Lịch sử lớp 10 Bài 23 pot

- Trước tình trạng khủng hoảng của chế độ phong kiến ở cả 2 miền, nguy cơ chia cắt càng gia tăng, phong trào Tây Sơn, trong quá trình đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị, đã x

Bài 23 PHONG TRÀO TÂY SƠN VÀ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC BẢO VỆ TỔ QUỐC

CUỐI THẾ KỶ XVIII

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được

1 Kiến thức

- Thế kỷ XVI – XVIII đất nước bị chia làm 2 miền

có chính quyền riêng biệt mà hầu như các tập đoàn phong kiến thống trị không còn khả năng thống nhất lại

- Trước tình trạng khủng hoảng của chế độ phong kiến ở cả 2 miền, nguy cơ chia cắt càng gia tăng, phong trào Tây Sơn, trong quá trình đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị, đã xoá bỏ tình trạng chia cắt, bước đầu lại đất nước

- Trong quá trình đấu tranh của mình, phong trào nông dân còn hoàn thành thắng lợi 2 cuộc kháng chiến (chống Xiêm và chống Thanh) bảo vệ nền độc lập dân tộc, góp thêm những chiến công huy hoàng vào sự nghiệp giữ nước anh hùng của dân tộc

2 Tư tưởng

- Tự hào về tinh thần đấu tranh của người nông dân Việt Nam

3 Kỹ năng

- Bồi dưỡng kỹ năng sử dụng bản đồ lịch sử

- Bồi dưỡng khả năng phân tích, nhận định sự kiện lịch sử

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Việt Nam có những địa danh cần thiết

- Lược đồ các trận đánh mang tính quyết chiến

- Một số câu nói của vua Quang Trung, thơ ca của người đương thời nói về Quang Trung

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi  : Thế kỷ Xvi – XVIII kinh tế nước ta có bước phát triển mới, phồn thịnh như thế nào?

Câu hỏi  : Tại sao thủ công nghiệp ngày càng tăng tiến nhưng không thể chuyển hoá sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Qua bài 22 chúng ta đã thấy vào cuối thế kỷ XVIII chế độ phong kiến Đàng Ngoài, Đàng Trong đều bước vào giai đoạn khủng hoảng suy tàn Một phong trào nông dân bùng lên rầm rộ, mở đầu từ ấp Tây Sơn (Bình Định) và trong quá trình đấu tranh kiên cường của mình đã làm nên 2 sự nghiệp lớn: thống nhất đất nước

và đánh bại giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc

3 Tổ chức dạy học bài mới

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp – Cá

nhân

- GV: Giới thiệu sơ lược về

tình trạng khủng hoảng của

chế độ phong kiến ở đàng

Ngoài; giữa thế kỷ XVIII chế

độ phong kiến Đàng Ngoài

làm vào cuộc khủng hoảng

trầm trọng: Ruộng đất bị địa

chủ chiếm đoạt, thuế khoá

nặng nề, quan lại tham nhũng,

đời sống nhân dân sa sút

nghiêm trọng, phong trào đấu

tranh của nông dân bùng lên

rầm rộ, tiêu biểu có cuộc khởi

I Phong trào Tây Sơn

và sự nghiệp thống nhất đất nước (cuối thế

kỉ XVIII)

nghĩa của Nguyễn Danh

Phương, Nguyễn Hữu Cầu,

Hoàng Công Chất, Lê duy

Nhật (HS được học ở cấp 2)

- GV tiếp tục giới thiệu về

tình trạng của chế độ phong

kiến Đàng Trong: Trong khi

chế độ phong kiến đàng

Ngoài khủng hoảng thì ở

Đàng Trong, năm 1744 Chúa

Nguyễn Phúc Khoát đã làm

gì? Sự kiện này nói lên điều

gì?

- HS nhớ lại kiến thức bài

trước để trả lời

- GV giảng tiếp : 1744 chúa

Nguyễn xưng vương, bắt tay

xây dựng chính quyền Trung

ương, nước ta đứng trước

nguy cơ bị chia làm 2 nước

Chính quyền Đàng Trong từ

đó cũng lâm vào khủng hoảng

suy yếu, đời sống nhân dân

cực khổ Theo một giáo sĩ

- Giữa thế kỉ XVIII chế

độ phong kiến ở cả Đàng Trong, Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc → phong trào nông dân bùng nổ

- 1771 khởi nghĩa nông dân bùng lên ở Tây Sơn

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

phương Tây lúc bấy giờ "gạo

đắt như vàng, tình trạng đói

khổ bày ra lắm cảnh thương

tâm khó tả, các xác chết chồng

chất lên nhau" Phong trào

nông dân bùng nổ ở Đàng

Trong

- GV kết luận:

+ HS nghe, ghi chép

+ GV yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy được diễn biến

chính của phong trào nông

dân Tây Sơn và vai trò của

khởi nghĩa Tây Sơn

+ HS theo dõi SGK phát

biểu

+ GV bổ sung, kết luận về

những nét chính của phong

trào Tây Sơn

- GV có thể đàm thoại với

HS về 3 anh em Nguyễn

Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn

Lữ: gốc họ Hồ, lớn lên gặp lúc

Quốc phó Trương Thúc Loan

(Bình Định)

