PP tổ chức các tiết thực hành môn Công nghệ

Thiết bị chưa đủ đảm bảo cho việc thực hiện bài thực hành cho nhiều học sinh tham gia, các dụng cụ thiết bị cũng như vật liệu để thực hành còn thiếu nhiều chủng loại, đặc biệt các thiết

Tên đề tài: PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC CÁC TIẾT DẠY THỰC HÀNH

MÔN CÔNG NGHỆ BẬC THCS.

I Đặt vấn đề.

Môn Công nghệ là môn học mang nhiều tính kĩ thuật, thực tiễn gần gũi với đời sống Vì vậy việc học tập phải kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết với thực hành Việc dạy học môn Công nghệ phải kết hợp tốt hai phương pháp trên , một mặt giúp học sinh cũng cố kiến thức, mặt khác để hình thành kĩ năng và tư duy công nghệ, tập cho các em biết vận dụng kiến thức vào thực tế, qua đó gây thêm sự hứng thú và lòng say mê học tập

Môn Công nghệ trong chương trình THCS được chia thành hai phần đó là Công nghệ I ( các lớp 6, 7, 8 ) và công nghệ 2 ( các môđul lớp 9) Mỗi phần thời lượng phân phối cho các tiết lí thuyết và thực hành lại khác nhau Công nghệ I khoảng 70% lí thuyết , 30% thực hành ; Công nghệ II khoảng 70% thực hành, 30% lí thuyết Bên cạnh đó mục đích yêu cầu các tiết thực hành đối với phần Công nghệ I và Công nghệ II cũng khác nhau Với thời lượng các tiết thực hành như trên xét về điều kiện cơ sở vật chất của trường THCS Hướng Hiệp nói riêng, các trường THCS ở trên địa bàn nói chung còn nhiều hạn chế Trường chưa có phòng học bộ môn, giáo viên phụ trách thiết bị hầu hết là kiêm nhiệm, giáo viên dạy môn Công nghệ đôi lúc không đúng chuyên môn Vì vậy việc tổ chức tốt các tiết dạy thực hành đối với môn Công nghệ là rất khó khăn Đối với điêù kiện như trên làm thế nào để tổ chức tốt các tiết dạy thực hành môn Công nghệ ? Với những lí do nêu trên nội dung mà tôi trình bày trong đề tài này sẽ góp phần giải quyết một số các vấn đề sau :

- Giáo viên tổ chức các giờ dạy thực hành có hiệu quả

- Tạo thói quen tác phong làm việc theo quy trình cho học sinh

- Các tiết dạy thực hành đạt được mục đích , yêu cầu của bài học

- Học sinh có kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tế

- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác của học sinh trong học tập

- Hình thành kĩ năng tác phong làm việc có khoa học cho học sinh

- Rèn luyện kĩ năng thực hành, nâng cao tư duy công nghệ tinh thần thói quen làm việc có khoa học , đảm bảo an toàn trong quá trình lao động

II Cơ sở lí luận:

- Căn cứ vào khung PPCT môn Công nghệ THCS của Bộ GD & ĐT

- Căn cứ vào mục tiêu của các bài thực hành môn Công nghệ trong chương trình THCS

- Căn cứ vào kết quả học tập của học sinh ( được khảo sát qua nhiều năm học)

- Dựa trên thực tế giảng dạy môn Công nghệ 8, 9 ở trường THCS Hướng Hiệp qua nhiều năm học

- Căn cứ vào tình hình thực tiễn của nhà trường( Phòng học bộ môn, thiết bị dạy học, đối tượng học sinh, giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn) Có thể nêu

ra một số vấn đề sau:

+ Môn học Công nghệ lại là môn học khô cứng mang tính hướng nghiệp, việc lôi cuốn học sinh yêu thích môn học là rất khó khăn.Tâm

lí các em học sinh chưa thực sự yêu thích môn học, điều này đã được kiểm nghiệm qua nhiều năm học

+ Về đối tượng học sinh: Các em học sinh vùng khó khăn đa phần đều là con em dân tộc thiểu số; Gia đình làm nghề nông nghiệp hoặc lâm nghiệp, điều kiện gia đình hết sức khó khăn, tiện nghi sinh hoạt chưa có, tập quán và thói quen sinh hoạt lại theo phong tục của địa phương Việc hướng các em yêu thích nghề nghiệp mang tính Công nghiệp như môn Công nghệ 6, 8, 9 ( lớp 9 là môđun: Lắp đạt mạng điện trong nhà) là điều trước tiên các giáo viên giảng dạy bộ môn Công nghệ phải thực hiện Bỡi vì các em còn ngại khi tiếp xúc với điện, với các thiết bị điện hoặc còn xa lạ với các món hoặc các loại trang phục, các đồ đạc trong gia đình như sách giáo khoa trình bày

