Với mong muốn có một đóng góp nhỏ bé trong việc giáo dục học sinh phát triểntoàn diện; nâng cao năng lực sư phạm cho bản thân, xuất phát từ thực tiễn đó, chúng tôitiến hành nghiên cứu và
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
TIỂU LUẬN KHOA HỌC CUỐI KHOÁ
BÀ RỊA – VŨNG TÀU , 2009
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
TIỂU LUẬN KHOA HỌC CUỐI KHOÁ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN Ths: Triệu Văn Thịnh
BÀ RỊA – VŨNG TÀU , 2009
Trang 3MỤC LỤC
TRANG
MỞ ĐẦU -2
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI - -2
LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU -4
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU -7
Chương 1 -10
PHƯƠNG PHÁP – NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI -10
CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN -13
QUY TRÌNH TIẾT TẬP LÀM VĂN LỚP 3 -14
CHƯƠNG 2 -15
CÁC BIỆN PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 3 THEO HƯỚNG ĐỔI MỚI -15
Dạy học theo quan điểm giao tiếp -18
Tổ chức tốt việc quan sát, hướng dẫn học sinh cách dùng từ, giọng kể, điệu bộ khi làm bài nghe, nói, viết. -19
Sử dụng linh hoạt các hình thức hoạt động trong tiết dạy tập làm văn theo hướng đổi mới -20
Dạy học hướng dẫn vào học sinh và chú trọng hình thức dạy học cá nhân -22
Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp -23
Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới ở tất cả các khối lớp -23
3 KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ -25
Kết luận -25
Kiến nghị -25
MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thế kỉ XXI mở ra nhiều thách thức và vận hội đối với đất nước Đại hội đảng lần thứ VIII đã quyết định đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước nhằm mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, đất nước vững bước đi lên CNXH “Giáo dục phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu Cải tiến chất lượng dạy và học để hoàn thành tốt
Trang 4việc đào tạo bồi dưỡng nguồn lực con người cho CNH-HĐH đất nước” (Văn kiện Đạihội Đảng lần thứ VIII) Theo định hướng đó thì bậc tiểu học là nền tảng Mục tiêu giáodục tiểu học là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Mỗi môn học ở tiểu học đều gópphần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ và cung cấp cho trẻ những trí thức cânthiết Môn tập làm văn ở tiểu học có nhiệm vụ rất qua trọng là rèn kĩ năng nói và viết.Nhưng học sinh còn lúng túng không biết nói gì? viết gì? Vì vậy dạy cho học sinh biếtquan sát tìm ý để hình thành một thói quen chuẩn bị làm tốt là một yêu cầu quan trọngkhi làm văn Muốn quan sát tốt, học sinh cần nắm được cách quan sát và những yêu cầuquan sát để làm văn.
Đối với cả giáo viên và học sinh đều chưa nhận thức được hết tầm quan trọngnên chất lượng giờ dạy còn hạn chế
Môn Tiếng Việt cùng với các môn học khác, có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh
4 kĩ năng đó là: "nghe - nói - đọc - viết" Trong đó môn tiếng Việt có c các phân mônnhư: Tập đọc, kể chuyện, chính tả, luyện từ và câu, tập viết, tập làm văn trong đó,phân môn Tập làm văn là phân môn có tính chất thích hợp của các phân môn khác Quatiết tập làm văn, học sinh có khả năng xây dựng một văn bản, đó là bài nói, bài viết Nói
và viết là những hình thức giao tiếp rất quan trọng, thông qua đó con người thực hiệnquá trình tư duy - chiếm lĩnh tri, thức trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp mọingười hiểu nhau cùng hợp tác trong cuộc sống lao động
Ngôn ngữ (dưới dạng nói - ngôn bản và dưới dạng viết văn bản) giữ vai trò quantrọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội Chính vì vậy, hướng dẫn cho học sinh nóiđúng và viết đúng là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vàoviệc giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung và phân môn tập làm văn lớp 3 nói riêng Vấn
đề đặt ra: Người giáo viên dạy tập làm ra sao để đạt hiệu quả như mong muốn
Qua thực tế giảng dạy chúng tôi nhận thấy phân môn tập làm văn là phân mônkhó trong các phân môn của môn Tiếng Việt Do đặc trưng phân môn Tập làm văn vớimục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyện cho học sinh khả năng trình bày văn bản (nói
và viết) ở nhiều thể loại khác nhau như: miêu tả, kể chuyện, viết thư, tường thuật, kể lạibản tin, tập tổ chứng cuộc họp giới thiệu về mình và những người xung quanh Trongquá trình tham gia vào các hoạt động học tập này, học sinh với vốn kiến thức còn hạnchế nên thường ngại nói Nếu bắt buộc phải nói, các em thường đọc lại bài viết đã chuẩn
