- Giá trị nghệ thuật: Tình huống truyện khiến diễn biến phát triển dễ dàng và làm nổi bật đợc những cảnh đời, những thân phận đồng thời nổi bật chủ đề t tởng tác phẩm.. - Biết cách làm b
Trang 1vợ nhặt
61,62 -A Mục tiờu cần đạt:
- Hiểu được tỡnh cảm thờ thảm của người nụng dõn nước ta trong nạn đúi khủng khiếp năm 1945 do thực dõn Phỏp và phỏt xớt Nhật gõy ra Hiểu được niềm khỏt khao hạnh phỳc gia đỡnh, niềm tin bất diệt vào cuộc sống và tỡnh thương yờu đựm bọc lẫn nhau giữa những con người lao động ngốo khổ ngay trờn bờ vực thẳm của cỏi chết Nắm được những nột đặc sắc về nghệ thuật của thiờn truyện: sỏng tạo tỡnh huống, gợi khụng khớ, miờu tả tõm lớ, dựng đối thoại.
B Phương tiện thực hiện:
- Thiết kế bài giảng, SGK, SGV, …
C Tiến trỡnh bài dạy: 1 Ổn định, kiểm tra sĩ số lớp.
2 Kiểm tra bài cũ
3 Vào bài mới
Hoạt động1: Tìm hiểu chung
HS đọc phần Tiểu dẫn (SGK)
và nêu những nét chính về:
* Nhà văn Kim Lân
* Xuất xứ truyện ngắn Vợ nhặt
HS dựa vào phần Tiểu dẫn và
những hiểu biết của bản thân để
trình bày
(GV giảng thêm để HS hiểu
thêm về bối cảnh xã hội Việt
Nam năm 1945.)
=> Bối cảnh xã hội của truyện.
Phát xít Nhật bắt nhân dân ta
nhổ lúa trồng đay nên tháng 3
năm 1945, nạn đói khủng khiếp
đã diễn ra Chỉ trong vòng vài
tháng, từ Quảng Trị đến Bắc Kì,
hơn hai triệu đồng bào ta chết
đói.
I Tìm hiểu chung
1 Kim Lân (1920- 2007) Tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài.
Quê quán: làng Phù Lu, xã Tân Hồng, huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh Kim Lân chỉ học hết tiểu học nhng ông đã nỗ lực hết mình để trở thành một nhà văn.
Năm 2001 ông đợc tặng Giải thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
Tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng (1955), Con chó xấu xí
(1962),
Kim Lân là cây bút truyện ngắn Thế giới nghệ thuật của
ông thờng là khung cảnh nông thôn, hình tợng ngời nông dân.
Đặc biệt ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời sống thôn quê Kim Lân là nhà văn một lòng một dạ đi về với
"đất", với "ngời", với "thuần hậu nguyên thủy" của cuộc sống nông thôn.
2 Xuất xứ:
Vợ nhặt là truyện ngắn xuất sắc in trong tập truyện “Con
chó xấu xí” (1962)
Hoạt động 2: Tổ chức
đọc-hiểu văn bản
HS đọc và tóm tắt tác phẩm
II
nội dung chính
1 Đọc- tóm tắt.
Đọc và tóm tắt diễn biến cốt truyện với những chi tiết chính
GV: Dựa vào nội dung
truyện em hãy giải thích nhan
đề Vợ nhặt ?
GV gợi ý HS thảo luận và
trình bày
GV nhận xét và nhấn mạnh
một số ý cơ bản
2 Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề Vợ nhặt.
+ Nhan đề Vợ nhặt thâu tóm giá trị nội dung t tởng tác
phẩm "Nhặt" đi với những thứ không ra gì Thân phận con ngời bị rẻ rúng nh cái rơm, cái rác, có thể "nhặt" ở bất kì đâu, bất kì lúc nào Ngời ta hỏi vợ, cới vợ, còn ở đây Tràng "nhặt"
vợ Đó tực chất là sự khốn cùng của hoàn cảnh.
+ Nhng "vợ" lại là sự trân trọng Ngời vợ có vị trí trung tâm xây dựng tổ ấm Trong tác phẩm, gia đình Tràng từ khi có
ng-ời vợ nhặt, mọi ngng-ời trở nên gắn bó, quây quần, chăm lo, thu vén cho tổ ấm của mình.
