Đại cương về trao đổi chất ppsx

Chính vì thế mà ăng-ghen trong tác phẩm "Phép biện chứng tự nhiệm đã viết: "Sự sống là phương thức tồn tại của những thể protein với đặc điểm chủ yếu là quá trình trao đổi vật chất liên

Đại cương về

trao đổi chất

1 Khái niệm chung :

1.1 Định nghĩa về quá trình trao đổi vật chất

Mọi sinh vật đều tồn tại trong môi trường bao quanh nó Từ môi

trường này, có thể sinh vật sẽ thu nhận các nguyên liệu cần thiết để sinh trưởng và phát triển, đồng thời

thải ra môi trường những chất cặn

bã không cần thiết cho cơ thể

Quá trình thu và thải đó gọi là quá trình trao đổi vật chất giữa cơ thể sinh vật và ngoại cảnh

Quá trình trao đổi vật chất diễn ra không ngừng, từ lúc là một hợp tử đến lúc chết

Triết học Macxit đã lấy trao đổi vật chất làm quan điểm cơ bản để đánh giá sự sống Chính vì thế mà

ăng-ghen trong tác phẩm "Phép biện

chứng tự nhiệm đã viết: "Sự sống là phương thức tồn tại của những thể protein với đặc điểm chủ yếu là quá trình trao đổi vật chất liên tục với ngoại cảnh xung quanh Một khi

quá trình trao đổi đó ngừng thì sự sống cũng ngừng và điều này dẫn tới trạng thái tan rã của những thể protein"

Quá trình trao đổi vật chất ở thế

giới vô sinh:

Đây là quá trình dẫn tới trạng thái tan rã phân huỷ các vật thể vô cơ

Ví dụ: Đá bị phong hoá thành cát

Sắ bị oxy hóa ngoài không khí

thành gỉ sắt : Fe + O2 → Fe2O3

Cây lá bị mục nát

- Quá trình trao đổi vật chất ở cơ

thể sống:

Trái lại với quá trình trao đổi chất ở thế giới vô sinh, quá trình trao đổi

chất ở thế giới sinh vật là làm nền móng cho sự duy trì phát triển

giống loài Đấy là một quá trình

phức tạp, một quá trình có chọn lọc

và cải biên các yếu tố ngoại cảnh

Sự trao đổi vật chất ở cơ thể sống bao gồm hai quá trình: đồng hoá và

dị hoá Đó là 2 quá trình mâu thuẫn nhau nhưng lại thống nhất với

nhau

1.1.1 Quá trình đồng hoá

(assimalative process)

Sự đồng hoá là sự cải biến các chất

đã hấp thu và sự sử dụng các chất

đó để tổng hợp nên các cấu trúc của

tế bào và các nguyên liệu dự trữ

Ở đây cơ thể sinh vật lấy các chất protein, lipid, glucid từ môi trường bên ngoài

(có tính đặc hiệu riêng của từng

loài) qua quá trình tiêu hoá biến

thành các phân tử đơn giản dễ hấp thu như acid amin, acid béo, các

đường o se (không có tính đặc

hiệu) Các đơn phân tử này sẽ được hấp thu và đem tới mô bào tổng

hợp thành các chất protein, lipid, glucid đặc hiệu riêng cho từng cơ thể

Quá trình đó diễn ra như sau:

1.1.2 Quá trình dị hoá

(Elimination)

Đó là quá trình phân giải các chất

đã có sẵn hoặc đưa vào từ thức ăn như protein, lipid, glucid thành những chất đơn giản dần về cấu

trúc, nghèo dần về dự trữ năng

lượng tự do và cuối cùng thành

những chất phế phẩm, những chất cặn bã không cần thiết cho cơ thể

và bị thải ra bên ngoài theo con

đường nước tiểu, phân, mồ hôi hay hơi thở

Như vậy, đồng hóa và dị hoá là hai quá trình tiến hành ngay trong nội

bộ cơ thể, nó là mối mâu thuẫn

thống nhất của sự trao đổi vật chất Hai quá trình đó tiến hành song

song, trái ngược nhau nhưng hỗ trợ lẫn nhau Thật vậy, quá trình đồng hoá tao ra một thành phần của cơ thể trong đó có những enzym xúc tác Có những enzym này thì những phản ứng phân giải của quá trình dị hoá mới tiến hành được, nhưng mọi phản ứng tổng hợp ở cơ thể đều cần đến năng lượng, mà số năng lượng này chỉ có thể do quá trình dị hoá cung cấp Mối mâu thuẫn thống

nhất giữa đồng hoá và dị hoá chính

là động cơ thúc đẩy sự phát triển

mọi sinh vật

Ở động vật non, mô bào phát triển mạnh, ta thấy quá trình đồng hoá

chiếm ưu thế và ngược lại

Ở gia súc cũng như ở người sự trao đổi vật chất gồm 3 giai đoạn:

- Giai đoạn thứ nhất (tiêu hoá):

Phân giải thức ăn ở đường hoá đến các chất có thể hấp thu được: acid amin, đường, acid béo

- Giai đoạn thứ hai (hấp thu): Bước chuyển hoá trung gian

- Giai đoạn thứ ba: Tổng hợp và bài tiết cặn bã

2 Nội đung của quá trình trao

đổi vật chất

Nội dung của quá trình trao đổi vật chất là thay cũ đổi mới Để hiểu

được nội dung này ta xét 2 vấn đề: Vấn đề tạo hình

- Vấn đề năng lượng

2.1 Vấn đề tạo hình

Tạo hình là quá trình tổng hợp nên các chất có hoạt tính sinh học cao

và các chất để xây dựng mô bào Quan trọng nhất là tổng hợp nên hệ thống protein - enzym Quá trình tổng hợp protein qua nhiều giai

đoạn phức tạp và mang tính chất

đặc trưng rõ rệt cho từng sinh vật

2.2 Vấn đề năng lượng

Tất cả các hoạt động sống của cơ thể cần năng lượng Năng lượng

sinh vật có nhiều dạng khác nhau:

- Cơ năng của các hoạt động bắp thịt

- Hoá năng của các phản ứng tổng hợp và phân giải

- Điện năng của các hoạt động thần linh

- Năng lượng thẩm thấu của các

quá trình hấp thu và bài tiết

Nguồn năng lượng của sự sống

được lấy từ ánh sáng mặt trời nhờ diệp lục của cây xanh (quá trình

quang hợp)

Ở trong cơ thể, thông qua các quá trình oxy hoá các chất hữu cơ:

protein, lipid, glucid năng lượng được giải phóng và chúng được

tích luỹ vào các chất mang năng

lượng Chất mang năng lượng quan trọng nhất và phổ biến nhất là ATP

(Adenosin triphosphat) Ngoài ra còn có một số chất mang năng

lượng khác như Creatin Phosphat (CP), Arginin-phosphat (ở một số loài nhuyễn thể)

Năng lượng được dự trữ trong

những mạch cao năng lượng,

những mạch đó dễ dàng đứt ra để giải phóng năng lượng cung cấp cho hoạt động sống

Để nhận xét về cường độ trao đổi vật chất của cơ thể động vật và

năng lượng giải phóng ra, người ta thường đo nhiệt lượng của cơ thể toả ra trong một quãng thời gian Dụng cụ đo là buồng nhiệt kế

Ngoài ra còn có cách đo gián tiếp lượng oxy thu vào và lượng CO2

thải ra trong một quãng thời gian