+ Về khách quan: Việc thực hiện chương trình đối với các trường THCS ở vùng khó khăn nói chung, ở trường THCS Hướng Hiệp nói riêng là rất khó khăn vì cơ sở vật chất còn thiếu thốn Cụ thể như phòng học bộ môn chưa có, đồ dùng phục vụ cho học sinh học tập ở trên trang cấp chỉ đáp đủ cho cơ số bốn ( 4 nhóm học sinh) ; trong lúc

đó học sinh lại đông (Trung bình 30 em/lớp) Mặt khác các đồ dùng, thiết bị dạy học có chất lượng không cao, các vật liệu tiêu hao nhà trường chưa có điều kiện mua sắm bổ sung kịp thời Thiết bị chưa đủ đảm bảo cho việc thực hiện bài thực hành cho nhiều học sinh tham gia, các dụng cụ thiết bị cũng như vật liệu để thực hành còn thiếu nhiều chủng loại, đặc biệt các thiết bị được cấp về có chất lượng không cao,

có thiết bị chỉ sử dụng một lần đã hư hỏng hoặc không dùng được nữa bởi chỉ có giá trị dùng 01 lần

Địa phương lại là một xã khó khăn, điều kiện sinh hoạt còn tương đối khó khăn vì vậy một số nội dung trình bày trong chương trình SGK còn quá xa lạ đối với học sinh (như: phần nấu ăn ở lớp 6, lớp 9), các trang thiết bị điện cũng như các đồ dùng trong gia đình ít, sự hiểu biết thực tế còn hạn chế

III Đối tượng, phương pháp nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu.

- Học sinh trường THCS Hướng Hiệp

- Các tiết thực hành bộ môn Công nghệ THCS theo PPCT năm học 2007-2008

2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp so sánh

- Lấy ý kiến đồng nghiệp

IV Nội dung nghiên cứu:

1 Thực trạng :

Chương trình Công nghệ THCS gồm có hai phần là Công nghệ I và Công nghệ II, số tiết thực hành theo PPCT mới áp dụng từ năm học 2007 - 2008 như sau:

- Lớp 6: 21/ 70 tiết

- Lớp 7: 10/52,5 tiết

- Lớp 8: 21/52,5 tiết.( trong đó có 1 số tiết học cả bài lí thuyết và thực hành)

- Lớp 9: 24/35 tiết ( modul lắp đặt mạng điện trong nhà)

Tuy mức độ và yêu cầu đối với các tiết thực hành giữa các khối lớp có sự khác nhau, tuỳ theo từng phân cũng có sự khác nhau nhưng nói chung để thực hiện tốt các tiết thực hành nêu trên thì cần phải có phòng học bộ môn Nhưng một thực trang hiện nay ở trường THCS Hướng Hiệp (và nhiều trường THCS trên địa bàn huyện Đakrông ) chưa có phòng học bộ môn , cán bộ phụ trách thiết

bị lại kiêm nhiệm, có nhiều giáo viên dạy môn công nghệ lại không đúng chuyên môn ( cụ thể đến thời điểm này có 04 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy môn công nghệ 6, 7 tại trường không đúng chuyên ngành đào tạo) nên việc tổ chức tốt một tiết thực hành ngay tại lớp học là không hề đơn giản

Qua quá trình giảng dạy bộ môn công nghệ ( tôi chỉ dạy khối 8 và khối 9) trong nhiều năm tại trường THCS Hướng Hiệp bản thân tôi nhận thấy một số thực trạng ( đây có lẽ là thực trạng chung của nhiều trường ở trên địa bàn) về các tiết dạy thực hành như sau:

- Mất nhiều thời gian cho phần chuẩn bị dụng cụ, vật liệu và thiết bị thực hành

- Mất nhiều thời gian cho việc dọn dẹp, vệ sinh phòng học , đưa dụng cụ, vật liệu và thiết bị ra khỏi phòng học để học các tiết tiếp theo

- Cách bố trí chổ ngồi kiểu bàn ghế không phù hợp cho một tiết thực hành hay hoạt động nhóm trong quá trình thực hành

- Không đảm bảo vệ sinh , gây ảnh hưởng đến các tiết học khác : Như các tiết

ở phần nấu ăn lớp 6 và lớp 9, các tiết nhận biết phân hoá học , thuốc trừ sâu ở lớp 7,