+ Nh vậy, nhan đề Vợ nhặt vừa thể hiện thảm cảnh của ngời
dân trong nạn đói 1945 vừa bộc lộ sự cu mang, đùm bọc và khát vọng, sức mạnh hớng tới cuộc sống, tổ ấm, niềm tin của con ngời trong cảnh khốn cùng.
GV: Nhà văn đã xây dựng
tình huống truyện nh thế nào?
Tình huống đó có những ý
nghĩa gì?
HS thảo luận và trình bày, bổ
sung GV gợi ý, nhận xét và
3 Tìm hiểu tình huống truyện.
+ Tràng là một nhân vật có ngoại hình xấu Đã thế còn dở ngời Lời ăn tiếng nói của Tràng cũng cộc cằn, thô kệch nh chính ngoại hình của anh ta Gia cảnh của Tràng cũng rất ái ngại Nguy cơ "ế vợ" đã rõ Đã vậy lại gặp năm đói khủng khiếp, cái chết luôn luôn đeo bám Trong lúc không một ai (kể cả Tràng) nghĩ đến chuyện vợ con của anh ta thì đột nhiên
Trang 2nhấn mạnh những ý cơ bản.
GVH: Giá trị hiện thực?
GVH: Giá trị nhân đạo ?
GVH: Giá trị nghệ thuật?
Tràng có vợ Trong hoàn cảnh đó, Tràng "nhặt" đợc vợ là nhặt thêm một miệng ăn cũng đồng thời là nhặt thêm tai họa cho mình, đẩy mình đến gần hơn với cái chết Vì vậy, việc Tràng có
vợ là một nghịch cảnh éo le, vui buồn lẫn lộn, cời ra nớc mắt + Dân xóm ngụ c ngạc nhiên, cùng bàn tán, phán đoán rồi
cùng nghĩ: "biết có nuôi nổi nhau sống qua đợc cái thì này không?", cùng nín lặng.
+ Bà cụ Tứ, mẹ Tràng lại càng ngạc nhiên hơn Bà lão chẳng hiểu gì, rồi "cúi đầu nín lặng" với nỗi lo riêng mà rất chung:
"Biết chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua đợc cơn đói khát này không?"
+ Bản thân Tràng cũng bất ngờ với chính hạnh phúc của mình:
"Nhìn thị ngồi ngay giữa nhà đến bây giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ" Thậm chí sáng hôm sau Tràng vẫn cha hết bàng hoàng.
+ Tình huống truyện mà Kim Lân xây dựng vừa bất ngờ lại vừa hợp lí Qua đó, tác phẩm thể hiện rõ giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và giá trị nghệ thuật.
- Giá trị hiện thực: Tố cáo tội ác thực dân, phát xít qua bức tranh xám xịt về thảm cảnh chết đói
Nhặt vợ là cái khốn cùng của cuộc sống Cái đói quay quắt dồn đuổi đến mức ngời đàn bà chủ động gợi ý đòi ăn Chỉ vì
đói quá mà ngời đàn bà tội nghiệp này ăn luôn và "ăn liền một chặp 4 bát bánh đúc" Chỉ cần vài lời nửa đùa nửa thật thị đã chấp nhận theo không Tràng Giá trị con ngời bị phủ nhận khi chỉ vì cùng đờng đói khát mà phải trở nên trơ trẽn, liều lĩnh, bất chấp cả e thẹn Cái đói đã bóp méo cả nhân cách con ngời
- Giá trị nhân đạo: Tình nhân ái, cu mang đùm bọc nhau, khát vọng hớng tới sự sống và hạnh phúc.
Điều mà Kim Lân muốn nói là: trong bối cảnh bi thảm, giá trị nhân bản không mất đi, con ngời vẫn cứ muốn đợc là con ngời, muốn đợc nên ngời và muốn cuộc đời thừa nhận họ nh những con ngời Tràng lấy vợ là để tiếp tục sự sống, để sinh con đẻ cái, để hớng đến tơng lai Ngời đàn bà đi theo Tràng cũng để chạy trốn cái đói, cái chết để hớng đến sự sống Bà cụ
Tứ, một bà lão nhng lại luôn nói đến chuyện tơng lai, chuyện sung sớng về sau, nhen lên niềm hi vọng cho dâu con Đó chính
là sức sống bất diệt của Vợ nhặt Đặc biệt tình ngời, lòng nhân
ái, sự cu mang đùm bọc của những con ngời nghèo đói là sức mạnh để họ vợt lên cái chết
- Giá trị nghệ thuật: Tình huống truyện khiến diễn biến phát triển dễ dàng và làm nổi bật đợc những cảnh đời, những thân phận đồng thời nổi bật chủ đề t tởng tác phẩm.
