TRIỆU CHỨNG HỌC - Yếu cơ trong bệnh nhược cơ chủ yếu là các cơ do các dây thần kinh sọ chi phối đó là cơ vận nhãn, cơ mặt, cơ nuốt và cơ vùng cổ cơ gấp bị nhiều và nặng hơn cơ duỗi...
Trang 1BỆNH NHƯỢC CƠ
(Kỳ 2)
III TRIỆU CHỨNG HỌC
- Yếu cơ trong bệnh nhược cơ chủ yếu là các cơ do các dây thần kinh sọ chi
phối đó là cơ vận nhãn, cơ mặt, cơ nuốt và cơ vùng cổ (cơ gấp bị nhiều và nặng hơn cơ duỗi)
Trang 2Khởi đầu thường âm thầm nhưng đôi khi xảy ra sau nhiễm trùng cấp, sau phẫu thuật, sau nhiễm độc
Ðặc tính chung về lâm sàng là các cơ yếu nhanh chóng sau vận động, gắng sức và hồi phục sau nghỉ ngơi Các triệu chứng của bệnh nhược cơ thường dễ phát hiện như sụp mi, lác mắt, mỏi đầu, nói nuốt khó, nhai mỏi
Khoảng 50-60% bệnh nhân đến khám vì lý do sụp mi và song thị do cơ vận nhãn bị yếu Lúc đầu tiên triệu chứng có thể thoáng qua, sau đó lại tái lại không những số cơ đó mà còn có thể yếu cơ khác
- Teo cơ trong bệnh lý này khoảng 10%, chủ yếu là bệnh nhân nhược cơ
toàn thân nặng, là do mất phân bố thần kinh (denervation) Thấy rằng yếu cơ vận nhãn và cơ nâng mi kéo dài trên 12 tháng thì hầu như không tiến triển lan tỏa toàn thân Có 15% là thể mắt đơn thuần
Phân bố yếu cơ thường là hai bên, ở gốc chi tuy nhiên cũng có thể không đối xứng Quyết định chẩn đoán là test Prostigmine 1-1,5 mg tiêm bắp nếu các triệu chứng giảm nhanh sau 30 phút hoặc test Tensilon (edrophonium) lúc đầu tiêm 2mg tĩnh mạch, sau 1 phút không đỡ thì tiêm thêm 4mg và nếu 1-2 phút sau thấy không đỡ lại tiêm thêm 4mg, có nghĩa tổng liều là 10 mg, thuốc này tác dụng nhanh và chỉ kéo dài trong 3 đến 10 phút
Trang 3Thuốc này chống chỉ định tương đối khi bệnh nhân bị nhịp tim chậm hay
bị hen phế quản Khi làm test cũng nên chuẩn bị Atropin 1-2 mg để xử trí khi có tác dụng phụ muscarinic của các thuốc trên Lưu ý test Tensilon không phải đặc hiệu cho tất cả bệnh nhược cơ, nó âm tính ở nhược cơ bẩm sinh do thiếu Ach ở tấm vận động cơ vân, ở bệnh nhân khiếm khuyết tái tổng hợp Ach Test này dương tính không ổn định ở hội chứng kênh chậm (slow channel syndrome) và trong hội chứng kênh nhanh dẫn truyền cao (high-conduction fast-channel syndrome) Chính vì những lý do trên mà test này không phân biệt được nhược cơ tự miễn bẩm sinh hay mắc phải và test này âm tính cũng không loại trừ nhược cơ bẩm sinh
Theo Osserman chia bệnh nhược cơ thành 4 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: nhược cơ khu trú một nhóm cơ, thường ở mắt 15%
- Giai đoạn 2:
2a: nhược cơ toàn thân lành tính, chỉ xâm phạm các cơ ngoại vi, không rối loạn nuốt và khó thở chiếm 60%
2b: nhược cơ toàn thân lành tính, chỉ xâm phạm các cơ ngoại vi, kèm rối loạn nuốt nhưng không rối loạn hô hấp
Trang 4- Giai đoạn 3: nhược cơ toàn thân nặng, cấp, thiết lập nhanh với liệt các cơ
ngoại vi và có rối loạn hô hấp, tương ứng với cơn nhược cơ Thể tiến triển chiếm 15% nhược cơ
- Giai đoạn 4: thiết lập nặng dần của nhược cơ đã có từ lâu, tiến triển của
những thể nhược cơ khác
Như vậy, nhược cơ nặng là bắt đầu giai đoạn 2b của Osserman
