Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng các tiết thực hành môn sinh học lớp 7

+ Vừa củng cố quan sát, kĩ năng sử dụng thiết bị cho học sinh Kính hiển vi,kính lúp cầm vừa mở rộng kiến thức đã học đặc biệt là về tập tính của một số loài sinh vật tăng sự hứng thú yêu

Tên đề tài :

MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁC TIẾT THỰC

HÀNH MÔN SINH HỌC LỚP 7

A-MỞ ĐẦU

Chương trình sinh học phổ thông là những kiến thức đại cương về sinh học

và là một môn khoa học thực nghiệm, Trong quá trình giảng dạy, người thầy phải đặt ra mục tiêu là giúp cho học sinh nắm được kiến thức cơ bản, hình thành được phương pháp, kĩ năng, tạo thái độ và động cơ học tập đúng đắn để học sinh chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới đáp ứng được xu thế phát triển của thời đại

Đối với bộ môn sinh học lớp 7 là môn khoa học rất lí thú và hấp dẫn vì đối tượng nghiên cứu là thế giới động vật vô cùng phong phú và đa dạng Đòi hỏi phải am hiểu, phải có kiến thức và kĩ năng để dẫn dắt các em khám phá thế giới động vật đa dạng và phong phú đó, khơi dậy ở các em sự hứng thú,yêu thích bộ môn sinh học, đặc biệt là qua các giờ thực hành

I/Lí do chọn đề tài :

-Chương trình sinh học lớp 7 gồm 70 tiết,trong đó có 12 tiết thực hành,các tiết thực hành chưa được chú y đúng mức, một số bài thực hành việc tìm mẫu vật khó, một số bài đòi hỏi giáo viên phải có kĩ năng, kinh nghiệm thực hành cũng như kĩ năng sử dụng các thiết bị nên chất lượng các tiết thực hành chưa cao, chưa đảm bảo được các yêu cầu sau của giờ thực hành :

+ Củng cố kiến thức đã học

+ Hình thành kiến thức mới qua quan sát thí nghiệm, thực hành

+ Rèn kĩ năng tay, dao mổ, panh )

+ Vừa củng cố quan sát, kĩ năng sử dụng thiết bị cho học sinh (Kính hiển vi,kính lúp cầm vừa mở rộng kiến thức đã học (đặc biệt là về tập tính của một số loài sinh vật )tăng sự hứng thú yêu thích môn học.

- Chính vì những lí lo nêu trên, tuỳ thuộc vào dạng bài thực hành mà tôi đã

áp dụng những biện pháp phù hợp, cùng với những kinh nghiệm cũng như kĩ năng thực hành của mình để tổ chức hướng dẫn cho học sinh thực hành, vì thế chất lượng cuả các tiết thực hành nâng lên đáng kể

II/Mục tiêu của đề tài :

Thông qua các tiết thực hành thực hiện các mục tiêu sau :

- Rèn cho học sinh kĩ năng thực hành như kĩ năng thu thập mẫu vật, xử lí mẫu, kĩ năng mổ và quan sát, kĩ năng đối chiếu mẫu mổ với tranh vẽ để xác định các thành phần cấu tạo trong của một số đại diện

- Củng cố, khắc sâu kiến thức đã học( đối với những bài thực hành bố trí ở cuối mỗi chương ).Hình thành kiến thức mới cho học sinh ( đối với những bài thực hành bố trí ở đầu chương

- Đối với những bài thực hành xem băng hình về tập tính động vật, vừa củng cố kiến thức đã học,rèn cho học sinh biết quan sát, tóm tắt những nội dung

cơ bản của tiết thực hành đồng thời vừa mở rộng kiến thức bài học tìm hiểu thêm những tập tính khác của động vật, tạo sự hứng thú cho HS trong học tập

- Giúp cho học sinh bước đầu làm quen với việc nghiên cứu khoa học, gắn

lí thuyết với thực hành, phát huy tính chủ động, sáng tạo khám phá tri thức của học sinh,đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay

III/ Thời gian thực hiện đề tài :

