp cao hay xoáy nghịch

Trị số áp suất tiêu chuẩn bằng 760mmHg hay 1013 mb

2.2 Sự phân bố khí áp trên Trái Đất

- Các đai áp cao và áp thấp phân bố xen kẽ và đối xứng qua đai áp thấp xích đạo

+ Tại xích đạo có 1 vùng khí áp thấp bao quanh địa cầu đó là vành đai khí áp thấp xích đạo

+ Hai vành đai khí áp cao dọc theo vĩ tuyến 30 -350 bắc và nam bán cầu gọi

là 2 vành đai khí áp cao cận chí tuyến

+ Từ 2 vành đai khí áp cao cận chí tuyến đến vĩ độ 66033', khí áp giảm dần Giá trị khí áp cực tiểu ở khoảng vĩ tuyến 66033' bắc và nam bán cầu Vùng này hình thành 2 vùng khí áp thấp gọi là áp thấp ôn đới

+ Ở 2 địa cực hình thành 2 trung tâm khí áp cao gọi là áp cao địa cực

- Các đai áp không phân bố thành dải liên tục mà nó bị chia cắt bởi các lục địa và đại dương

3 Nguyên nhân sinh ra gió và phân loại gió

3.1 Nguyên nhân sinh ra gió

Nguyên nhân sinh ra gió là do sự phân bố của khí áp trên bề mặt Trái Đất không đồng đều tại các địa điểm khi có sự chuyển dịch khí áp theo phương nằm ngang thì không khí sẽ chuyển dịch từ nơi có khí áp cao đến nơi có khí áp thấp tạo thành gió Có thể tóm tắt sự hình thành gió theo sơ đồ sau:

Qua sơ đồ trên ta thấy, giữa 2 vùng địa lý nếu có sự chênh lệch nhiệt độ thì dẫn đến chênh lệch về khí áp và sinh ra gió

- Xét về mặt "toàn cầu" thì bức xạ của Mặt trời trên các vùng của Trái đất lá luôn luôn không cân bằng nhau: Mặt trời chỉ chiếu được một nửa Trái đất,thêm vào

đó vùng gần Xích đạo luôn nhận được bức xạ nhiều hơn 2 cực Sự chênh lệch về bức xạ này khiến nhiệt độ không khí của các vùng trên Trái đất khác nhau, tức áp suất của từng vùng khác nhau và tạo ra sự lưu chuyển không khí

- Sự khác nhau về nhiệt dung của đất và nước cũng là nguyên nhân gây ra sự chênh lệch về nhiệt độ, tức chênh lệch về áp suất này: Ban ngày nhiệt độ Mặt đất cao hơn Mặt nước nên thường có gió thổi từ biển hoặc sông (nếu đủ lớn) vào đất liền (nếu không chịu tác động từ sự lưu chuyển của một dòng gió khác có độ lớn hơn) Ngược lại vào ban đêm, Mặt đất nguội nhanh, có nhiệt độ thấp hơn nước biển, nên gió lại thổi ngược từ dất liền ra biển (những ghe thuyền nhỏ đánh bắt gần thường lợi dụng yếu tố này để ra khơi và về bến được nhanh chóng thuận tiện)

- Trục Trái đất nghiêng một góc so với quỷ đạo quay quanh Mặt trời cũng là yếu tố tạo thành các dòng không khí theo mùa

Sự bốc hơi của nước, nhất là trên mặt đại dương, và sự chuyển động đối lưu của không khí ở các vùng bị đốt nóng quá mạnh (chẳng hạn sa mạc) là một trong những yếu tố quan trọng góp phần tạo thêm năng lượng cho gió (nhưng không phải

là nguyên nhân) Đó là lý do tại sao bảo thường được hình thành trên mặt biển hoặc

sa mạc (sự trống trải, không có vật cản để giảm đi năng lượng của gió ở sa mạc hoặc trên biển cũng là một trong những nguyên nhân chính) Do ảnh hưởng của hiệu ứng Coriolis, được tạo thành do sự tự quay quanh trục của Trái Đất, nên sự lưu chuyển của không khí từ vùng áp cao vào vùng áp thấp không chuyển động thẳng

mà tạo thành các cơn gió xoáy có chiều quay là khác nhau ở vùng Bắc bán cầu và Nam bán cầu

3.2 Phân loại gió

a Gió thường xuyên:

Gió thường xuyên hay gió hành tinh là loại gió thổi thường xuyên quanh năm ở 1khu vực, hình thành những đai gió trên Trái Đất