Cơn nhược cơ nặng cần được hồi sức hô hấp khi có 1 trong các dấu hiệu:
- Suy hô hấp cấp do liệt cơ hô hấp nếu thấy lòng ngực xẹp khi thở vào mà
cơ hoành vẫn di động bình thường là liệt cơ liên sườn, nếu vùng thượng vị không phồng khi thở vào nhưng cơ ức đòn chũm, cơ thang co kéo là liệt cơ hoành, còn mất phản xạ nuốt và ứ đọng đờm dãi là liệt màn hầu Liệt cơ hô hấp dẫn tới xẹp phổi và nghe phổi có nhiều ral ẩm Suy hô hấp còn do nuốt sặc và do tác dụng phụ của các thuốc kháng cholinesterase vì thuốc này gây co thắt phế quản và tăng tiết đờm dãi
- Ho khó hoặc không ho được
- Nói khó hoặc không nói được
- Nuốt khó hoặc hoàn toàn không nuốt được
- Nặng hơn là bệnh nhân thoi thóp, hầu như không cử động
Trang 5- Nhược cơ nặng thường xảy ra trong 4 năm đầu của bệnh
Những nguyên nhân có thể gây nhược cơ nặng, thường có những nguyên nhân sau:
- Do thuốc: dùng một trong các loại thuốc nhóm cura (alloferine,
celocurine, pavulon, succicurarine), quinin, quinidin, procainamide, chẹn beta Ngoài ra một số thuốc khác cũng làm bệnh nhược cơ nặng ra như phenobarbital, benzodiazepine, phenothiazine và kháng sinh nhóm aminoside, colistine, neomycine; hydantoine, chế phẩm có chứa muối magnesium, chẹn beta, thuốc dãn cơ
- Do phẫu thuật và gây mê: sử dụng các thuốc ức chế trung tâm hô hấp như
morphine hoặc các dẫn chất của nó hay các thuốc gây mê làm cho bệnh nhược cơ nặng lên nhanh chóng
- Có thai và ngay sau sinh: nhược cơ nặng ra thường vào 4 tháng đầu của
thai kỳ và ngay lập tức sau sinh, còn 6 tháng cuối thường không làm bệnh nặng ra nhưng khuyên nên nhập viện 15 ngày trước khi sinh trong khoa hồi sức sản khoa
Chú ý trẻ sơ sinh có thể bị nhược cơ thoáng qua 8-18% với biểu hiện giảm trương lực cơ, rối loạn bú, nuốt và hô hấp xảy ra trong 24 giờ đầu sau sinh
và có thể kéo dài đến 18 ngày hay 2 tháng
Trang 6- Do nhiễm trùng (vi khuẩn/siêu vi) là yếu tố khởi động thường gặp ngay cả
nhiễm trùng nhẹ nên phải sử dụng kháng sinh ngay, chú ý loại kháng sinh gây bloc thần kinh cơ
- Do chấn thương
- Do gắng sức.
- Thời kỳ dậy thì và trước lúc có kinh cũng làm nhược cơ nặng lên
- Cường giáp đi kèm
- Quá liều prostigmine
* Xét nghiệm: khí máu, ion đồ để đánh giá suy hô hấp và để phục vụ điều trị
Cần phân biệt cơn nhược cơ nặng và cơn cholinergic do quá liều kháng cholinesterase: đang dùng các thuốc kháng cholinesterase mà nhược cơ nặng lên đặt ra cho người thầy thuốc 2 vấn đề: đó là điều trị chưa đủ liều hay đã quá liều Khi quá liều (trên 600 mg pyridostigmine/ngày) gây khử cực liên tục (thường xuyên) tấm vận động sinh các triệu chứng giống như dấu muscarin (tăng tiết nước bọt và đờm dãi, co thắt cơ trơn gây đau bụng, nôn ) và có triệu chứng nicotin (rung các thớ cơ) Bệnh nhân khó thở nhanh, tím, ral ẩm đầy hai phổi Từ đó tạo thành vòng luẩn quẩn yếu cơ-suy hô hấp Ðôi khi rất khó phân biệt, nên nhiều tác
Trang 7giả khuyên thử test tensilon nếu nhược cơ đỡ là thiếu thuốc còn nặng ra hoặc không đỡ là quá liều kháng cholinesterase
Mặc dù có nhiều tiến bộ trong hồi sức nhưng tử vong vẫn còn cao khoảng 20-25%