Khái niệm : Khi thay nhóm OH ở nhóm cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm OR thì được este Este đơn chức RCOOR , Trong đó R là gốc hidrocacbon hay H; R’ là gốc hidrocacbon Este no đơn
Trang 1Chương 1 ESTE – LIPIT
Bài 1 : ESTE
I Khái niệm : Khi thay nhóm OH ở nhóm cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm OR thì được este
Este đơn chức RCOOR , Trong đó R là gốc hidrocacbon hay H; R’ là gốc hidrocacbon
Este no đơn chức C n H 2n O 2 ( với n≥2)
Tên của este : Tên gốc R’+ tên gốc axit RCOO (đuôi at) Vd : CH3COOC2H5 : Etylaxetat CH2=CH- COOCH3 metyl acrylat II.Lí tính :- nhiệt độ sôi ,độ tan trong nước thấp hơn axit và ancol có cùng số cacbon : axit > ancol > este
III / Tính chất hóa học:
1.Thủy phân trong môi trường axit :là phản ứng thuận nghịch (2 chiều ):
2.Thủy phân trong môi trường bazơ ( Phản ứng xà phòng hóa ) : là phản ứng 1 chiều :
Chú ý: -Khi thủy phân một số este đặc biệt: R-COO-CH=CH2 + NaOH →t0 R-COO-Na + CH3CHO
Tchất khác: *Các este có gốc hidrocacbon ko no có thể tham gia pứng cộng ( với H2 ; halogen) và có pứng trùng hợp tại gốc hidrocacbon
* Các este của axit fomic HCOOR còn có tính chất của andehyt
* ESTE đốt cháy tạo thành CO2 và H2O Nếu nCO2 = nH O2 ta suy ra este đó là este no đơn chức ,m hở (C n H 2n O 2 ).
IV.ĐIỀU CHẾ axit + ancol ¬ →H SOđ t2 4 ,0 este + H2O
Riêng vinyl axetat: CH3COOH + CH≡CH t xt0, → CH3COOCH=CH2
Bài 2 LIPIT
I Khái niệm:Lipit là những hợp chất hữu cơ có trong tế bào sống,ko hòa tan trong nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ không phân cực.
II Chất béo: 1/ Khái niệm: Chất béo là trieste của glixerol với axit béo gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol.
Công thức:R1COO-CH2 ( R1; R2; R3 là các gốc hidrocacbon no hay không no, giống nhau hay khác nhau)
R2COO-CH
R3COO-CH2
2/ Tchất vật lí:-Ở t0thường,chất béo ở trạng thái lỏng khi trong ptử có gốc hidrocacbon ko no
Ở trạng thái rắn khi trong ptử có gốc hidrocacbon no
3/ Tính chất hóa học: - phản ứng thủy phân trong m trường axit( phản ứng xảy ra chậm, thuận nghịch)== > các axit béo và glixerol
(C17H35COO)3C3H5 + 3H-OH →H t+,0 3C17H35COOH + C3H5 (OH)3
Tristearin Axit stearic glixerol
- phản ứng thủy phân trong môi trường kiềm (phản ứng xảy ra nhanh, một chiều)== > muối và glixerol
(C17H35COO)3C3H5 + 3Na-OH →t0 3C17H35COONa + C3H5 (OH)3
Tristearin Natri stearat glixerol
- Phản ứng hidro hóa : để chuyển chất béo lỏng thành chất béo rắn: (C17H33COO)3C3H5 + H2 Ni t,0→ (C17H35COO)3C3H5
- Phản ứng oxi hóa : Chất béo để lâu ngày trong kkhí, thì các gốc axit ko no bị oxi hóa chậm tạo thành các anđehit có mùi khó chịu
Chú ý
+ Chỉ số xà phòng hóa :số miligam KOH cần dùng để trung hòa hết lượng axit tự do và xà phòng hóa hết lượng este trong 1g chất béo.
+ Chỉ số axit: Là số miligam KOH cần dùng để trung hòa lượng axit tự do trong 1 gam chất béo
Bài 3: CHẤT GIẶT RỬA
Khái niệm Chất giặt rửa là các chất khi dùng với nước có tác dụng làm sạch các vết bẩn trên các vật rắn mà không phản ứng với chất bẩn Phân loại
Xà phòng
Muối natri hoặc kali của các axit béo
Chất giặt rửa tổng hợp
Muối ankyl sunfat, ankyl sunfonat hay ankyl benzensunfonat VD: Natri dodexylbenzen sunfonat
Ưu điểm Ít gây hại cho da, không gây ô nhiểm môi trường (bị vi khuẩn phân hủy) Dùng được trong nước cứng vì ít tạo kết tủa với Ca2+, Mg2+ Nhược điểm Không dùng được trong nước cứng vì tạo kết tủa với CaMg2+ 2+, Gây ô nhiểm môi trường (không bị vi khuẩn phân hủy)
*chất tẩy màu :có phản ứng với hóa học với các chất bẩn,Thường là các chất có tính oxi hóa mạnh như: nước Giaven, nước clo, ….