- Không đảm bảo an toàn cho người và thiết bị trong quá trình thực hành như các tiết thực hành ở phần cơ khí, phần điện,

* Đối với học sinh:

- Các em còn ngại môn học, không có hứng thú học tập bởi vì đây

là môn học có nội dung “khô, cứng” không hấp dẫn, một phần các em nhận thức chưa đúng môn học, một phần nữa xem đây là môn học phụ

- Đây là môn học được xây dựng dưới dạng định hướng và kỷ năng nghề, đơn vị kiến thức còn mới lạ và mang tích chất thực hành nên các

em gặp nhiều khó khăn trong việc hiểu biết, nắm bắt kiến thức và vận dụng vào thực hành

- Học sinh chưa được được tiếp xúc với thực nghiệm nên những dụng cụ thực nghiệm quả là mới mẻ, có thể nói đối với các em đó giống như là những thứ đồ chơi mới lạ Do đó quá trình thực hành của học sinh để hoàn thành một công đoạn hay một sản phẩm trong một tiết học đạt được theo yêu cầu kĩ thuật theo mục tiêu, nội dung chương trình đặt ra gặp nhiều khó khăn.

* Đối với giáo viên:

- Một số giáo viên được phân công giảng dạy môn Công nghệ không đúng chuyên môn nên không tâm huyết với bộ môn, không thành thạo và rất ngại chuẩn bị và sử dụng thiết bị thực hành Mặt khác khi thanh tra, thao giảng , thi giáo viên dạy giỏi thường không dự những môn dạy không đúng chuyên môn nên tâm lí để đầu tư cho bài soạn, chuẩn bị thiết bị

- Do sự phân công công tác nên nhiều khi một khối lớp lại có nhiều giáo viên cùng giảng dạy( mỗi giáo viên chỉ dạy 1 đến hai lớp) nên việc chuẩn bị đồ dùng thực hành lại mất nhiều thời gian của nhiều giáo viên ( nhiều khi chỉ dạy 1 tiết/1 lớp nhưng lại chuẩn bị mất 1 buổi)

2 Các giải pháp

Có thể nói rằng đê có ngay phòng học bộ môn hoặc cho một nhóm bộ môn không phải là đơn giản với các trường trên địa bàn nói chung và trường THCS Hướng Hiệp nói riêng Trong khi việc giảng dạy các tiết thực hành đối với các môn học nói chung và môn Công nghệ nói riêng là bắt buộc trong chương trình nên giáo viên giảng dạy môn học này cần đưa ra các giải pháp có thể làm được ngay đó là:

- Để đỡ mất nhiều thời gian cho việc chuẩn bị dụng cụ, thiết bị thực hành giáo viên làm như sau:

+ Đầu mỗi năm học hoặc trước khi kết thúc năm học, giáo viên cần trực tiếp kiểm tra và sắp xếp thiết bị của bộ môn mình giảng dạy thật gọn gàng theo

khối lớp, theo từng phần và theo các chương cụ thể ở một vị trí nhất định trong phòng thiết bị

+ Nghiên cứu kĩ nội dung bài giảng, có kế hoạch mượn và chuẩn bị dụng

cụ, thiết bị thực hành thật kĩ trước khi đến lớp

+ Khi chuẩn bị dụng cụ giáo viên phải xác định cụ thể chi tiết các loại, số lượng bao nhiêu dự kiến chia lớp thành bao nhiêu nhóm

+ Về phần HS chuẩn bị GV cần dặn dò thật kĩ trước mỗi tiết thực hành về cần chuẫn bị vật liệu gì, số lượnglà bao nhiêu

+ Giáo viên cần hình thành cho học sinh thói quen là trước mỗi tiết thực hành các em cần lấy dụng cụ thiết bị ở đâu để cứ đến mỗi tiết học là học sinh tự giác đi lấy, giáo viên đỡ mất thời gian nhắc nhở., lớp trưởng cần kiểm tra những phần chuẩn bị của các nhóm như thế nào sau đó báo cáo cụ thể với giáo viên trước mỗi tiết học

- Khi vào tiết học việc phân nhóm và bố trí chổ ngồi GV cũng phải quy định ngay từ đầu khi vào tiết HS chỉ cần ngồi theo vị trí mà giáo viên đã quy định

Về phương pháp bố trí chổ ngồi của HS và cách sắp xếp hbàn học ở trên lớp có thể có nhiều cách tuỳ theo số lượng HS của lớp và kiểu bàn ghế ( ghế liền bàn hay rời bàn).Có thể nêu ra hai cách bố trí bàn học cho các tiết thực hành như sau:

+ Cách 1: Bố trí các dãy bàn ngang.