GV: Cảm nhận của em về
diễn biến tâm trạng của nhân
vật Tràng?
(lúc quyết định để ngời đàn
bà theo về, trên đờng về xóm
ngụ c, buổi sáng đầu tiên có vợ)
HS: Thảo luận nhóm và trả lời
4 Tìm hiểu về diễn biến tâm trạng các nhân vật.
a) Nhân vật Tràng:
+ Tràng là nhân vật có bề ngoài thô, xấu, thân phận lại nghèo hèn, mắc tật hay vừa đi vừa nói một mình,…
+ Tràng "nhặt" đợc vợ trong hoàn cảnh đói khát "Chậc, kệ", cái tặc lỡi của Tràng không phải là sự liều lĩnh mà là một
sự cu mang, một tấm lòng nhân hậu không thể chối từ Quyết
định có vẻ giản đơn nhng chứa đựng nhiều tình thơng của con ngời trong cảnh khốn cùng
+ Tất cả biến đổi từ giây phút ấy Trên đờng về xóm ngụ c, Tràng không cúi xuống lầm lũi nh mọi ngày mà "phởn phơ",
"vênh vênh ra điều" Trong phút chốc, Tràng quên tất cả tăm tối, "chỉ còn tình nghĩa với ngời đàn bà đi bên" và cảm giác
êm dịu của một anh Tràng lần đầu tiên đi cạnh cô vợ mới + Buổi sáng đầu tiên có vợ, Tràng biến đổi hẳn: "Hắn thấy bây giờ hắn mới nên ngời" Tràng thấy trách nhiệm và biết
Trang 3gắn bó với tổ ấm của mình.
GV: Cảm nhận của em về
ngời vợ nhặt ?
(t thế, bớc đi, tiếng nói, tâm
trạng,…)
b) Ngời vợ nhặt:
+ Thị theo Tràng trớc hết là vì miếng ăn (chạy trốn cái đói) + Nhng trên đờng theo Tràng về, cái vẻ "cong cớn" biến mất, chỉ còn ngời phụ nữ xấu hổ, ngợng ngừng và cũng đầy nữ tính (đi sau Tràng ba bốn bớc, cái nón rách che nghiêng, ngồi mớm ở mép giờng,…) Tâm trạng lo âu, băn khoăn, hồi hộp khi bớc chân về "làm dâu ngà ngời"
+ Buổi sớm mai, chị ta dậy sớm, quét tớc, dọn dẹp Đó là hình ảnh của một ngời vợ biết lo toan, thu vén cho cuộc sống gia đình, hình ảnh của một ngời "vợ hiền dâu thảo"
Ngời phụ nữ xuất hiện không tên, không tuổi, không quê
nh "rơi" vào giữa thiên truyện để Tràng "nhặt" làm vợ Từ chỗ nhân cách bị bóp méo vì cái đói, thiên chức, bổn phận làm
vợ, làm dâu đợc đánh thức khi ngời phụ nữ này quyết định gắn sinh mạng mình với Tràng Chính chị cũng đã làm cho niềm hi vọng của mọi ngời trỗi dậy khi kể chuyện ở Bắc Giang, Thái Nguyên ngời ta đi phá kho thóc Nhật
GV: Cảm nhận của em về
diễn biến tâm trạng nhân vật
bà cụ Tứ- mẹ Tràng?