- Gió tín phong: hay còn gọi là gió mậu dịch thổi từ 2 chí tuyến về xích đạo

- Gió tây ôn đới

- Gió đông địa cực

b Gió địa phương

Gió địa phương là loại gió chỉ có 1 địa phương và thường được gọi bằng tên địa phương như gió lào, gió đất, gió biển

c Gió mùa: là loại gió địa phương có hướng và tính chất gió thay đổi theo mùa

trong năm Gió mùa được hình thành từ sự chênh lệch khí áp giữa lục địa và đại dương, hoặc giữa 2 bán cầu có mùa trái ngược nhau Gió mùa ở Trung Phi, Đông

Phi , đảo Mađagatxca, bờ biển Nam Ả Rập, Bắc Úc và Đụng Braxin là giú mựa chuyển từ bờn này đường xớch đạo sang bờn kia đường xớch đạo của chõu Phi, chõu

Úc và chõu Nam Mỹ Giú mựa trờn Thỏi Bỡnh Dương cũng được hỡnh thành tương

tự, từ bờn này sang bờn kia đường xớch đạo và ngược lại Nhưng tiờu biểu nhất là giú mựa chõu Á hỡnh thành từ sự chờnh lệch nhiệt độ và khớ ỏp giưũa lục địa chõu

Á lớn nhất và đại dương Thỏi Bènh Dương rộng nhất, giữa chõu Á và chõu Úc cú 2 mựa trỏi ngược nhau, vỡ nằm ở 2 bỏn cầu khỏc nhau Phạm vi hoạt động của giú mựa chõu Á lại rất rộng lớn: kộo dài từ Đụng Bắc Á, Đụng Á, Đụng nam Á đến Nam Á, qua nhiều miền khớ hậu khỏc nhau từ gần bắc cực đến vĩ tuyến 400 N Giú mựa thổi rất mạnh và rất cao: giú mựa mựa hạ thổi đến độ cao 5000m, cũn giú mựa mựa đụng cũng thổi đến độ cao 2000m

4 Cỏc lực ảnh hưởng tới giú

4.1 Lực gradien khớ ỏp nằm ngang

Khi có sự chênh lệch khí áp theo chiều nằm ngang, không khí luôn chịu tác dụng của một lực vuông góc với các đường đẳng áp, hướng từ nơi có áp suất cao

đến nơi có áp suất thấp Lực này được gọi là là lực phát động gradient khí áp (G)

G = dP/ρ.dL trong đó : dP/dL là gradient khí áp nằm ngang

ρ là mật độ không khí

4.2 Lực Coriolit

Mọi vật chuyển động trên mặt đất đều có khuynh hướng lệch khỏi hướng chuyển động ban đầu của nó vì sự tự quay của qủa đất

Độ lớn: W = 2 ω v sin φ

Trong đó: ω = 0.000073 là tốc độ quay của trái đất tính bằng radian/giây

v- Tốc độ gió,

φ là vĩ độ địa phương

Ở BBC, phương vuông góc với véc tơ chuyển động, chiều lệch về bên phải so với véc tơ chuyển động

Ở nam bán cầu thì ngợc lại: Phương vuông góc với véc tơ chuyển động, chiều lệch về phía trái so với véc tơ chuyển động

Lực Cụriụlit chỉ ảnh hưởng đến hướng của dũng chuyển động chứ khụng ảnh hưởng đến tốc độ của dũng chuyển động đú Lực này bóo giờ cũng tỏc động theo phương thẳng gúc với hướng của dũng chuyển động

4.3 Lực ma sỏt

Khi chuyển động khối không khí luôn luôn chịu tác động của lực ma sát R Lực ma sát gây ra do ma sát bên trong và ma sát bên ngoài

Ma sỏt trong xuất hiện giữa cỏc lớp khụng khớ và cỏc phần tử khụng khớ chuyển động, vỡ cỏc lớp và cỏc phõn ftử khụng khớ thường cú vận tốc và cú hướng chuyển động khụng hoàn toàn như nhau

Ma sỏt ngoài xuất hiện khi khụng khớ chuyển động cọ sỏt, tiếp xỳc với mặt đệm như mặt đất, thảm thực vật, nhà cửa

4.4 Lực ly tõm

Khi khối không khí chuyển động theo đường cong thì bao giờ cũng xuất hiện lực li tâm