Cửa vào

* Ưu điểm :

-Xếp bàn nhanh (đối với lớp học có 4 dãy bàn thì chỉ cần dịch hai bàn lại sát nhau là được) đỡ mất thời gian chuẩn bị cũng như xếp lai bàn trở lại vị trí như cũ cho các tiết học tiếp theo

Bàn HS Bàn HS Bàn HS Bàn HS

Bàn HS Bàn HS Bàn HS Bàn HS

- Tạo được một lối đi dọc và các lối đi ngang để giáo viên đễ theo dõi và hướng dẫn học sinh thực hành

Khi giáo viên hướng dẫn thực hành chung cho cả lớp số học sinh ngồi quay lưng lại với bảng đen phải quay lui , quay tới nhiều lần gây sự lộn xộn trong lớp học

+ Cách 2: Bố trí hai dãy bàn dọc

Cửa vào

* Ưu điểm :

- Tạo ra các lối đi ngang dọc thuận tiện cho GV theo dõi hướng dẫn HS trong quá trình thực hành

- Học sinh không cần quay lui khi giáo viên hướng dẫn chung cho cả lớp

* Nhược điểm:

- Mất thời gian chuẩn bị cho việc xếp bàn ghế

- Mất thời gian xếp lại bàn ghế cho tiết học sau

Trong hai cách nêu trên theo tôi đối với các tiết thực hành ngay tại trên lớp

nên chọn cách 1, cách 2 dành cho những trường đã có phòng học bộ môn.

- GV cần ấn định thời gian cho từng công việc thực hành cụ thể Để làm được điều này GV cần phải vận dụng linh hoạt cách hướng dẫn các tiết thực hành : Có thể hướng dẫn từng phần hoặc có thể hướng dẫn chung cho toàn bài sau đó mới thực hành

- Cách phân nhóm HS cần phải làm hợp lí: GV cần xác định rõ đối tượng học sinh trước khi phân nhóm để các nhóm làm việc đồng đều , nếu qua một số tiết thực hành việc phân nhóm chưa hợp lí giáo viên nên có sự điều chỉnh

- Xác định nội dung của bài thực hành để lựa chọn phương pháp phù hợp :

Có thể là thực hành cá nhân, hoạt động nhóm nhỏ hay chia lớp thành 4 hoặc 6 nhóm Việc chia nhóm này cũng tuỳ theo dụng cụ thiết bị của từng bài thực hành

Ví dụ :

Bài thực hành đọc bản vẽ ở môn công nghệ 8 thì hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ

Bài thực hành nối dây dẫn điện ở lớp 9 cũng cần hoạt động theo phương pháp trên

Còn các bài thực hành lớp 9 như lắp đặt mạch điện hai công tắc, mạch đèn huỳnh quang thì chỉ có thể chia lớp thành 4 nhóm ( vì dụng cụ thực hành chỉ

đủ cho 4 nhóm)

- Để đảm bảo an toàn cho HS trong các tiết thực hành đặc biệt là các tiết thực hành phần điện đối với môn công nghệ lớp 8 và lớp 9 ( vì tình hình thực tế ở trường là mỗi lớp học chỉ có một ổ lấy điện), giáo viên cần thiết kế riêng một bộ dây điện dùng cho các tiết thực hành phần điện như sau:

Khoảng 30m dây điện (dây đôi)lõi nhiều sợi, 6 ổ điện , một phích cắm điện Dây điện được chia thành 7 đoạn , đoạn dài nhất ( làm đường dây chính) khoảng

12 đến 15m; 6 đoạn ngắn mỗi đoạn 2,5m ( các đường dây nhánh), có thể mô tả

hệ thống dây trên bằng sơ đồ sau:

Ca

ườ ng

d ây h

Đường dây chính

Với bộ dây này khi xếp bàn theo dãy bàn ngang hay dọc ta cũng có thể sử dụng thuận tiện Mỗi nhóm sẽ sử dụng nguồn điện từ một ổ điện tương ứng Trong quá trình thực hành giáo viên chú ý theo dõi HS làm việc nếu có sự cố mất an toàn xảy ra GV chỉ cần rút phích cắm điện là được

Ngoài ra bộ dây này còn có thể sử dụng khi dạy các tiết ở phần điện môn vật lí lớp 7 và lớp 9