Thực hiện trong các tiết sau :( Theo phân phối chương trình )

1)Dạng bài hình thành kiến thức mới, tiết thực hành bố trí ở đầu chương, minh hoạ thông qua các tiết :

Tiết 3 : Thực hành - quan sát một số động vật nguyên sinh

Tiết 24 : Thực hành : Mổ - quan sát tôm sông

Tiết 34 : Thực hành : Mổ cá

2)Dạng bài thực hành củng cố kiến thức đã học, các tiết thực hành bố trí gần cuối chương, minh hoạ thông qua các tiết :

Tiết 16 : Thực hành mổ và quan sát giun đất

Tiết 21: Thực hành quan sát một số thân mềm

3) 3) Dạng bài thực hành vừa củng cố vừa mở rộng kiến thức bài học

Tiết 29 Thực hành – Xem băng hình về tập tính của sâu bọ

Tiết 47 Thực hành – Xem băng hình về đời sống và tập tính của chim

IV/Quá trình thực hiện đề tài :

* Thực trạng trước khi thực hiện đề tài :

-Một số tiết thực hành có sử dụng kính hiển vi, lúp cầm tay để quan sát mẫu vật Các thiết bị này học sinh đã được học về cấu tạo cũng như cách sử dụng ở lớp 6.Nhưng đại đa số là các em sử dụng không đúng cách, không có hiệu quả

-Các kĩ năng khác như kĩ năng thu thập mẫu vật, quan sát đối chiếu, chú thích cho tranh vẽ còn hạn chế

- Đối với các tiết thực hành mổ và quan sát cấu tạo trong của động vật, nếu không có biện pháp phù hợp thì học sinh mổ không thành công, không xác định được các bộ phận của từng hệ cơ quan

- Chưa hiểu rõ thế nào là tập tính? Có những kiểu tập tính nào ở động vật ? Chưa phân biệt được tập tính bẩm sinh và tập tính học được để có những ứng dụng trong thực tế cuộc sống, đồng thời thấy được sự đa dạng và phong phú của tập tính ở động vật

- Một số em chưa có động cơ học tập đúng dắn, thiếu nghiêm túc trong giờ thực hành gây khó khăn cho việc thực hiện hết các yêu cầu của bài, đặc biệt là

*Biên pháp thực hiện:

- Giáo viên cần trang bị lại cho học sinh về các cách sử dụng kính hiển vi (cách lấy ánh sáng, cách lên mẫu vật, cách quan sát …), cách bảo quản kính sau khi sử dụng.Hướng dẫn học sinh cách sử dụng bộ đồ mổ (kéo, panh, kim mũi mác, kim nhọn, dao mổ, kim ghim….)

-Hướng dẫn cách lấy mẫu vật trong tự nhiên (trùng roi xanh, trùng giày, giun đất ),cũng như mẫu vật khác (tôm sông, cá, trai )

-Ơ những tiết thực hành củng cố kiến thức đã học, giáo viên chuẩn bị đầy

đủ các tranh vẽ liên quan đến kiến thức đã học để thông qua bài thực hành kết hợp với tranh vẽ củng cố cho học sinh kiến thức đã học

- Ở những tiết thực hành hình thành kiến thức mới, giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu trước bài, nắm được yêu cầu của để giờ thực hành tiến hành cho thuận lợi Đồng thời giáo viên cần chuẩn bị tranh câm cho các nhóm để các em hoàn thành bài tập đối chiếu tranh vẽ với mẫu mổ để chú thích cho tranh câm

- Ở những tiết vừa củng cố vừa hình thành kiến thức mới, giáo viên yêu cầu học sinh cần xem lại những kiến thức đã học liên quan đến bài thực hành đồng thời nghiên cứu, tìm hiểu trước nội dung bài thực hành để học sinh tiếp cận kiến thức mới thuận lợi hơn.Giáo viên cung cấp kiến thức về các kiểu tập tính trong những bài lý thuyết có liên quan đến tập tính ở động vật Giúp học sinh phân biệt rõ các kiểu tập tính phổ biến ở động vật…