bị trước Do đó, giờ dạy chưa đạt hiệu quả cao
Trang 5Với mong muốn có một đóng góp nhỏ bé trong việc giáo dục học sinh phát triểntoàn diện; nâng cao năng lực sư phạm cho bản thân, xuất phát từ thực tiễn đó, chúng tôitiến hành nghiên cứu và thực nghiệm " Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy môntập làm văn lớp 3 trường Tiểu học Trần Phú – Huyện Châu Đức – Tỉnh Bà Rịa – VũngTàu "
2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của môn TiếngViệt Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiềuphân môn Để làm được một bài văn, học sinh phải sử dụng cả bốn kỹ năng: nghe, nói,đọc, viết Phải vận dụng các kiến thức về tiếng việt, về cuộc sống thực tiễn
Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tạo tập văn bản, trongquá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạy học sinh sử dụng tiếng việttrong đời sống sinh hoạt Vì vậy, tập làm văn được coi là phân môn có tính tổng hợp, cóliên quan mật thiết đến các môn học khác Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môntập làm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt được mụcđích cụ thể hơn, rõ nét hơn Ngoài phương pháp của thầy, học sinh cần có vốn kiếnthức, ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy, việc dạy tốt các phân môn kháckhông chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kỹ năng nói, viết,cách hành văn cho học sinh
Tóm lại: Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học sinh tích cực,sáng tạo, chủ động trong học tập; biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngôn bản, vănbản Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt là phương tiện để hỗ trợ choviệc dạy tập làm văn được tốt
2.1 Thuận lợi
+ Đối với giáo viên
- Năm học 2009 - 2010 là năm thứ hai tiến hành thực hiện chương trình chuẩnkiến thức , giáo viên đã nắm được yêu cầu việc đổi mới phương pháp một cách cơ bản,việc sử dụng đồ dùng tương đối có hiệu quả
- Sự chỉ đạo, chuyên môn của phòng giáo dục, trường tổ chuyên môn có vai tròtích cực,giúp giáo viên đi đúng nội dung, chương trình phân môn Tập làm văn
Trang 6- Qua các tiết dạy mẫu, các cuộc thi, hội thảo đã có nhiều giáo viên thành côngkhi dạy Tập làm văn
- Qua các phương tiện thông tin đại chúng: ti vi, đài, sách, báo giáo viên tiếpcận với phương pháp đổi mới Tập làm văn thường xuyên hơn
+ Đối với học sinh
- Học sinh lớp ba đang ở lứa tuổi rất thích học và ham học
- Môn tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dungphong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp, trang thiết bị dạy học hiệnđại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm lý lứa tuổi các em
- Các em đã được học chương trình thay sách từ lớp 1, đặc biệt là các em ở lớp 2
đã nắm vững kiến thức, kỹ năng của phân môn Tập làm văn như kỹ năng giao tiếp, kỹnăng tạo lập ngôn bản, kỹ năng kể chuyện miêu tả Đây là cơ sở giúp các em học tốtphân môn Tập làm văn ở lớp 3
2.2 Khó khăn
+ Đối với học sinh
- Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên,mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao
- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việctiếp thu bài học
- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độclập Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếu lôgíc, tính sáng tạo trong thựchành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hìnhảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc,chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình Ví dụ: Phần lớnhọc sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình
+ Đối với giáo viên
Tiếng việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập làm văn đòi hỏi người giáoviên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú cần phải có vốn sống thực tế, người giáoviên biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy Biết gợi mở óc tò mò, khả
Trang 7năng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp cho các em nói viết thành văn bản, ngôn ngữquả không dễ
Với những thuận lợi và khó khăn trên, chúng tôi tiến hành khảo sát chất lượngmôn Tập làm văn lớp 3 vào tháng 9 tuần 3 (năm học 2009 - 2010) với đề bài như sau:
Hãy kể về gia đình em với người bạn mới quen
Kết quả khảo sát như sau: Tổng số học sinh khối 3: 78 em
Nội dung khảo sát Số học sinh
1 Biết viết câu, dùng từ hợp lý 35/78
2 Biết nói - viết thành câu 34/78
3 Biết dùng từ ngữ, câu văn có hình ảnh 31/78
Bài viết học sinh đạt từ trung bình trở lên 62/78Qua khảo sát cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn có hình ảnh, vốn
từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít, do vậy chất lượng bài viết của các em chưacao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng Kết quả này cũng thể hiện phương pháp giảngdạy của giáo viên chưa phát huy được tính tích cực của học sinh trong giờ học
Vì tất cả những lý do trên nên chúng tôi chọn đề tài “Một số biện pháp đổi mớiphương pháp dạy học môn tập làm văn lớp 3 ở trường tiểu học Trần Phú – Huyện ChâuĐức –Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu “ để làm tiểu luận cuối khoá
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Xác định cơ sở lý luận về phân môn tập làm văn tiểu học nói chung và tập làmvăn lớp 3 nói riêng
Thấy được sự cần thiết của tập làm văn từ lớp 3 đối với sự phát triển năng lựcngôn ngữ của học sinh tiểu học
Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy môn tập làm văn lớp 3 ở trường tiểuhọc
Đề tài này chúng tôi nghiên cứu kĩ hơn , đưa ra một số biện pháp đổi mới sẽ hiệu
quả hơn
Trang 83.1 Cơ sở lý luận
Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của môn TiếngViệt Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiềuphân môn Để làm được một bài văn, học sinh phải sử dụng cả bốn kỹ năng: nghe, nói,đọc, viết Phải vận dụng các kiến thức về tiếng việt, về cuộc sống thực tiễn
Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tạo tập văn bản, trongquá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạy học sinh sử dụng tiếng việttrong đời sống sinh hoạt Vì vậy, tập làm văn được coi là phân môn có tính tổng hợp, cóliên quan mật thiết đến các môn học khác Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môntập làm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt được mụcđích cụ thể hơn, rõ nét hơn Ngoài phương pháp của thầy, học sinh cần có vốn kiếnthức, ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy, việc dạy tốt các phân môn kháckhông chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kỹ năng nói, viết,cách hành văn cho học sinh
Tóm lại: Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học sinh tích cực,sáng tạo, chủ động trong học tập; biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngôn bản, vănbản Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt là phương tiện để hỗ trợ choviệc dạy tập làm văn được tốt
3.2 Cơ sở thực tiễn
+ Đối với học sinh
- Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên,mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao
- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việctiếp thu bài học
- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độclập Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếu lôgíc, tính sáng tạo trong thựchành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hìnhảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động
- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc,chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình Ví dụ: Phần lớnhọc sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình
Trang 9+ Đối với giáo viên
Tiếng việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập làm văn đòi hỏi người giáoviên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú cần phải có vốn sống thực tế, người giáoviên biết kết hợp linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy Biết gợi mở óc tò mò, khảnăng sáng tạo, độc lập ở học sinh, giúp cho các em nói viết thành văn bản, ngôn ngữquả không dễ
Với những thuận lợi và khó khăn trên, chúng tôi tiến hành khảo sát chất lượngmôn Tập làm văn lớp 3 vào tháng 9 tuần 3 (năm học 2009 - 2010) với đề bài như sau:
Hãy kể về gia đình em với người bạn mới quen
Kết quả khảo sát như sau: Tổng số học sinh khối 3: 85 em
Nội dung khảo sát Số học sinh Tỷ lệ %
1 Biết viết câu, dùng từ hợp lý 39/72 %
3 Biết dùng từ ngữ, câu văn có hình ảnh 25/72 %
Bài viết học sinh đạt từ trung bình trở lên 59/72 %
Qua khảo sát cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn có hình ảnh, vốn
từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít, do vậy chất lượng bài viết của các em chưacao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng Kết quả này cũng thể hiện phương pháp giảngdạy của giáo viên chưa phát huy được tính tích cực của học sinh trong giờ học
Vì tất cả những lý do trên nên chúng tôi chọn đề tài “Một số biện pháp đổi mớiphương pháp dạy học môn tập làm văn lớp 3 ở trường tiểu học Trần Phú – Huyện ChâuĐức –Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu “ để làm tiểu luận cuối khoá