C = V2/R

Trong đó :V là tốc độ của chuyển động

R là bán kính của quỹ đạo chuyển động

5 Nguy cơ, thiệt hại do giú gõy ra

Cỏc loại giú thường xuyờn, quanh năm chỉ thổi theo 1 hướng nhất định, nờn

từ xa xưa cỏc nhà buụn đó lợi dụng những con giú này để đưa thuyến đến những vựng đất mới

Độ cao địa hỡnh nhất là cỏc dóy nỳi nằm ven biển, là điều kiện điều kiện thuận lợi làm nảy sinh cỏc ỏp thấp, ỏp cao bất thường ở đú Dóy Trường Sơn là 1 vớ

dụ từ thỏng 4 đến thỏng 9, cỏc đồng bằng ven biển Trung Bộ ở sườn đụng Trường Sơn vào mựa khụ núng, hỡnh thành ỏp thấp hỳt giú từ sườn tõy phớa Lào, Thỏi Lan sang Khi vượt nỳi, khụng khớ gặp lạnh lờn cao, trỳt mưa tầm tả bờn phớa Lào, nờn khi sang đến Việt Nam, khụng khớ khụ đổ xuống đồng bằng, càng xuống càng núng lờn, cú khi đến 400C, đú là giú Lào Khi ở vựng biển bắc Âu xuất hiện ỏp thấp bất thường, giú phơn khụ núng cũng được hỡnh thành tương tự khi khụng khớ từ Địa Trung Hải vượt qua dóy Anpơ đổ xuống cỏc thung lũng ở Thuỵ Sĩ, Áo và Đức, làm tan chảy băng trờn nỳi cao, gõy lũ lụt trờn cỏc con sụng, hoặc gõt ra trượt đất trờn cỏc vựng nỳi Vào mựa hố khi ở Địa Trung Hải xuất hiện ỏp thấp,giú từ hoang mạc Xahara vượt qua cỏc dóy nỳi Bắc Phi tạo thành cỏc ngọn giú núng khắc nghiệt Xiroco từ Xahara ra, giú Xiun núng bỏng đến cỏc nước Ả Rập, giú núng Habốp đến Xyri, giú núng Khanxin đến Ai Cập , giú hỏcmatan thổi đến vựng Tõy Phi Những loại giú núng này cuốn theo cỏt sa mạc lờn cao đến hàng trăm một, mự mịt cả bầu trời, lamg khụ hộo cỏ cõy và là 1 tỏc nhõn sa mạc hoỏ vựng Bắc Phi và trung cận đụng Ở Trung Quốc, giú từ sa mạc Gụ bi băng qua cao nguyờn hoàng thổ, luồn qua cỏc thung lũng nỳi, đem theo cỏt vàng đến thủ đụ Bắc Kinh Cơn cuồng phong vang là nỗi ỏm ảnh của người Bắc Kinh, được gọi là "tiếng kờu của quỷ", mỗi lần thổi qua cỏt đập lỏch cỏch vào thành xe, đất trời mự mịt khụng cũn thấy đường đi, phủ lớp bụi vàng dày khắp cỏc đường phố Người Bắc Kinh vớ von: " Mỗi khi cú giú vàng, Bắc Kinh biến thành cỏi gạt tàn thuốc ( đầy bụi) và nếu cú mưa xuống sẽ thành cỏi nghiờn mực ( đầy bựn)" Năm 1981, dự ỏn "Vạn lớ trường thành xanh", trồng cõy xanh chống cuồng phong vàng trờn cỏc nỳi trồng cỏ trờn 5 đụn cỏt lớn quanh bắc Kinh, huy động 1,5 triệu cụng nhõn/ năm, được thực hiện Lượng catys vàng rơi xuống Bắc Kinh đó từ 31 tấn/ km2 (1981) xuống cũn 18 tấn/ km2 (1993) trỏnh Bắc Kinh thoỏt khỏi thảm họa sa mạc húa như ở bắc Phi

Về mựa đụng, Địa Trung Hải là một biển ấm, hỳt giú từ cỏc vựng nỳi chõu

Âu băng giỏ làm phỏt sinh loại giú lạnh khủng khiếp thổi mạnh đến 100 km/h: Đú

là giú Mixtran trong thung lũng nỳi An Pơ và giú Tramong tan trong thung lũng nỳi Pirene ở Phỏp, giú Bụra ở í và Nam Tư, giú Crivet ở Rumani, cú thể trong vài giờ làm nhiệt độ khụng khớ giảm xuống 100C, thậm chớ đến 200C như giú Crivet thổi từ cỏc đồng cỏ đúng băng ở Ucraina ra