- Trong giờ thực hành giáo viên phải có sự sắp xếp tiến trình cho hợp

lí, chuẩn bị đầy đủ thiết bị cho các nhóm.Hướng dẫn chi tiết cụ thể tiến trình

thực hành để học sinh thực hiện được.(ví dụ như đặc điểm về hình dạng,màu sắc của các bộ phận cần quan sát trong cấu tạo trong )

-Đối với tiết thực hành mà mẫu vật quá nhỏ, học sinh gặp khó khăn khi thực hiện các thao tác mổ, dễ làm nát nội quan thì giáo viên nên thực hiện biện pháp sau : mỗi nhóm chọn 1 em, hướng dẫn các em đó các thao tác mổ, để trong

tiết thực hành các em đó hướng dẫn lại cho các bạn trong nhóm, có như vậy thì tất cả học sinh trong các nhóm mới thực hiện được yêu cầu của bài

-Giáo viên theo dõi hoạt động của các nhóm để có sự bổ sung, hướng dẫn, uốn nắn kịp thời và hướng dẫn học sinh cách tường trình thực hiện yêu cầu của bài thực hành

B-NỘI DUNG 1) Dạng bài thực hành hình thành kiến thức mới :

Bài thực hành được bố trí ở đầu chương, vậy làm thế nào để học sinh thông qua tiết thực hành có thể nắm bắt được kiến thức mới? Khi dạy dạng bài này, tôi tiến hành như sau :

Tiết 3 : Thực hành: Quan sát động vật nguyên sinh

Yêu cầu :Học sinh quan sát và phân biệt được hình dạng, cách di chuyển của

trùng roi, trùng giày, củng cố kĩ năng sử dụng và quan sát dưới kính hiển vi

Chuẩn bị : Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách thu thập mẫu vật Nên lấy

mẫu vào ngày ấm áp, khô ráo Mẫu đựng trong lọ rộng miệng để chỗ có ánh sáng khuyếch tán.Đối với trùng roi thì lấy mẫu ở váng nước xanh ở ao hồ trong 5-10 ngày vẫn quan sát được.Đối với trùng giày thì lấy mẫu ở cống rãnh.Nếu trời mưa liên tục, mật độ động vật nguyên sinh trong nước sẽ rất ít, khó quan sát, nên chủ động nuôi cấy từ rơm rạ khô hoặc bèo Nhật Bản

Nội dung :

a) Quan sát trùng giày :

-Trước hết giáo viên nên hướng dẫn lại cho học sinh cách sử dụng kính hiển vi ( như cách lấy ánh sáng, cách làm tiêu bản để quan sát, cách điều chỉnh các nút chỉnh thô và nút chỉnh tinh, cách di chuyển tiêu bản qua, lại, lên, xuống

để quan sát mẫu vật )

- Để hạn chế sự di chuyển của trùng giày, tạo điều kiện cho học sinh quan sát trùng giày một cách thuận lợi, giáo viên có thể tiến hành theo các cách sau :

Cách 1 : Trải một ít sợi bông lên lam, nhỏ 1 giọt nước có chứa trùng giày lên đó và đậy lamen lên Các sợi bông sẽ tạo thành các ô nhốt trùng giày, nhưng cũng không nên cho nhiều sợi bông quá vì tạo nhiều khe hở cho chúng lách qua

Cách 2 : Nhỏ 1 giọt cồn pha loãng lên lam, rồi nhỏ lên 1 giọt nước có chứa trùng giày, làm tăng độ nhớt hạn chế sự vận chuyển của chúng

-Tiếp đến giáo viên hướng dẫn học sinh để kính ở độ phóng đại nhỏ để quan sát tổng thể cơ thể trùng giày, có thể thấy được cơ thể chúng có hình khối, không đối xứng, giống như chiếc giày, có màu nâu nhạt

-Để có thể quan sát được chi tiết cấu tạo trong của trùng giày, giáo viên có thể làm như sau:pha một ít xanh mêtilen, nhỏ một giọt xanh mêtilen lên lam kính