+ Từ một cuộc khởi nghĩa nhanh chóng phát triển thành phong trào lật đổ chúa Nguyễn ở Đàng Trong

- 1786 – 1788 nghĩa quân tiến ra Bắc lật độ tập đoàn Lê – Trịnh, thống nhất đất nước

chuyên quyền; nhân dân lầm

than cực khổ Ba anh em đã

lên vùng Tây Sơn xây dựng

căn cứ khởi nghĩa Năm 1771

cả 3 anh em đổi sang họ

Nguyễn, dựng cờ chống

Trương Thúc Loan, tại Tây

Sơn – Bình Định Khởi nghĩa

phát triển dần thành phong

trào nông dân rộng lớn, đảm

nhận sứ mệnh tiêu diệt các tập

đoàn phong kiến thống nhất

đất nước

- HS nghe, ghi chép

- GV dẫn dắt: Ngoài sự

nghiệp thống nhất đất nước

phong trào Tây Sơn còn đảm

đương nhiệm vụ kháng chiến

chống ngoại bang bảo vệ Tổ

quốc

Hoạt động 2: cả lớp, cá nhân

- GV yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy được nguyên

nhân, diễn biến, kết quả của

II Các cuộc kháng chiến ở cuối thế kỉ XVIII

1 Kháng chiến chống

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

cuộc kháng chiến chống quân

Xiêm 1785

- HS theo dõi SGK phát

biểu

- GV bổ sung, kết hợp với

sử dụng lược đồ chiến thắng

Rạch Gầm, Xoài Mút để trình

bày về cuộc kháng chiến

chống quân Xiêm, sau đó GV

chốt ý:

+ Nghĩa quân Tây Sơn đã

bắt giết 2 chúa là Nguyễn

Phúc Dương và Nguyễn Phúc

Thuần Còn lại một người

cháu của chúa Nguyễn là

Nguyễn Anh chạy thoát

Trong hai năm 1782 – năm

1783 Nguyễn Huệ đã hai lần

đem quân đánh Nguyễn Anh ở

Gia Định Cùng đường

Nguyễn Anh đã bỏ chạy sang

Xiêm cầu cứu Vua Xiêm sai

tướng đem 5 vạn quân thuỷ bộ

tiến sang nước ta cuối năm

quân Xiêm 1785

- Nguyễn Anh cầu viện quân Xiêm → 5 vạn quân Xiêm hầu vào nước ta

1784 chiếm gần nửa đất Nma

Bộ, ra sức cướp phá chuẩn bị

tấn công quân Tây Sơn

+ Trước giặc ngoại xâm,

vua Tây Sơn là Thái Đức

(Nguyễn Nhạc) đã sai em là

Nguyễn Huệ đem binh thuyền

vào Nam chống giặc

- GV có thể yêu cầu HS

tường thuật về chiến thắng

Rạch Gầm – Xoài Mút hoặc

nói lên những hiểu biết của

mình về chiến thắng này

- HS nhớ lại kiến thức đã

học trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung:

Đây là một thắng lợi lớn tiêu

diệt gần 4 vạn quân Xiêm, thể

hiện tài tổ chức, cầm quân của

Nguyễn Huệ Chiến thắng này

đã khiến “người Xiêm sau

trận thua năm Giáp Thìn

(1785) ngoài miệng thì nói

khoác nhưng trong bụng thì sợ

- Năm 1785 Nguyễn Huệ đã tổ chức trận đánh phục kích Rạch Gầm – Xoài Mút (trên sông Tiền – tỉnh Tiền Giang) đánh tan quân Xiêm, Nguyễn Anh phải chạy sang Xiêm

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

quân Tây Sơn như sợ cọp”

Chiến thắng đã đập tan mưu

đồ xâm lược của quân Xiêm,

nêu cao ý thức dân tộc của

phong trào Tây Sơn

Hoạt động 3: Cả lớp, cá

nhân

- Gv giảng bài: sau khí đánh

,thắng quân Xiêm, 1786

Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc

tiêu diệt họ Trịnh Họ Trịnh

đổ, ông tôn phù vua Lê kết

duyên với công chúa lê Ngọc

Hân (con gái Lê Hiển Tông)

Sau đó ông về Nam (Phú

Xuân)

- Ở ngoài Bắc, Nguyễn Hữu

Chỉnh giúp vua Lê Chiếu

Thống phản bội Tây Sơn Sau

khi bị quân Tây Sơn đánh vua

Lê Chiêu Thống đã cầu cứu

quân Thanh Vua Thanh đã

cho 29 vạn quân sang nước ta

- GV yêu cầu HS theo dõi

 Kháng chiến chống quân Thanh (1789)