LUYỆN TẬP 1.Viết CTCT và gọi tên các este có CTPT C3H6O2; C4H8O2
2.Viết phương trình xà phòng hóa bởi dung dịch NaOH của:a.Etylaxetat b.Vinyl axetat c.Metyl format
3.A là este tạo bởi axít no, đơn và anclo no, đơn a.Tìm CTPT A biết d A/O2 = 2,3125
b.Đun 3,7g A với dung dịch NaOH dư thu được 4,1g muối Tìm CTCT + tên A
4.Chất hữu cơ A (C, H, O) có d A/N2 = 3,1428 Đốt cháy hoàn toàn 8,8g A thu được 8,96 l CO2 (đkc) và 7,2g H2O
a.Tìm CTPT A.b.Lấy 13,2g A cho phản ứng hết với dung dịch NaOH thu được 12,3g muối Tìm CTCT A
c.Lấy 15,84g A phản ứng với 200ml dung dịch NaOH 1M Cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được chất rắn Tính khối lượng chất rắn này
5: Este có CTPT C2H4O2 có tên gọi nào sau đây : A metyl axetat B metyl propionat C metyl fomat D etyl fomat
6: Đun nóng este X có CTPT C4H8O2 trong dd NaOH thu được muối natri và ancol metylic vậy X có CTCT là :
A CH3COOC2H5 B HCOOCH2CH2CH3 C.HCOOCH(CH3)2 D CH3CH2COOCH3
7:Phản ứng thủy phân este trong dd bazơ còn gọi là: A.pứng este hóa B.pứng thủy phân hóa C.pứng xà phòng hóa D.pứng oxi hóa
8. Thủy phân este C4H6O2 trong môi trường axit thì ta thu được một hỗn hợp các chất đều có phản ứng tráng gương Vậy công thức cấu tạo của este có thể là ở đáp án nào sau đây?
A CH3-COO-H-CH=CH2 B H-COO-CH2-CH=CH2 C H-COO-CH=CH-CH3 D CH2=CH-COO-CH3
9 Các este có công thức C4H6O2 được tạo ra từ axit và rượu tương ứng có thể có công thức cấu tạo như thế nào?
A CH2=CH-COO-CH3; CH3COO-CH= CH2; H- COO- CH2-CH= CH2; H-COO- CH=CH- CH3 và H-COO- C(CH3)=CH2
B CH2=CH-COO-CH3; CH3COO-CH= CH2; H- COO- CH2-CH= CH2; H-COO- CH=CH- CH3
Trang 2C CH2=CH-COO-CH3; H- COO- CH2-CH= CH2 D CH2=CH-COO-CH3; CH3COO-CH= CH2; H- COO- CH2-CH= CH2
10: Hãy chọn khái niệm đúng: A Chất giặt rửa là những chất có tác dụng giống như xà phòng nhưng được tổng hợp từ dầu mỏ
B Chất giặt rửa là những chất có tác dụng làm sạch các vết bẩn trên bề mặt vật rắn
C Chất giặt rửa là những chất khi dùng cùng với nước thì có tác dụng làm sạch các vết bẩn bám trên các vật rắn
D Chất giặt rửa là những chất khi dùng cùng với nước thì có tdụng làm sạch các vết bẩn bám trên các vật rắn mà ko gây ra các phản ứng hoá học với các chất đó
11: Vinyl axetat được điều chế từ:A Một cách khác B CH3COOH và C2H4 C CH3COOH và C2H2 D CH3COOH và CH2 = CH - OH
12 Phản ứng của ancol tạo thành este được goi là:A Pứng trung hòa B Pứng ngưng tụ C Pứng este hóa D Pứng kết hợp
13 Chất hữu cơ X khi đun nóng với NaOH thì thu được ancol etylic và muối natri axetat Vậy CTPT của esteX là:
A.C2H4O2 B C3H6O2 C C4H8O2 D CH2O2
14/ Metyl fomat và Etyl axetat khác nhau ở chỗ: A Pứng tráng gương B Pứng thủy phân C Pứng trung hòa D Pứng kiềm hóa.
15/ Chất hữu cơ thu được khi cho ancol metylic và axit fomic (có mặt H2SO4 đặc) là:
A Este metyl axetat B Este etyl fomiat C Este metyl fomic D Este metyl fomat.
16/ Etyl fomat có công thức phân tử là: A HCOOCH3 B HCOOC2H5 C CH3COOCH3 D CH3COOC2H5
17/ A là hợp chất ko tác dụng với Na, tác dụng với NaOH, tác dụng với Cu(OH)2,t0 tạo kết tủa đỏ gạch A có thể là chất nào trong số các chất sau:
18/ Chất nào sau đây tác dụng với cả dung dịch NaOH, dung dịch brôm, dung dịch AgNO3/NH3?