ơ mép trên của lamen, để giấy thấm ở mép đối diện để thấm bớt nước, điều chỉnh kính đến độ phóng đại cỡ 400 lần ta có thể quan sát các phần cấu tạo chi tiết như không bào tiêu hoá, không bào co bóp, nhân lớn, nhân nhỏ

Giáo viên treo tranh yêu cầu vẽ H3.1, học sinh quan sát, đối chiếu với mẫu vật quan sát để xác định rõ các thành phần cấu tạo của cơ thể trùng giày

di chuyển của trùng giày, học sinh sẽ thấy được cách di chuyển của trùng giày là vừa tiến vừa xoay.

b)Quan sát trùng roi :

-Tương tự như trên giáo viên hướng dẫn học sinh cách lấy mẫu vật có chứa trùng roi, nơi có váng nước có màu xanh.Sau khi lấy được mẫu vật nhớ phải để nơi có nhiều ánh sáng, nếu để nơi thiếu ánh sáng thì trùng roi sẽ mất màu xanh lục đặc trưng, khó nhận dạng để quan sát

-Cách làm tiêu bản :Dùng ống hút lấy một giọt nước trên mặt cốc nước có trùng roi ở phía có nhiều ánh sáng ( để mật độ trùng roi nhiều),nhỏ lên lam rồi đậy nhẹ lamen lên đó Dùng giấy thấm hút bớt nước ở phía mép đối diện của lamen

- Cách quan sát :Để học sinh có thể quan sát thấy được về hình dạng bên ngoài cũng như cách di chuyển của trùng roi, giáo viên yêu cầu học sinh phải quan sát H3.3 để nắm được hình dạng ngoài của trùng roi Để kính ở độ phóng đại nhỏ để quan sát hình dạng ngoài(HS quan sát thấy cơ thể trùng roi có hình chiếc lá nhỏ,dẹp,có màu xanh lục,kích thước nhỏ hơn trùng giày rất nhiều )

Để quan sát được cách di chuyển của trùng roi, giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện đúng các yêu cầu sau : Đầu tiên học sinh vẫn để kính ở độ phóng đại nhỏ như trên,học sinh sẽ nhận thấy dưới kính hiển vi các trùng roi như những chiếc lá nhỏ lắc qua lắc lại trong nước.Tuy nhiên ở độ phóng đại này học sinh chưa thấy rõ cách di chuyển của trùng roi Tiếp đó học sinh chuyển kính sang độ phóng đại lớn hơn 300-400 lần để quan sát rõ cách di chuyển của trùng roi ( Học sinh thấy được cách di chuyển của trùng roi cũng giống như trùng giày : vừa tiến vừa xoay)

Học sinh có thể kết hợp mẫu vật quan sát với H3.3, để xác định các bộ phận trên cơ thể trùng roi

Hình 3.3 Trùng roi( 1.Roi, 2 Điểm mắt, 3.Hạt diệp lục )

Tiết 24 :Thực hành : Mổ và quan sát tôm sông

Yêu cầu :

-Củng cố kĩ thuật mổ động vật không xương sống

- Mổ và quan sát cấu tạo mang,nhận biết phần gốc chân ngực và các lá mang

- Nhận biết một số nội quan của tôm : Hệ tiêu hoá, hệ thần kinh

Chuẩn bị : Mỗi nhóm chuẩn bị 1 con tôm sông( còn sống ), bộ đồ mổ, lúp cầm

tay

Để giờ thực hành đạt được yêu cầu đề ra, giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu kĩ bài, nắm chắc các thao tác kĩ thuật mổ : mổ ở mặt lưng ( vì chuỗi hạch thần kinh nằm ở bụng ) Phối hợp dao mổ và kẹp, dùng kẹp để nâng và kéo

để cắt, dùng đinh ghim găm trong ván mổ, sau đó đổ ngập nước mẫu mổ Đây là bài thực hành khó, yêu cầu đạt cao Giáo viên nên chọn một số học sinh tham gia chuẩn bị trước, để các em học sinh đó hướng dẫn lại cho các bạn cùng nhóm trong buổi thực hành chính thức