- Vua Lê Chiêu Thống cầu viện quân Thanh kéo sang nước ta

SGK: nguyên nhân, diễn biến,

kết quả của cuộc kháng chiến

chông quân Thanh Qua đó

thấy được vai trò của Nguyễn

Huệ – Quang Trung và tinh

thần dân tộc của nghĩa quân

Tây Sơn

- HS theo dõi SGK tóm tắt

diễn biến cuộc kháng chiến

chống Thanh, phát biểu

- GV bổ sung, kết luận,

giảng giải thêm: Việc làm của

Lê Chiêu Thống chứng tỏ

triều đình phong kiến nhà Lê

không thể duy trì được nữa

Mặc dù Nguyễn Huệ đã rất cố

gắng phù Lê Trước tình hình

đó, Nguyễn Huệ đã lên ngôi

Hoàng đế ngày 25-11-1788

- GV đọc bài hiểu dụ của

vua Quang Trung trong SGK

trang 107 để giúp HS thấy

được mục tiêu của cuộc tiến

quân ra Bắc lần này và ý

- Năm 1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, lấy niên hiệu là Quang Trung chỉ huy quân tiến

ra Bắc

- Mùng 5 Tết 1789 nghĩa quân Tây Sơn giành chiến thắng vang dội ở Ngọc Hồi – Đống Đa tiến vào Thăng Long đánh bại hoàn toàn quân xâm lược

- Phong trào nông dân Tây Sơn đã bước đầu hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước và bảo vệ Tổ quốc

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

nghĩa bài hiểu dụ (Thể hiện

tinh thần dân tộc cao cả, ý

thức quyết tâm bảo vệ độc

lập)

Bài hiểu dụ đã cổ vũ, tạo khí

thế quyết tâm chiến đấu của

nghĩa quân Tây Sơn sau 5

ngày hành quân thần tốc, ngày

5 Tết nghĩa quân thắng lợi ở

Ngọc Hồi – Đống Đa

Hoạt động 4: Cá nhân

- GV phát vấn: cho biết

công lao của phong trào nông

dân Tây Sơn và Nguyễn Huệ

- HS dựa vào phần kiến thức

vừa học ,trả lời

- GV kết luận

Gv đàm thoại với Hs về vai

trò của Nguyễn Huệ trong

việc tiêu diệt các tập đoàn

phong kiến phản động và

trong cuộc kháng chiến chống

Xiêm và chống quân Thanh

Hoạt động 5: Cả lớp, cá III Vương triều Tây

- GV trình bày về sự thành

lập Vương triều Tây Sơn 1778

nhưng không giải quyết được

các yêu cầu Lịch sử, phong

trào khởi nghĩa vẫn tiếp tục

- GV trình bày tiếp sự kiện

Nguyễn Huệ lên ngôi 1788

- HS nghe, ghi chép

- GV yêu cầu HS theo dõi

SGK các chính sách của vua

Quang Trung

- HS theo dõi, bổ sung, kết

luận về những chính sách của

vua Quang Trung

- HS nghe, ghi chép

GV minh hoạ về chính sách

đối ngoại của Quang Trung

Sau khi đánh tan 29 vạn quân

Thanh, Quang Trung cử Ngô

Văn Sở và Phan Huy Ích sang

trung quốc cầu phong, lập lại

hoà bình để xây dựng đất

nước Nhà Thanh đã giảng

Sơn

Năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng Hoàng đế (hiệu Thái Đức) → Vương triều Tây Sơn thành lập

- Năm 1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế thống trị vùng đất từ Thuận Hoá trở ra Bắc

- Thành lập chính quyền các cấp, kêu gọi nhân dân khôi phục sản xuất

- Lập lại sổ hộ khẩu, tổ chức lại giáo dục, thi cử,

tổ chức quân đội (dịch chữ Hán, chữ Nôm để làm tài liệu dạy học)

- Đối ngoại hoà hảo với nhà Thanh, quan hệ với Lào và Chân Lạp rất tốt đẹp

Các hoạt động của thầy và

trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

hoà, phong vương và gửi quà

tặng cho Quang Trung

Hoạt động 6: Cá nhân

- GV phát vấn: Em có nhận

xét gì về những việc làm của

Quang Trung?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV kết luận: Những chính

sách của Quang trung mang

tính chất tiến bộ, thể hiện ý

tưởng mới của một ông vua

muốn thực hiện những chính

sách tiến bộ của ông chưa có

ảnh hưởng lớn trên phạm vi cả

nước Năm 1792 Quang

Trung đột ngột qua đời, sự

nghiệp thống nhất đất nước,

đưa đất nước thoát khỏi khủng

hoảng chưa thành

- Năm 1792 Quang Trung qua đời

- Năm 1802 Nguyễn Anh tấn công các vương triều Tây Sơn lần lượt sụp đổ

4 Củng cố

Vai trò của Nguyễn Huệ và phong trào nông dân Tây Sơn

5 Dặn dò

- Sưu tầm tranh ảnh về những công trình nghệ thuật thế kỷ XVI – XVIII