Ở Bắc Mỹ có gió nóng Sinuc, thổi từ dãy Thạch Sơn xuống vào mùa đông, được mệnh danh là "kẻ ngốn tuyết", có thể làm tăng nhiệt độ không khí chỉ trong vòng 2 phút từ -200C lên đến 70C, như đợt gió Sinuc thổi đến thành phố Xpiaphixo bang Đacota (Mỹ) tháng 1 năm 1943 Vì thế gió Sinuc có thể làm tan lớp băng tuyết ở những vùng gió đi qua trung bình 25mm/h Sự tăng đột ngột nhiệt độ không khí quá nhanh vào mùa đông có thể làm nổ tung cửa kính các nhà kho đòng kín

Về gió lạnh, có gió Xănta ở phía nam Cali thổi với tốc độ 120 km/h Ở bờ phí đông Bắc Mĩ có gió lạng Bliza thổi dữ dội và lạnh khủng khiếp đến Mỹ và Canada Gió Bliza rất tai hại vì thường xuất hiện cùng lúc với đợt không khí lạnh từ Bắc cực tràn xuống Đợt gió Bliza lịch sử của thế kỉ 20 ở Mỹ là đợt thổi vào tháng 3/ 1993 ảnh hưởng đến 26 bang ở phía đông nước Mỹ, làm đình trệ mọi tuyến đường bộ, đường sắt, đường hàng không,, làm chết 165 ngừơi, thiệt haịo vật chất hêtý sức nặng nề Năm 1994, lại một trận gió lạnh Bliza đổ đến phía bắc và phía đông nước Mỹ làm 80 người chết gấp 2 lần số người chết do động đất ở lốt angiơlơt cùng năm đó Ở Nam Mỹ, có gió lạnh Pampêrô từ dãy núi Andet thổi xuống đồng bằng Pampa của Achentina, trong 2 giờ có thể làm tụt nhiệt độ xuống trên 100C

Gió mùa:do thổi từ vùng Xibia lạnh lẽo trên lục địa châu Á ra từ tháng 11 đến tháng 4, gió mùa mùa đông thường khô và lạnh Còn gió mùa mùa hạ làm chuyển động khối không khí xíh đạo và khối không khí chí tuyến trên biển Thái Bình Dương âme ướt vào đất liền từ tháng 5 đên stháng 10 nên gió vừa mát mùa mang đên rất nhiều mưa Lượng mưa gió mùa mùa hạ đều rất lớn trên 1000mm vfa thường chiêếmtrên 75% lượng mưa cả năm, nên dễ gây lũ lớn trên các con sông Mùa hè thu cũng đồng thời là mùa mưa bão, nếu bão cúng đem mưa to đến thì lũ lụt là điều khó tránh khỏi trên các con sông lớn trong vùng Gió mùa tạo nên nhịp điệu canh tác và nhipọ điệu sinh hoạt cho dân cư trong vùng có gió mùa thổi nhưng

nó cũng dem nhiều taoi hoạ cho con người Con số người chết do lũ lụt ở Nêpan, Bănglađet, Ấn Độ , các nước Đông Nam Á và trung Quốc mỗi năm lên đên shàng ngàn ngươì có khi lên đến hằng trăm ngàn người

Ngoài ra gió còn đem đến các tai biến thiên nhiên khác như: gió lốc, lốc xoáy, tố

Trận lốc xoáy khủng khiếp nhất trong lịch sử nước Mỹ là trận lốc xoáy quét qua ba Bang - Missouri, Illinois, và Indiana - vào ngày 18 tháng Ba năm 1925, làm khoảng 700 người thiệt mạng

Tố là hiện tượng gió tăng tốc đột ngột, hướng cũng thay đổi bất chợt, nhiệt

độ không khí giảm mạnh, ẩm độ tăng nhanh thường kèm theo dông, mưa rào hoặc mưa đá

Ngày 2/4/2006,Tại Missouri, gió mạnh đã làm ít nhất 2 người thiệt mạng Tình trạng khẩn cấp đã được ban bố tại thành phố Caruthersville sau khi một cơn lốc xoáy gây thiệt hại nặng nề tại nơi này.Còn tại Illinois, một người đàn ông 54 tuổi thiệt mạng khi một kho hàng đổ sập xuống do gió mạnh Bão mạnh cũng đã