Nội dung :

a) Mổ và quan sát mang tôm : Giáo viên treo hình H23.1

Cách mổ mang tôm sông(cụm từ chú thích: đốt gốc chân ngực, lá mang,bó

cơ )

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình vẽ để học sinh nắm được cách mổ Trên cơ sở đó giáo viên hướng dẫn học sinh cách mổ mang tôm: thì

dùng kẹp nâng và dùng kéo để cắt bỏ phần giáp đầu ngực ở hai bên đầu như hình vẽ 23.1 Tiếp đến là dùng kẹp để kẹp đốt gốc chân ngực rồi khẽ gỡ một chân ngực kèm lá mang, thấy được 3 đặc điểm của lá mang ( bám vào gốc chân ngực, thành mỏng và có lông phủ )

Giáo viên lưu ý cho học sinh về cách mổ khác rất dễ thực hiện :Một tay cầm kéo chọc thủng màng da giữa 2 tấm kitin phía đuôi Đặt tôm nằm sắp trên ván mổ, cắm kim găm vào những tấm kitin, lưu ý phải làm cho thật nhẹ nhàng vì những tấm kitin dễ tách khỏi cơ thể

Học sinh tiến hành mổ, đối chiếu với hình H23.1 Sau đó học sinh chú thích cho hình vẽ như sau :

Chú thích 1) Lá mang2) C u t o hình lông chim c a láấ ạ ủmang

3) Bó c ơ

b)Mổ và quan sát cấu tạo trong :

Cách mổ :Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu lệnh trang 77, giáo viên treo hình vẽ H23.2, về cách mổ để quan sát cấu tạo trong của tôm Học sinh tiến hành mổ theo 2 bước : Đổ ngập nước cơ thể tôm,dùng kẹp khẽ nâng tấm lưng và cắt bỏ ra ngoài và bắt đầu quan sát

-Cơ quan tiêu hóa : Giáo viên treo tranh vẽ H23.3A

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc thông tin SGK, đối chiếu mẫu mổ

với các gợi ý trong hình vẽ trên để nắm được các bộ phận của hệ tiêu hoá Trên thực tế nếu giáo viên chỉ tiến hành theo trình tự như trên thì đa số các nhóm mổ không thành công và các em không xác định đúng các bộ phận của hệ tiêu hoá

vì các lí do sau:

+ Để có mẫu mổ tốt, đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn chi tiết cho từng nhóm, nhưng vì số học sinh đông ( 8 nhóm, mỗi nhóm 5-6 em ) thì giáo viên không thể hướng dẫn chi tiết cho từng nhóm được.Mặt khác nếu không có kinh nghiệm các em sẽ làm cho tuyến gan nát và không quan sát được các bộ phận còn lại

+ Học sinh chưa có kĩ năng đối chiếu mẫu mổ với hình vẽ nên chưa xác định được các bộ phận của hệ tiêu hoá

- Do vậy để đạt được yêu cầu của giờ thực hành tôi tiến hành như sau :

+ Chọn mỗi nhóm một em học sinh, hướng dẫn các em tham gia chuẩn bị trước để các em nắm chắc cấu tạo và nhuần nhuyễn về cách mổ để hướng dẫn lại cho các bạn cùng tổ trong buổi thực hành chính thức

+ Hướng dẫn học sinh cách xác định, đối chiếu mẫu mổ với hình vẽ :

Hệ tiêu hoá của tôm bắt đầu từ miệng, tiếp đến là đoạn thực quản ngắn (phần này thường khó quan sát thấy ), tiếp đến là dạ dày có phần đầu phình to phần sau thuôn lại và có màu nâu sẫm, nhích về phía sau là tuyến gan có màu vàng nhạt.Để quan sát được ruột, lấy kim nhọn luồn xuống dưới và nhích về phía sau của dạ dày, sau đó khẽ nâng nhẹ đầu kim nhọn lên ta thấy nối tiếp với

dạ dày là ruột : là ống nhỏ có màu hồng thẫm( hoặc có màu đen khi trong ruột

có thức ăn )