19/ Cho 1,84 g axit fomic tác dụng với ancol etylic, nếu H = 25% thì khối lượng este thu được là:
20/ Cho 9,2g axit fomic tdụng với ancol etylic dư thì thu được 11,3 g este.Hiệu suất của p.ứng là: A Kqủa khác.B 65,4%.C 76,4%.D 75,4% 21/ Este có công thức phân tử CH3COOCH3 có tên gọi là: A metyl axetat B metyl propionat C metyl fomat D vinyl axetat.
22/ Phản ứng hóa học đặc trưng của este là: A Phản ứng oxi hóa B Phản thủy phân C Phản ứng xà phòng hóa D Phản ứng este hóa 23/ Este A điều chế từ ancol metylic có tỉ khối so với oxi là 2,3125 Công thức của A là:
A CH3COOC2H5 B CH3COOCH3 C C2H5COOCH3 D C2H5COOC2H5
24/ Este X có CTPT C4H8O2 có thể được tạo nên từ ancol metylic và axit nào dưới đây
25/ Cho các chất sau: CH3CH2OH (1); CH3COOH (2); HCOOC2H5 (3) Thứ tự nhiệt độ sôi giảm dần là:
A (2);(3);(1) B.(1);(2);(3) C (3);(1);(2) D (2);(1);(3).
26/ Công thức nào sau đây là đúng nhất cho este no đơn chức: A CnH2nO2 B RCOOH C RCOOR' D CnH2nO
27/ Ứng với công thức C3H6O2 có bao nhiêu đồng phân đơn chức? A 2 B 1 C 3 D 4
28/ Ứng với công thức C4H8O2 có bao nhiêu đồng phân este đơn chức? A 5 B 6 C 3 D 4
29/Este điều chế từ ancol etylic có tỷ khối hơi so với không khí là 3,03 Công thức este đó là:
A CH3COOCH3 B C2H5COOCH3 C HCOOC2H5 D CH3COOC2H5
30 Este A tác dụng với NaOH theo tỉ lệ 1:2 thì este đó là este: A Ba chức B Hai chức C Đơn chức D Bốn chức.
31 Đốt cháy hoàn toàn 4,40 gam một este X no, đơn chức, mạch hở thu được 4,48 lít khí CO2 (đktc).C ông thức phân tử của X là
A CH2O2 B C4H8O2 C C3H6O2 D C2H4O2.
32 Cho các chất: ancol etylic (1); axit axetic (2); nước (3); metyl fomiat (4).thứ tự nhiệt độ sôi giảm dần là
A (1) > (4) > (3) > (2) B (1) > (2) > (3) > (4) C (1) < (2) < (3) < (4) D (2) > (3) > (1) > (4).
33.Khi thủy phân bất kỳ chất béo nào cũng thu được: A glixerol B axit oleic C axit panmitic D axit stearic
34 Phát biểu nào sau đây là đúng nhất? A Axit béo là các axit monocacboxylic mạch cacbon không phân nhánh.
B Lipit là trieste của glixerol với các axit béo.C P ứng thủy phân chất béo trong môi trường kiềm gọi là phản ứng xà phòng hóa và là phản ứng thuận nghịch.
D Phương pháp thông thường sản xuất xà phòng là đun dầu thực vật hoặc mỡ động vật với dung dịch NaOH hoặc KOH
35 Một este tạo bởi axit đơn chức và rượu đơn chức có tỷ khối hơi so với khí CO2 bằng 2 Khi đun nóng este này với dung dịch NaOH tạo
ra muối có khối lượng lớn hơn bằng este đã phản ứng Công thức cấu tạo thu gọn của este này là?
A CH3COO-CH3 B H-COO- C3H7 C CH3COO-C2H5 D C2H5COO- CH3
36 Ở nhiệt độ thường, dầu thực vật ở trạng thái lỏng vì đây là loại chất béo
A chứa chủ yếu các gốc axit béo no B chứa hàm lượng khá lớn các gốc axit béo không no
C chứa chủ yếu các gốc axit béo thơm D dễ nóng chảy, nhẹ hơn nước và không tan trong nước
37 Khi đun nóng chất béo với dung dịch H2SO4 loãng ta thu được
A.glixerol và axit béo B.glixerol và muối của axit béo C.glixerol và axit monocacboxylic D.ancol và axit béo
38.Khi thủy phân chất nào sau đây sẽ thu được glixerol? A Muối B Este đơn chức C Chất béo D Etyl axetat
39 Đun hỗn hợp glixerol và axit stearic, axit oleic ( có H2SO4 làm xúc tác) có thể thu được mấy loại trieste đồng phân cấu tạo của nhau?
A 3 B 5 C 4 D 6
40 Cho các chất lỏng sau: axit axetic, glixerol, triolein Để phân biệt các chất lỏng trên, có thể chỉ cần dùng
41 Trong các công thức sau, công thức nào là của chất béo?
A.C3H5(OOCC4H9)3 B.C3H5(OOCC17H35)3 C.(C3H5)3OOCC17H35 D.C3H5(COOC17H35)3
42