Lịch sử lớp 10 Bài 19 potx

Mở bài Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng g

Ở CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Tư tưởng

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập

và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc

3 Kỹ năng

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Lịch sử Việt Nam có ghi các địa danh liên quan

- Một số tranh ảnh về chiến trận hay về các anh hùng dân tộc Một số đoạn trích, thơ văn …

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông

nghiệp ở thế kỷ XI – XV?

Câu : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý –

Trần – Lê?

2 Mở bài

Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng ấy

3 Tổ chức dạy học bài mới

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

- Trước hết GV gợi lại cho

HS nhớ về triều đại nhà Tống ở

Trung Quốc thành lập và sụp đổ

ở thời gian nào

- HS nhớ lại kiến thức đã học

ở phần Trung Quốc phong kiến

để trả lời:

+ Thành lập: năm 960

+ Sụp đổ: năm 1271 (cuối thế

kỷ XIII)

- GV dẫn dắt: trong thời gian

tồn tại 3 thế kỷ, nhà Tống đã 2

lần đem quân xâm lược nước ta,

nhân dân Đại Việt đã 2 lần

kháng chiến chống Tống

I CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM

LƯỢC TỐNG Hoạt động 1: Cả lớp và cá

nhân

- GV yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy được nguyên nhân

quân Tống xâm lược nước ta,

triều đình đã tổ chức kháng

chiến như thế nào và giành

thắng lợi ra sao?

- HS theo dõi SGK, phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

 Kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê

- Năm 980 nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta

- Trước tình hình đó Thái hậu họ Dương và triều định nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo

- GV cấp thêm tư liệu: Năm

979 Đinh Tiên Hoàng và con

trưởng bị ám sát, triều đình nhà

Đinh lục đục gặp nhiều khó

khăn, Vua mới Đinh Toàn còn

nhỏ mới 6 tuổi Tôn mẹ là

Dương Thị làm Hoàng Thái

Hậu

+ Trước nguy cơ bị xâm lược

Thái hậu Dương Thị đã đặt

quyền lợi của đất nước lên trên

quyền lợi của dòng họ, tôn thập

đạo tướng quân Lê Hoàn lên

làm vua để lãnh đạo kháng

chiến

+ Sự mưu lược của Lê Hoàn

trong quá trình chỉ huy kháng

chiến, vờ thua để nhử giặc lúc

trá hàng và bất ngờ đánh úp

- Phát vấn: Em nhận xét gì về

thắng lợi của cuộc kháng chiến

chống Tống và cho biết nguyên

nhân các cuộc thắng lợi.

- HS suy nghĩ trả lời

kháng chiến

- HS: nghe, tự ghi nhớ

- Thắng lợi lớn nhanh chóng, thắng ngay ở vùng đông Bắc khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt, củng

cố vững chắc nền độc lập

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận:

+ Đây là thắng lợi rất nhanh,

rất lớn đè bẹp ý chí xâm lược

của quân tống Hàng trăm năm

sau nhân dân ta được sống

trong cảnh yên bình Năm 1075

nhà Tống mới dám nghĩ đến

xâm lược Đại Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là

do:

Triều đình nhà Đinh và Thái

Hậu họ Dương sẵn sàng vì lợi

ích dân tộc mà hy sinh lợi ích

dòng học để tạo thuận lợi cho

cuộc kháng chiến chống Tống

Do ý chí quyết chiến bảo vệ

độc lập của quân dân Đại Việt

Do có sự chỉ huy mưu lược

của Lê Hoàn

- HS nghe, tự ghi nhớ

Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo

dõi để thấy được:

+ Am mưu xâm lược nước ta

của quân Tống

 Kháng chiến chống tống thời Lý (1075 – 1077)

+ Nhà Lý tổ chức kháng

chiến thế nào qua 2 giai đoạn:

Giai đoạn : Chủ động đem

quân đánh Tống

Giai đoạn  : Chủ động lui

về phòng thủ giặc

- HS theo dõi SGK theo yêu

cầu của GV, phát biểu về âm

mưu xâm lược của Nhà tống

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận

+ Sự khủng hoảng của nhà

Tống: phía Bắc phải đối phó

với nước Liêu (bộ tộc Khiết

Đan), nước Ha (dân tộc Đảng

Hạ), trong nước nông dân nổi

dậy Trong hoàn cảnh đó vua

Tống và Tể tướng Vương An

Thạch chủ trương đánh Đại

Việt hy vọng dùng chiến công

ngoài biên giới để lấn áp tình

hình trong nước, doạ nạt Liêu

và Hạ

+ Các hoạt động chuẩn bị của

quân Tống: Tổ chức khu vực

biên giới Việt Trung thành một

- Thập kỷ 70 của thế kỉ

XI nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược

hệ thống căn cứ xâm lược lợi

hại Trong đó Ung Châu (Nam

Ninh, Quảng Tây) và cửa biển

Khâm Khẩu và Khâm Liên

Quảng Đông là những vị trí

xuất quân của Đại Việt được bố

trí rất chu đáo, nhất là ung Châu

được xây dựng thành căn cứ

hậu cần lớn nhất chuẩn bị cho

việc xâm lược (có thành kiên cố

với 5000 quân)

Am mưu và hành động chuẩn

bị xâm lược của nhà Tống đã

để lộ ra và nhà Lý đối phó như

thế nào?

- HS trả lời: Nhà Lý kháng

chiến thế nào qua 2 giai đoạn

GV nhận xét, bổ sung:

- Kết hợp với dùng lược đồ

trình bày các giai đoạn của cuộc

kháng chiến

- GV có thể đàm thoại với HS

về Thái Hậu Ỷ Lan và Thái Uý

Lý Thường Kiệt để HS biết

thêm về các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng

- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà

Lý đã tổ chức kháng chiến

+ Giai đoạn 1: Lý

Thường Kiệt tổ chức thực hiện chiến lược :tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chặn thế mạnh của giặc

- Năm 1075 Quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, Châu Khâm, Châu Liên, Ung Châu, sau đó rút về phòng thủ

về hành động đem quân đánh

sang Tống của Lý Thường Kiệt,

không phải là hành động xâm

lược mà là hành động tự vệ

- GV có thể tường thuật trận

chiến bên bờ sông Như Nguyệt:

Đọc lại bài thơ Thần của Lý

Thường Kiệt Ý nghĩa của bài

thơ, tác dụng của việc đọc vào

ban đêm trong đền thờ Trương

Hống, Trương Hát (Hai vị

tường của Triệu Quang Phục)

- HS nghe, tự ghi nhớ:

- Phát vấn: Kháng chiến

chống Tống thời Lý được coi là

cuộc kháng chiến rất đặc biệt

trong lịch sử:Em cho biết

những nét đặc biệt ấy là gì?

- HS dựa vào diễn biến cuộc

kháng chiến suy nghĩ và trả lời

- GV kết luận:

+ Giai đoạn 2: Chủ động

lui về phòng thủ đợi giặc

- Năm 1077 ba mươi vạn quân Tống kéo sang bị đánh bại bến bờ Bắc của sông Như Nguyệt  ta chủ động giảng hoà và kết thúc chiến tranh

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài

lãnh thổ (kháng chiến ngoài

lãnh thổ)

+ HS nghe và ghi nhớ

II KHÁNG CHIẾN CHỐNG MÔNG – NGUYÊN

THỜI TRẦN (Thế kỷ XIII) Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân

- Trước hết GV tóm tắt về sự

phát triển của Đế quốc Mông –

nguyên, từ việc quân Mông Cổ

xâm lược Nam Tống và làm

chủ Trung Quốc rộng lớn, lập

nên nhà Nguyên là một thế lực

hung bạo chinh chiến khắp Á,

Âu Thế kỷ XIII, 3 lần đem

quân xâm lược Đại Việt

- Sau đó GV yêu cầu HS theo

dõi SGK thấy được quyết tâm

kháng chiến của quân dân nhà

Trần và những thắng lợi tiêu

biểu của cuộc kháng chiến

- HS theo dõi SGK theo yêu

cầu của GV, phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận

GV: Có thể đàm thoại với HS

- Năm 1258 – 1288 quân Mông – Nguyên 3 lần xâm lược nước ta Giặc rất mạnh và hung bạo

- Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn

đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu

về nhân cách đạo đức, nghệ

thuật quân sự của Trần Quốc

Tuấn được nhân dân phong là

Đức Thánh Trần, lập đền thờ ở

nhiều nơi về quyết tâm của vua

tôi nhà Trần

GV dùng lược đồ chỉ những

nơi diễn ra những trận đánh tiêu

biểu có ý nghĩa quyết định đến

thắng lợi của cuộc kháng chiến

lần 1, lần 2, lần 3

- GV phát vấn: Nguyên nhân

nào đưa đến thắng lợi trong 3

lần kháng chiến chống Mông –

Nguyên?

- HS suy nghĩ và trả lời:

- GV nhận xét, bổ sung, kết

luận

+ Nhà Trần có vua hiền,

tướng tài, triều đình quyết tâm

đoàn kết nội bộ và đoàn kết

biểu: Đông Bộ Đầu, Hàm

Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bạch đằng

+ Lần 1: Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai Ba Đình - Hà Nội) + Lần 2: Đẩy lùi quân xâm lược năm 1285

Tiêu biểu nhất là trận bạch đằng năm 1288 đè bẹp ý chí xâm lược của quân Mông – Nguyên bảo

vệ vững chắc độc lập dân tộc

+ Nhà Trần có vua hiền, tường tài, triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình  nhân dân đoàn kết xung quanh triều đình vân mệnh kháng chiến

nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng

dân bởi những chính sách kinh

tế của mình  nhân dân đoàn

kết xung quanh triều đình vâng

mệnh kháng chiến

III PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN

XÂM LƯỢC MINH

VÀ KHỞI NGHĨA LAM SƠN Hoạt động 4: Cả lớp, Cá nhân

- Trước hết GV cho HS thấy

ở cuối thế kỷ XIV nhà Trần suy

vong Năm 1400 nhà Hồ thành

lập Cuộc cải cách nhà Hồ chưa

đạt kết quả thì quân Minh sang

xâm lược nước ta Nhà Hồ tổ

chức kháng chiến nhưng thất

bại Năm 1407 nước ta rơi vào

ách thống trị của nhà Minh

- Sau đó GV yêu cầu HS theo

dõi SGK để thấy được chính

sách tàn bạo của Nhà Minh và

hệ quả tất yếu của nó

- HS theo dõi SGK phát biểu

- GV kết luận: Chính sách

bạo ngược của Nhà Minh tất

- Năm 1407 Cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước

ta rơi vào ách thống trị của nhà Minh

yếu làm bùng nổ các cuộc đấu

tranh của nhân dân ta… tiêu

biểu là cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn của Lê Lợi

- GV đàm thoại với HS về Lê

Lợi, Nguyễn Trãi

- GV dùng lược đồ trình bày

về những thắng lợi tiêu biểu của

cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

- HS theo dõi và ghi chép

- GV: rút ra vài đặc điểm của

khởi nghĩa Lam Sơn

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV bổ sung, kết luận

- Năm 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ Lê Lợi – Nguyễn Trãi lãnh đạo

- Thắng lợi tiêu biểu:

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam

+ Chiến thắng Tốt Động, đẩy quân Minh vào thế bị động

+ Chiến thắng Chi Lăng – xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy

về nước

- Đặc điểm:

+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương phát triển thành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

+ Suốt từ đầu đến cuối

cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được đề cao + Có đại bản doanh, căn

cứ địa

4 Củng cố

Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên Hướng dẫn HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến XI – XV

5 Dặn dò

Lập niên biểu của cuộc kháng chiến XI – XV theo mẫu:

Cuộc kháng

chiến

Thời gian

Quân xâm lược

Người chỉ huy

Trận quyết chiến chiến lược