Với cách hướng dẫn chi tiết, cụ thể đa số học sinh đã xác định được các bộ phận của hệ tiêu hoá, chú thích được cho hình vẽ

-Cơ quan thần kinh : Giáo viên hướng dẫn học sinh dùng kéo và kẹp gỡ

bỏ toàn bộ nội tạng và cơ ( đổ ngập nước mẫu mổ ), tránh làm đứt ruột mảnh và nhỏ nằm gần mặt lưng Học sinh quan sát hệ thần kinh, đối chiếu mẫu mổ với các gợi ý có trong hình vẽ H23.3, để chú thích cho hình 23.3c

Học sinh chú thích được cho hình vẽ :H23.3B, C

Dạ dày

Yêu cầu :Học sinh nhận dạng được một số nội quan của cá trên mẫu mổ Phân

tích được vai trò của các cơ quan trong đời sống của cá Rèn kĩ năng mổ động vật có xương sống

Chuẩn bị :Tranh vẽ H32.1 về cách mổ cá, H32.1 Cột sống và xương sườn cá

Mỗi nhóm một con cá chép hoặc cá giếc, bộ đồ mổ,khay mổ đinh ghim

Nội dung :

1) Cách mổ : Giáo viên yêu cầu học sinh nên chọn mẫu vật là cá giếc vì bụng ít mỡ, nội quan rõ ràng, dễ quan sát.Giáo viên treo tranh vẽ H32.1, hướng dẫn học sinh cách mổ như hình vẽ

Chuỗi thần kinh ngực

Chuỗi thần kinh bụng

Giáo viên nhắc học sinh lưu ý khi sử dụng kéo để mổ, nâng mũi kéo tránh cắt vào các nội quan vùng bụng và tim nằm gần vùng vây ngực

2) Quan sát cấu tạo trong trên mẫu mổ :

Giáo viên treo tranh vẽ

Hình 32.3 Cấu tạo trong của cá chép (đực)

1.Tim ; 2.Gan ; 3.Mật ; 4 Dạ dày ; 5.Ruột 6.Tuyến sinh dục ; 7.Bóng hơi ; 8.Thận

*Giáo viên hương dẫn học sinh quan sát mẫu mổ, đối chiếu với tranh vẽ

-Bóng hơi trong khoang thân, sát cột sống

* Giáo viên tiếp tục hướng học sinh gỡ dần nội quan, đối chiếu với mô

hình cấu tạo trong của cá để quan sát rõ hơn Tách ống tiêu hoá ra khỏi khoang bụng, ghim vào giá mổ, xác định được rõ dạ dày (phình to hơn ruột ) vàruột Tách gan và tìm túi mật ( có màu xanh )

* Quan sát bộ xương :giáo viên treo tranh vẽ H32.2 bộ xương cá

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát, học sinh biết được ở cột sống làm trụ, nối với cột sóng có các xương sườn làm thành khoang cơ thể để bảo vệ các nội quan

* Quan sát mô hình não cá chép :Nếu có thời gian giáo viên nên chuẩn bị mẫu mổ để lộ não.Dùng kim nhọn chọc thủng xương sọ(chú ý tránh đâm vào não ), sau đó đưa mũi kéo vào sọ để cắt xương, dùng kẹp lấy hết các nắp xương sọ

để lộ não Cho học sinh quan sát mẫu mổ này để học sinh xác định được vị trí của bộ não ( nằm trong xương sọ ở đầu).Sau đó giáo viên cho học sinh quan sát

mô hình bộ não cá để học sinh nắm được các phần cấu tạo của bộ não

Giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận nhóm điền vào bảng

Tên c quan ơ Nh n xét và nêu vai trò ậ

2) Dạng bài thực hành củng cố kiến thức đã học :