4-CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
Ngoài phần mở đầu và kết luận , tiểu luận gồm 2 chương :
Chương 1 : Phương Pháp – nội dung nghiên cứu
Chương 2: Các biện pháp dạy tập làm văn lớp 3 theo hướng đổi mới
Trang 10CHƯƠNG 1 PHƯƠNG PHÁP – NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1.1 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp quan sát thông qua dự giờ
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra đối chứng
- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu
- Nghiên cứu tài liệu
-Đọc tài liệu sách tham khảo
- Khảo sát thực tế
-Khảo sát tình hình thực tế
- So sánh đối chiếu
- Phương pháp thực hành
Trang 111.2 Nội dung nghiên cứu
Vị trí, nhiệm vụ của môn tập làm văn
Môn tập làm văn có nhiệm vụ chủ yếu là dạy học sinh sản sinh ra các ngôn bản
và viết Tập làm văn còn là sản phẩm thể hiện rõ vốn hiểu biết, đời sống, trình độ vănhoá của học sinh Bài tập làm văn trở thành sản phẩm tổng hợp, là nơi trình bày kết quả đích thực của việc học Tiếng Việt
Tổ chức cho học sinh quan sát đối tượng miêu tả là một công việc thuộc vềnguyên tắc khi dạy học văn miêu tả Trên cơ sở có sự thu nhận trực tiếp các nhận xét, ấntượng, cảm xúc của mình, học sinh mới bắt tay vào làm bài Khi quan sát học huy độngvốn sống, khả năng tưởng tượng và cảm xúc giúp cho việc quan sát tốt hơn Từ đó hiểubiết và kĩ năng về văn miêu tả được hình thành một cách tự giác chủ yếu qua con đườngthực hành
Tiết học này mở đầu một quy trình dạy một kiểu bài thông qua giải quyết mộtbài cụ thể luyện cho học sinh hai kỹ năng:
- Tìm tư liệu cho đề bài để chuẩn bị tập làm văn
- Cung cấp hiểu biết chung nhất mang tính lý thuyết về kiểu bài , loại bài
Nội dung chương trình sách giáo khoa và các hình thức luyện tập làm văn lớp 3
Chương trình Tập làm văn lớp 3 bao gồm 35 tiết / năm (thực học 31 tiết + 4 tiết
ôn tập)
- Kỳ 1: 16 tiết + 2 tiết ôn tập
- Kỳ 2: 15 tiết + 2 tiết ôn tập
Trang bị cho học sinh một số kiến thức và kĩ năng phục vụ cho học tập và đờisống hàng ngày như: điền vào giấy tờ in sẵn, viết thư, làm đơn, tổ chức họp và phát biểutrong cuộc họp, giới thiệu hoạt động của tổ, lớp, trường, ghi chép sổ tay
Tiếp tục rèn kĩ năng đọc, nghe, nói, viết thông qua kể chuyện và miêu tả như: kểmột việc đơn giản, tả sơ lược về người, vật xung quanh theo gợi ý bằng tranh hoặc bằngcâu hỏi
Rèn kĩ năng nghe thông qua các bài tập nghe
Trang 12Các hình thức luyện tập
Bài tập nói
3.3.2 Các hình thức luyện tập
* Bài tập nghe: Gồm các tiết
- Tuần 4: Nghe kể: Dại gì mà đổi
- Tuần 7: Nghe kể: Không nỡ nhìn
- Tuần 11: Nghe kể: Tôi có đọc đâu
- Tuần 14: Tôi cũng như bác
- Tuần 15: Nghe kể: Giấu cày
- Tuần 16: Nghe kể: Kéo cây lúa lên
- Tuần 19: Nghe kể: Chàng trai phù ủng
- Tuần 21: Nghe kể: Nâng niu từng hạt giống
- Tuần 24: Nghe kể: Người bán quạt may mắn
- Tuần 34: Nghe kể: Vươn tới các vì sao
* Yêu cầu các bài tập nghe
- Học sinh hiểu nội dung câu chuyện, thuật lại được câu một cách mạnh dạn, tựtin
- Học sinh thấy cái hay cái đẹp, cái cần phê phán trong câu chuỵen
- Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu
- Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện
- Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu
- Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện
* Bài tập nói: Gồm các chi tiết
- Tuần 1: Nói về Đội
- Tuần 5: Tập tổ chức cuộc họp
- Tuần 6: Kể lại buổi đầu em đi học
Trang 13- Tuần 8: Kể về người hàng xóm
- Tuần 11: Nói về quê hương
- Tuần 12: Nói về cảnh đẹp đất nước
- Tuần 15: Giới thiệu về tổ em
- Tuần 16: Nói về thành thị nông thôn
- Tuần 20: Báo cáo hoạt động
- Tuần 21: Nói về tri thức
- Tuần 22: Nói về người lao động trí óc
- Tuần 25: Kể về lễ hội
- Tuần 26: Kể về một ngày hội
- Tuần 28: Kể lại một trận thi đấu thể thao
- Tuần 32: Nói về bảo vệ môi trường
* Yêu cầu:
- Học sinh nói đúng rõ ý, diễn đạt rõ ràng dễ hiểu
- Học sinh nói theo nội dung, chủ đề cho trước
- Nói thành câu, biét cách dùng từ chân thực
- Nói thành đoạn văn
* Bài tập viết: Gồm các tiết:
- Tuần 1: Điền vào giấy tờ in sẵn (ĐTNTP)
- Tuần 2: Viết đơn
- Tuần 3, 4: Điền vào tờ giấy in sẵn
- Tuần 10: Tập viết thư và phong bì thư
- Tuần 12: Viết về cảnh đẹp đất nước
- Tuần 13: Viết thư
- Tuần 17: Viết về thành thị nông thôn
- Tuần 22: Viết về người lao động trí óc
- Tuần 28: Viết lại một tin thể thao trên báo, đ, i
- Tuần 29: Viết về một trận thi đấu thể thao
- Tuần 30: Viết thư
- Tuần 32: Viết về bảo vệ môi trường
* Yêu cầu các bài tập viết