- Vấn đề dọn dẹp dụng cụ , thiết bị thực hành, vệ sinh phòng học để chuẩn bị cho tiết học kế tiếp cũng rất cần thiết , bỡi nếu công việc này làm không kịp thời thì sẽ ảnh hưởng cho các tiết học của các môn học khác Vì vậy việc phân công nhiệm vụ cho lớp làm việc tự giác luân phiên trong các tiết học là rất cần thiết Trong các tiết thực hành GV cần dành thời gian từ 3 đến 5 phút cho phần này

Và xem đây là một tiêu chuẩn để đánh giá kết quả thực hành của học sinh

- Cách bố trí nội dung và phân chia thời lượng thực hành cho các phần của bài học đối với một bài thực hành trong nhiều tiết ( như môn Công nghệ lớp 9 ) cũng hết sức cần thiết Đây là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả của toàn bài thực hành Vấn đề này đối với tự mỗi bản thân GV thì chỉ giải quyết được một phần mà thôi

- Giáo viên nên tham mưa đề xuất với chuyên môn nhà trường nên tổ chức học trái buổi( nếu có điều kiện ) đối với môn công nghệ lớp 9 hoặc ghép 2 tiết thực hành liền nhau( đổi tiết cho các môn khác) đối với môn Công nghệ 6 và Công nghệ 9 khi dạy các bài thực hành có 2 tiết trở lên để đảm bảo thực hiện hết nội dung bài học

Ví dụ :

Bài 19 , Bài 20,… môn Công nghệ 6; Bài 7, Bài 8,…môn Công nghệ 9 Các bài học trên đều từ 2 tiết trở lên việc chuẩn bị thiết bị cho 1 tiết học là mất nhiều thời gian nếu như sắp xếp học 1 tiết rồi nghĩ thì khi HS đang dỡ dang công việc thực hành đành phải dừng lại và chờ đến tiết sau đây là điều bất hợp lí làm cho giáo viên dạy các bài thực hành rất vất vã , học sinh làm việc cũng không hiệu quả vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến kết quả thực hành Muốn học tốt các bài

học này cần có sự can thiệp và tạo điều kiện của chuyên môn nhà trường đó là nên bố trí dạy trái buổi hoặc là sắp xếp thời gian để thực hiện các bài thực hành

có nhiều tiết liền mạch và hoàn thành trong một buổi học

Với cách làm nêu trên hiện nay công tác chuẩn bị cho các tiết thực hành của tôi mất ít thời gian ( khoảng 20 – 30 phút/bài ) nhưng mang lại hiệu quả cao

Định lượng thời gian cho các bài thực hành trong 1 tiết học được phân phối như sau:

+ Đối với bài thực hành thực hiện trong 1 tiết học:

Tiến

trình

bài dạy

mục tiêu

Giới thiệu nội dung TH

Hướng dẫn ban đầu

Học sinh thực hành

Giáo viên nhận xét

sơ bộ KQ TH

Thu dọn

và kiểm tra dụng

cụ thực hành

Dặn dò

Thời

( Nếu không kiểm tra bài củ, còn nếu kiểm tra bài củ thì điều chỉnh thời gian ở phần Hướng dẫn ban đầu và phần Học sinh thực hành cho phù hợp)

+ Đối với bài thực hành thực hiện trong 2 tiết trở lên thực hiện liền mạch

trong cùng 1 buổi học:( Các phần: Ổn định, Giới thiệu mục tiêu, Giới thiệu nội dung TH, Thu dọn và kiểm tra dụng cụ thực hành, Dặn dò chỉ thực hiện 1 lần cho cả 2 tiết học)

Tiết 1:

Tiến

trình

Giới thiệu mục tiêu

Giới thiệu nội dung TH

Hướng dẫn ban đầu

học sinh thực hành

Giáo viên nhận xét

sơ bộ KQ

TH

Thu dọn

và kiểm tra dụng

cụ thực hành

Dặn dò

Thời

Tiết 2:

Tiến

trình

Giới thiệu mục tiêu

Giới thiệu nội dung TH

Hướng dẫn ban đầu

học sinh thực hành

Giáo viên nhận xét

sơ bộ KQ

TH

Thu dọn

và kiểm tra dụng

cụ thực hành

Dặn dò

Thời

( Nếu không kiểm tra bài củ, còn nếu kiểm tra bài củ thì điều chỉnh thời gian ở phần Hướng dẫn ban đầu và phần Học sinh thực hành cho phù hợp)

3 Tính thuyết phục

- Phương pháp này có thể áp dụng được cho nhiều dơn vị trường học trên địa bàn chưa có phòng học bộ môn