(lúc mới về, buổi sớm mai,
bữa cơm đầu tiên)
c) Bà cụ Tứ:
+ Tâm trạng bà cụ Tứ: mừng, vui, xót, tủi, "vừa ai oán vừa xót thơng cho số kiếp đứa con mình" Đối với ngời đàn bà thì
"lòng bà đầy xót thơng" Nén vào lòng tất cả, bà dang tay đón ngời đàn bà xa lạ làm con dâu mình: "ừ, thôi thì các con phải duyên, phải số với nhau, u cũng mừng lòng"
+ Bữa cơm đầu tiên đón nàng dâu mới, bà cụ Tứ đã nhen nhóm cho các con niềm tin, niềm hi vọng: "tao tính khi nào
có tiền mua lấy con gà về nuôi, chả mấy mà có đàn gà cho xem"
-> Bà cụ Tứ là hiện thân của nỗi khổ con ngời Ngời mẹ ấy
đã nhìn cuộc hôn nhân éo le của con thông qua toàn bộ nỗi
đau khổ của cuộc đời bà Bà lo lắng trớc thực tế quá nghiệt ngã Bà mừng một nỗi mừng sâu xa Từ ngạc nhiên đến xót thơng nhng trên hết vẫn là tình yêu thơng Cũng chính bà cụ
là ngời nói nhiều nhất về tơng lai, một tơng lai rất cụ thể thiết thực với những gà, lợn, ruộng, vờn,… một tơng lai khiến các con tin tởng bởi nó không quá xa vời Kim Lân đã khám phá
ra một nét độc đáo khi để cho một bà cụ cập kề miệng lỗ nói nhiều với đôi trẻ về ngày mai
GV: Em hãy nhận xét về
nghệ thuật viết truyện của Kim
Lân?
(Cách kể chuyện, cách dựng
cảnh, đối thoại, nghệ thuật miêu
tả tâm lí ngân vật, ngôn ngữ,…)
HS thảo luận và trả lời
5 Đặc sắc nghệ thuật.
+ Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn
+ Dựng cảnh chân thật, gây ấn tợng: cảnh chết đói, cảnh bữa cơm ngày đói,…
+ Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế nhng bộc lộ tự nhiên, chân thật
+ Ngôn ngữ nông thôn nhuần nhị, tự nhiên
Hoạt động 3: Tổ chức tổng kết III Tổng kết
GV yêu cầu HS: Hãy khái quát
lại bài học và tổng kết trên hai
mặt: nội dung và hình thức
GV gợi ý HS suy nghĩ, xem lại
toàn bài và phát biểu tổng kết
+ Vợ nhặt tạo đợc một tình huống truyện độc đáo, cách kể
chuyện hấp dẫn, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đối thoại sinh
động
+ Truyện thể hiện đợc thảm cảnh của nhân dân ta trong nạn
đói năm 1945 Đặc biệt thể hiện đợc tấm lòng nhân ái, sức sống kì diệu của con ngời ngay bên bờ vực thẳm của cái chết vẫn hớng về sự sống và khát khao tổ ấm gia đình
3 Củng cố - Dặn dũ: Đọc lại tỏc phẩm Soạn bài: Nghị luận một tp, đoạn trớch văn xuụi.
4 Rỳt kinh nghiệm - Bổ sung:……….
Trang 4nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
63 -A Mục tiờu cần đạt:
- Có kĩ năng vận dụng các thao tác phân tích , bình luận, chứng minh, so sánh để làm văn
nghị luận văn học.