Bài thực hành này được bố trí gần cuối chương,vậy đối với dạng bài thực hành này, làm thế nào để củng cố kiến thức đã học đồng thời rèn kĩ năng sử dụng kính, kĩ năng mổ tôi tiến hành như sau :

Tiết 16:Thực hành : Mổ và quan sát giun đất

Yêu cầu :

- Nhận xét được loài giun khoang

- Làm quen với cách mổ động vật không xương sống, mổ mặt lưng và gỡ nội quan trong khay mổ ngập nước

- Làm quen với cách phối hợp dùng dao và kéo

- Khay mổ, bộ đồ mổ, lúp tay,ghim găm

- Tranh cấu tạo, trong của giun đất

Nội dung

a)Cấu tạo ngoài : - Xử lí mẫu : Giáo viên hướng dẫn học sinh làm chết

giun trong cồn( kinh nghiệm : không dùng cồn có nồng độ cao vì sẽ làm cho cơ thể giun co lại quá mức, cũng không dùng cồn quá loãng giun lâu chết hoặc không chết Khi mổ xong đổ nước ngập cơ thể giun, con giun có thể co duỗi cơ thể mạnh, làm phần thành cơ thể ghim trên ván mổ có thể bị rách, nên dùng cồn khoảng 300là vừa )

Quan sát cấu tạo ngoài : Để có thể quan sát rõ cấu tạo ngoài của giun đất thì sau khi xử lí mẫu xong phải rửa sạch phần nhớt xung quanh cơ thể giun đất

Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vòng tơ Đặt cơ thể giun lên tờ giấy (chọn tờ giấy mới, cứng và hơi nhám ) cầm đuôi giun kéo lê con giun nguợc trên tờ giấy Từ tiếng lạo xạo cọ trên giấy, học sinh xác định được vị trí vòng tơ, dùng kính lúp để quan sát cho rõ hơn Tiếp đến là xác định mặt lưng và mặt bụng, việc này khá quan trọng (vì nội dung bài thực hành tương đối dài, nếu vội vàng bỏ qua bước này thì dễ dẫn đến học sinh không xác định được lỗ sinh dục

đực và lỗ sinh dục cái, đồng thời dễ mổ nhầm vào mặt bụng, làm hỏng mẫu vật gây khó khăn cho quan sát cấu tạo trong ).Giun đất có lưng thẫm, bụng màu trắng hơn

Sau khi xác định được mặt lưng, mặt bụng, giáo viên hướng dẫn học sinh cách tìm lỗ sinh cái (nằm trên đai sinh dục ở mặt bụng ) Lỗ sinh dục ở dưới đai sinh dục 1 đốt Học sinh sẽ xác định được 1 cách dễ dàng đầu có lỗ miệng ( đầu gần đai sinh dục ),phần đuôi có hậu môn

Giáo viên yêu cầu HS khi quan sát mẫu vật xong,chú thích cho hình vẽ :

Hình 16.1 Cấu tạo ngoài của giun đất

A -Cơ thể giun đất (1.Lỗ miệng ; 2 Đai sinh dục ; 3 Hậu môn)

B- Mặt bụng của phần đầu giun đất

(1.Lỗ miệng ; 2.Vòng tơ ở xung quanh mỗi đốt ;

3.Lỗ sinh dục cái ; 4.Đai sinh dục ; 5.Lỗ sinh dục đực )

C- (1,2 :Vòng tơ ở xung quanh mỗi đốt )

a) Cấu tạo trong :

Cách mổ khi xác định được mặt lưng, bụng thì việc mổ giun đất tiến hành rất thuận lợi, giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành mổ theo các bước nêu ở SGK Đặt giun nằm sắp giữa khay mổ, cố định đầu và đuôi bằng 2 đinh ghim

Dùng kẹp kéo da, dùng kéo cắt ngang 1 đường giữa thân (khoảng đốt 31), sau đó cắt 1 đường dọc lên mũi kéo cong hướng ra phía ngoài)

30-Đổ nước ngập cơ thể giun : dùng kẹp phanh thành cơ thể,dùng dao tách ruột khỏi thành cơ thể