- Biết cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm một trích đoạn văn xuôi
B Phương tiện thực hiện:
- Thiết kế bài giảng, SGK, SGV, …
C Tiến trỡnh bài dạy:
1 Kiểm tra bài cũ:
2 Bài mới:
Hoạt động 1: Tìm hiểu cách
viết bài văn nghị luận về một
tác phẩm, đoạn trích văn xuôi
GV tổ chức cho HS thực hiện
các yêu cầu (SGK)
Đề 1: Phân tích truyện ngắn
Tinh thần thể dục của Nguyễn
Công Hoan
GV nêu yêu cầu và gợi ý, hớng
dẫn
HS thảo luận về nội dung vấn
đề nghị luận, nêu đợc dàn ý đại
cơng
I Cách viết bài văn nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi
1 Gợi ý các bớc làm đề 1
a) Tìm hiểu đề, định hớng bài viết:
+ Phân tích truyện ngắn Tinh thần thể dục của Nguyễn
Công Hoan tức là phân tích nghệ thuật đặc sắc làm nổi bật nội dung của truyện
+ Cách dựng truyện đặc biệt: sau tờ trát của quan trên là các cảnh bắt bớ
+ Đặc sắc kết cấu của truyện là sự giống nhau và khác nhau của các sự việc trong truyện
+ Mâu thuẫn trào phúng cơ bản: tinh thần thể dục và cuộc sống khốn khổ, đói rách của nhân dân
Qua việc nhận thức đề và lập
ý cho đề trên, GV yêu cầu HS
rút ra kết lận về cách làm nghị
luận một tác phẩm văn học
HS thảo luận và phát biểu
b) Cách làm nghị luận một tác phẩm văn học + Đọc, tìm hiểu, khám phá nội dung, nghệ thuật của tác phẩm
+ Đánh giá đợc giá trị của tác phẩm
GV tổ chức cho HS nhận xét
về nghệ thuật sử dụng ngôn từ
trong Chữ ngời tử tù của
Nguyễn Tuân (có so sánh với
chơng Hạnh phúc một tang
gia-Trích Số đỏ của Vũ Trọng
Phụng)
GV nêu yêu cầu và gợi ý
HS thảo luận và trình bày
2 Gợi ý các bớc làm đề 2
Tìm hiểu đề, định hớng bài viết:
+ Đề yêu cầu nghị luận về một kía cạnh của tác phẩm: nghệ thuật sử dụng ngôn từ
+ Các ý cần có:
- Giới thiệu truyện ngắn Chữ ngời tử tù, nội dung và đặc
sắc nghệ thuật, chủ đề t tởng của truyện
- Tài năng nghệ thuật trong việc sử dụng ngôn ngữ để dựng lại một vẻ đẹp xa- một con ngời tài hoa, khí phách, thiên lơng nên ngôn ngữ trang trọng (dẫn chứng ngôn ngữ Nguyễn Tuân khi khắc họa hình tợng Huấn Cao, đoạn ông Huấn Cao khuyên quản ngục)
- So sánh với ngôn ngữ trào phúng của Vũ Trọng Phụng trong Hạnh phúc của một tang gia để làm nổi bật ngôn ngữ
Nguyễn Tuân
Qua việc nhận thức đề và lập
ý cho đề trên, GV yêu cầu HS
rút ra kết lận về cách làm nghị
luận một tác phẩm văn học
HS thảo luận và phát biểu
b) Cách làm nghị luận một khía cạnh của tác phẩm văn học + Cần đọc kĩ và nhận thức đợc kía cạnh mà đề yêu cầu + Tìm và phân tích những chi tiết phù hợp với khía cạnh
mà đề yâu cầu
Từ hai bài tập trên, GV tổ
chức cho HS rút ra cách làm bài
văn nghị luận về một tác phẩm,
một đoạn trích văn xuôi
3 Cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm, một
đoạn trích văn xuôi
+ Có đề nêu yêu cầu cụ thể, bài làm cần tập trung đáp ứng các yêu cầu đó
+ Có đề để HS tự chọn nội dung viết Cần phải khảo sát và
Trang 5HS phát biểu GV nhận xét,
nhấn mạnh những ý cơ bản nhận xét toàn truyện Sau đó chọn ra 2, 3 điểm nổi bật nhất,sắp xếp theo thứ tự hợp lí để trình bày Các phần khác nói lớt
qua Nh thế bài làm sẽ nổi bật trọng tâm, không lan man, vụn vặt
Hoạt động 2: Luyện tập II Luyện tập
Đề: Đòn châm biếm, đả kích
trong truyện ngắn Vi hành của
Nguyễn ái Quốc
- GV gợi ý, hớng dẫn
- HS tham khảo các bài tập
trong phần trên và tiến hàng
tuần tự theo các bớc
1 Nhận thức đề
Yêu cầu nghị luận một khía cạnh của tác phẩm: đòn châm biếm, đả kích trong truyện ngắn Vi hành của Nguyễn ái
Quốc
2 Các ý cần có:
+ Sáng tạo tình huống: nhầm lẫn
+ Tác dụng của tình huống: miêu tả chân dung Khải Định không cần y xuất hiện, từ đó mà làm rõ thực chất những ngày trên đất Pháp của vị vua An Nam này đồng thời tố cáo cái gọi
là "văn minh", "khai hóa" của thực dân Pháp
3 Củng cố - Dặn dũ: Soạn bài Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành
4 Rỳt kinh nghiệm - Bổ sung:……….